Efraim Szreger

Efraim Szreger
Data i miejsce urodzenia	18 lutego 1727 ; Toruń
Data i miejsce śmierci	16 marca 1783 ; Warszawa
Dziedzina sztuki	architektura
Epoka	klasycyzm
	Ważne dzieła
	Kościół św. Ducha w Toruniu; Pałac Szustra; Pałac Prymasowski
	Multimedia w Wikimedia Commons

Efrain Szreger (także Schrőger, Schroeger lub Schreger^[1]^[2]; ur. 18 lutego 1727 w Toruniu, zm. 16 marca 1783 w Warszawie^[3]) – architekt toruński i warszawski pochodzenia niemieckiego.

Życiorys

Był synem Michała Schrögera, przybyłego do Torunia z Preszowa^[4]. W 1743 został wpisany do ósmej klasy Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. W tym samym roku udał się do Warszawy. W Warszawie uczył się dziewięć lat u Jana Zygmunta Deybla, od roku 1750 współpracował z Joachimem Danielem Jauchem^[5]. W 1753 został królewskim konstruktorem budowlanym^[6].

Od 1764 związany był z dworem Stanisława Augusta Poniatowskiego^[7]. Otrzymał wiele zamówień projektowych oraz stypendium, które pozwoliło Szregerowi zwiedzenie Włoch, południowych Niemiec, Francji i Holandii w latach 1766–1767^[8]^[9]. W 1775 uzyskał tytuł szlachecki^[10].

Początkowo reprezentował barok w stylu saskim, po 1770 w jego twórczości pojawiły się wpływy rokokowe z terenu Austrii i Czech. W jego twórczości można dostrzec zmiany zachodzące w architekturze polskiej. Jest autorem wielu dzieł w Warszawie, jego projekty realizowano również w innych miastach na Mazowszu, Toruniu oraz w Wielkopolsce^[10].

Był ewangelikiem^[6].

Wybrane prace

Architektura i wnętrze dawnego kościoła ewangelickiego na Starym Mieście w Toruniu^[5]^[8]. Projekt architektoniczny przygotował projekt na podstawie wcześniejszego autorstwa Andreasa Bähra^[11]
Most Ponińskiego w Warszawie (1775)^[12]
(Przypuszczalnie) Pałac Lelewelów przy ul. Miodowej w Warszawie (ok. 1755; niezachowany)^[8]^[13]
Przebudowa kościoła Dominikanów Obserwantów w Warszawie (1760)^[8]
Fasada kościoła Karmelitów Bosych w Warszawie (1761–1781)^[3]
Pałac Teppera w Warszawie (1774)^[3]
Odnowienie koszar korpusu kadetów w Pałacu Kazimierzowskim w Warszawie^[7]
Przebudowa katedry w Poznaniu (fasada zachodnia, 1787)^[14]
Przebudowa pałacu Prymasowskim w Skierniewicach (1761–1765)^[3]
Kościół w Skierniewicach (1780–1781)^[3]
Ratusz w Skierniewicach(1781)^[3]
Projekt ołtarza głównego oraz przebudowy kaplicy św. Wiktorii w kolegiacie w Łowiczu (1782–1783)^[3]

Przypisy

↑ Kucharski 2007 ↓, s. 200.
↑ Encyklopedia Warszawy 1994 ↓, s. 773.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Szreger Efraim, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-03-08] .
↑ Arszyński 1985 ↓, s. 124.
↑ ^a ^b Arszyński 1985 ↓, s. 125.
↑ ^a ^b Cegielski 2007 ↓, s. 20–21.
↑ ^a ^b Arszyński 1985 ↓, s. 127.
↑ ^a ^b ^c ^d Kucharski 2007 ↓, s. 201.
↑ Arszyński 1985 ↓, s. 128.
↑ ^a ^b Kucharski 2007 ↓, s. 202.
↑ Arszyński 1985 ↓, s. 126.
↑ Gajewski 1979 ↓, s. 261.
↑ Arszyński 1985 ↓, s. 126, 129.
↑ Skibiński 2001 ↓, s. 88.

Bibliografia

MarianM. Arszyński MarianM., Efraim Schröger (1727–1783), architekt toruński i warszawski, [w:] JózefJ. Poklewski (red.), Artyści w dawnym Toruniu, Warszawa-Poznań-Toruń: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985 .
TadeuszT. Cegielski TadeuszT., Efraim Szreger - architekt Warszawy i Skierniewic, „Mówią Wieki” (2), 2007 .
MarianM. Gajewski MarianM., Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, ISBN 83-06-00089-7 .
AdamA. Kucharski AdamA., Schrőger (Szreger) Efraim (Ephraim), [w:] KrzysztofK. Mikulski (red.), Toruński Słownik Biograficzny, t. 5, Towarzystwo Miłośników Torunia, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2007, ISSN 1505-9316 .
SzczęsnyS. Skibiński SzczęsnyS., Katedra Poznańska, Poznań: Księgarnia Św. Wojciecha, 2001, ISBN 83-7015-548-0 .
Encyklopedia Warszawy, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, ISBN 83-01-08836-2 .

[CITEREFKucharski2007200-1] Kucharski 2007 ↓, s. 200.

[CITEREFEncyklopedia_Warszawy1994773-2] Encyklopedia Warszawy 1994 ↓, s. 773.

[pwn-3] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Szreger Efraim, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-03-08] .

[CITEREFArszyński1985124-4] Arszyński 1985 ↓, s. 124.

[CITEREFArszyński1985125-5] Arszyński 1985 ↓, s. 125.

[CITEREFCegielski200720–21-6] Cegielski 2007 ↓, s. 20–21.

[CITEREFArszyński1985127-7] Arszyński 1985 ↓, s. 127.

[CITEREFKucharski2007201-8] Kucharski 2007 ↓, s. 201.

[CITEREFArszyński1985128-9] Arszyński 1985 ↓, s. 128.

[CITEREFKucharski2007202-10] Kucharski 2007 ↓, s. 202.

[CITEREFArszyński1985126-11] Arszyński 1985 ↓, s. 126.

[CITEREFGajewski1979261-12] Gajewski 1979 ↓, s. 261.

[CITEREFArszyński1985126,_129-13] Arszyński 1985 ↓, s. 126, 129.

[CITEREFSkibiński200188-14] Skibiński 2001 ↓, s. 88.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]