Efekt społecznych oczekiwań

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Efekt społecznych oczekiwań (ang. social desirability bias) – skłonność respondenta do udzielania takich odpowiedzi, jakie są wskazane społecznie[1]. Zalicza się do najczęstszych źródeł błędów wpływających na trafność wyników badań ankietowych i eksperymentalnych. Z punktu widzenia respondenta, efekt społecznych oczekiwań można uznać za wypadkową dwóch oddzielnych czynników: oszukiwania samego siebie i oszukiwania innych[2].

Efekt występuje i staje się poważnym problemem, gdy pojawiają się pytania dotyczące drażliwych społecznie kwestii, takich jak religia, polityka, środowisko oraz spraw osobistych, wliczając w nie m.in. palenie papierosów, zażywanie narkotyków, oszustwa[1], życie seksualne[3], planowanie rodziny[4] i problemy zdrowotne[5].

Wyróżniono dwa sposoby radzenia sobie z tym efektem. Pierwszy sposób składa się z dwóch metod, których celem jest jego wykrycie i pomiar: użycie specjalnych skal oraz ocena odpowiedzi pod tym kątem. Drugi sposób składa się z następujących metod zapobiegania i zmniejszania efektu społecznych oczekiwań: użycie testu wymuszonego wyboru, samodzielnie wypełnianego kwestionariusza, technik losowych odpowiedzi, pozornego wariografu (bogus pipeline), skorzystanie z osób pośredniczących i selekcja ankieterów[2]. Można też zadawać pytania w sposób pośredni[6]. Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest kombinacja różnych metod[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Grimm P, Social Desirability Bias, Wiley International Encyclopedia of Marketing, 2010 DOI:10.1002/9781444316568.wiem02057
  2. 2,0 2,1 2,2 Nederhof AJ. Methods of coping with social desirability bias: A review. „European Journal of Social Psychology”. 15 (3), s. 263–80, 1985. doi:10.1002/ejsp.2420150303. 
  3. Meston et al. Socially desirable responding and sexuality self‐reports. „The Journal of Sex Research”. 35 (2), s. 148–57, 1998. doi:10.1080/00224499809551928. 
  4. Stuart GS, Grimes DA. Social desirability bias in family planning studies: a neglected problem. „Contraception”. 80 (2), s. 108–12, 2009. PMID 19631784. 
  5. Logan DE, Claar RL, Scharff L. Social desirability response bias and self-report of psychological distress in pediatric chronic pain patients. „Pain”. 136 (3), s. 366–72, 2008. PMID 17822848. 
  6. Fisher RJ. Social Desirability Bias and the Validity of Indirect Questioning. „Journal of Consumer Research”. 20 (2), s. 303–15, 1993. doi:10.1086/209351.