Efekt horoskopowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Efekt horoskopowy (efekt Forera lub efekt Barnuma) to obserwacja, że ludzie uznają za bardzo trafne opisy ich własnej osobowości, które w rzeczywistości są jedynie ogólnymi zestawami danych odnoszącymi się do znacznej grupy ludzi. Efekt ten może wyjaśniać rozpowszechnienie wiary w pseudonaukowe teorie takie jak astrologia, numerologia czy wróżenie[1].

Eksperyment Forera[edytuj]

W 1948 psycholog Bertram R. Forer dał studentom do wypełnienia test osobowości, a następnie przedstawił im analizę ich osobowości rzekomo bazującą na wynikach tego testu. Studenci mieli ocenić trafność tej analizy w skali od 0 (bardzo słaba) do 5 (znakomita). Średnia ocen wyniosła 4,26. Później Forer ujawnił że w rzeczywistości wszyscy studenci otrzymali tę samą analizę.

Analiza ta została złożona z fragmentów horoskopów, a jej treść była mniej więcej następująca[2]:

Quote-alpha.png
Masz potrzebę by ludzie cię lubili i podziwiali, jednak jesteś osobą krytyczną wobec siebie. Masz pewne wady osobowości, ale potrafisz je kompensować tym, co jest w tobie dobre. Masz duże możliwości, które wciąż pozostają niewykorzystane. O ile na zewnątrz możesz wyglądać na osobę zdyscyplinowaną i opanowaną, wewnątrz często trapi cię niepewność i martwisz się o wiele spraw. Niekiedy masz poważne wątpliwości, czy twoja decyzja była dobra albo czy twoje czyny były właściwe. Lubisz pewną ilość zmian i różnorodności, a kiedy osaczają cię ograniczenia odczuwasz niezadowolenie. Cenisz sobie własną niezależność myślenia i nie przyjmujesz cudzych twierdzeń bez przekonujących dowodów. Życie nauczyło cię, aby nie przesadzać ze szczerością kiedy się przed kimś otwierasz. Czasem bywasz osobą otwartą na ludzi, przystępną i towarzyską, ale innym razem zamkniętą, ostrożną i zdystansowaną. Niektóre z twoich marzeń wydają się być nierealistyczne.

Dalsze badania[edytuj]

Psycholodzy C.R. Snyder i Randee Jae Shenkel przeprowadzili eksperyment przy użyciu powyższego tekstu na 3 grupach osób, mających określić trafność otrzymanej "osobistej" charakterystyki. Otrzymane wyniki uzależnione były od stopnia przekonania badanego, że opis został przygotowany specjalnie dla niego[3]:

  • osoby, które nie podały żadnych danych o sobie - 3,24
  • osoby, które podały miesiąc i rok urodzenia - 3,76
  • osoby, które podały pełną datę urodzenia - 4,38

Cechy wpływające na efekt[edytuj]

W późniejszych badaniach oceniono, że takie analizy są oceniane za szczególnie trafne jeśli:

  • badany jest przekonany, że zostały one przygotowane specjalnie dla niego,
  • badany wierzy w autorytet analizującego,
  • analiza opisuje głównie pozytywne cechy.

Bibliografia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Władysław JacekW.J. Paluchowski Władysław JacekW.J., Diagnoza psychologiczna: proces – narzędzia – standardy, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, , s. 89-90, ISBN 9788360501184, OCLC 750034134.
  2. Bertram R.B.R. Forer Bertram R.B.R., The fallacy of personal validation: a classroom demonstration of gullibility., „The Journal of Abnormal and Social Psychology”, 44 (1), s. 118–123, DOI10.1037/h0059240 [dostęp 2017-01-19].
  3. C. R.C.R. Snyder C. R.C.R., R. J.R.J. Shenkel R. J.R.J., C. R.C.R. Lowery C. R.C.R., Acceptance of personality interpretations: the "Barnum Effect" and beyond, „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, 45 (1), 1977, s. 104–114, ISSN 0022-006X, PMID321490 [dostęp 2017-01-19].