Einsatz Reinhardt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siedziba sztabu operacji Reinhardt przy ul. Spokojnej 1 w Lublinie, obecnie siedziba Collegium Iuridicum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Żydzi z siedleckiego getta wsiadający do pociągu do obozu zagłady w Treblince
Ciała ofiar zagazowanych w komorach gazowych w obozie zagłady w Treblince
Telegram Hermanna Höflego ze stycznia 1943 z liczbą Żydów zamordowanych na Majdanku, Bełżcu, Sobiborze i w Treblince

Aktion Reinhardt, Einsatz Reinhardt, Aktion Reinhardt, Einsatz Reinhardt (pol. akcja „Reinhardt”[1] „akcja Reinhardt”[2]) – kryptonim akcji zagłady Żydów europejskich przeprowadzonej w latach 1942–1943 na terytorium okupowanej Polski w ramach tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej (niem. Endlösung der Judenfrage).

Geneza[edytuj]

 Osobny artykuł: Lublinland.

20 stycznia 1942 podczas konferencji w Wannsee władze III Rzeszy zrezygnowały z wyznaczania nowych odległych geograficznie terenów przeznaczonych na deportację Żydów i podjęły decyzję o zagładzie narodu żydowskiego. Konferencji przewodniczył SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich, szef RSHA, protektor Rzeszy dla Czech i Moraw.

Jeszcze przed konferencją przeprowadzano próby masowego zagazowywania w obozie śmierci Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Sekretarz rządu Generalnego Gubernatorstwa Josef Bühler zaproponował, aby na miejsce zagłady wybrać okupowaną przez III Rzeszę Polskę, ze względu na duże skupiska Żydów i oszczędności w transporcie. W chwili podjęcia decyzji Żydzi byli już odizolowani w gettach.

Nazwa[edytuj]

W literaturze występują różnice w pisowni nazwy akcji, w szczególności dotyczy to jej drugiego członu („Reinhard” lub „Reihardt”).

Według jednej z hipotez nazwa wzięta została od nazwiska sekretarza stanu w Niemieckim Ministerstwie Finansów, Fritza Reinhardta, a wskazywała na materialne korzyści, jakie miało przynieść reżimowi wymordowanie 1,75 mln Żydów (głównie z Polski). Kiedy przedstawiono rachunki, pieniądze i kosztowności warte około 180 milionów marek zostały złożone w Deutsche Reichsbank dla przyszłego wykorzystania przez SS. SS-mani zaangażowani w akcję mieli błędnie przyjmować jej nazwę jako pochodzącą od Reinharda Heidricha[3][4]. Nowsze badania wskazują jednak na takie właśnie rzeczywiste pochodzenie nazwy[5], a pisownia Reinhardt wynikała z błędnej pisowni m.in. Himmlera, który tak pisał imię Heydricha[6].

Przebieg[edytuj]

Sztab operacji pod kierownictwem dowódcy SS i policji w dystrykcie lubelskim SS-Obergruppenführera Odilo Globocnika mieścił się w Lublinie przy ul. Spokojnej 1. Budynek nosił nazwę „Koszary im. Juliusa Schrecka” – na cześć pomysłodawcy SS i nieformalnego adiutanta Adolfa Hitlera,Juliusa Schrecka[7].

W ramach operacji powstały trzy SS-Sonderkommandos Einsatz Reinhardt, SS wykorzystywało cudzoziemskich najemników, rekrutowanych przeważnie spośród jeńców sowieckich w niewoli niemieckiej. Komanda SS kierowały akcją zagłady w trzech ośrodkach: w Bełżcu, w Sobiborze i w Treblince. Na lokalizację obozów wybrano tereny leśne, leżące we wschodniej części Generalnego Gubernatorstwa, w pobliżu linii kolejowych. Ważnym czynnikiem lokalizacji obozów był fakt, że w ich pobliżu znajdowały się duże skupiska ludności żydowskiej[8]. W akcji wykorzystywano także uruchomiony w 1941 obóz zagłady w Chełmnie nad Nerem w Kraju Warty.

 Osobny artykuł: Obóz zagłady w Bełżcu.
 Osobny artykuł: Obóz zagłady w Sobiborze.
 Osobny artykuł: Obóz zagłady w Treblince.

Wykorzystywano również obozy powstałe w zamierzeniu jako koncentracyjne: Auschwitz-Birkenau (w prowincji Górny Śląsk) i Majdanek (KL Lublin).

 Osobny artykuł: Auschwitz-Birkenau.
 Osobny artykuł: Lublin (KL).

Żydzi ginęli także w towarzyszących deportacjom do obozów pacyfikacjach gett. Przywożono do nich także Żydów z innych krajów europejskich, m.in. z Holandii (Sobibór), Austrii, Niemiec i Grecji (Treblinka).

Metoda zabijania została opracowana na podstawie wcześniejszych niemieckich doświadczeń „eutanazji” niepełnosprawnych i chorych umysłowo, jako „nieprzydatnych” (Akcja T-4). Niemiecki personel bezpośrednio dokonujący ludobójstwa poprzednio przeprowadzał w III Rzeszy Akcję T-4. Ofiary zwożono pociągami, po wyprowadzeniu kazano zdeponować kosztowności, rozebrać się, następnie kierowano do komór gazowych (pod pretekstem kąpieli i dezynfekcji), zagazowywano w ciągu 10–20 minut gazem spalinowym bądź cyklonem B. Następnie kobietom ścinano włosy, wszystkim wyrywano sztuczne – złote lub srebrne – zęby. Ciała ofiar w pierwszym okresie grzebano, później palono. Popioły zakopywano na terenie obozów.

Na zakończenie akcji, w listopadzie 1943, przeprowadzono akcję Erntefest („Dożynki”)[8].

 Osobny artykuł: Aktion Erntefest.

W czasie akcji „Reinhardt” wymordowano 1 280 000 Żydów z czterech dystryktów Generalnego Gubernatorstwa, 530 000 Żydów z dystryktu Galicja (włączony do GG 1 sierpnia 1941), 130 000 Żydów z Okręgu Białostockiego oraz wiele mniejszych grup z obszaru GG[9]. Łącznie w czasie akcji „Reinhardt” wymordowano ok. 2 miliony ludności żydowskiej.

Operację Reinhardt zrelacjonował w swoim raporcie SS-Gruppenführer Fritz Katzmann, Dowódca SS i Policji w Dystrykcie Galicja. Raport nazywany jest potocznie od nazwiska autora Raportem Katzmanna i zawiera szczegółowy urzędowy opis przeprowadzonej akcji eksterminacyjnej.

Korzyści finansowe[edytuj]

Według przedstawionego przez Odila Globocnika szczegółowego sprawozdania, w okresie od 1 kwietnia 1942 do 15 grudnia 1943 korzyści finansowe dla III Rzeszy wynikające z przejęcia przedmiotów i środków finansowych należących do Żydów wyniosły 178,7 mln marek niemieckich[10]. Globocnik podkreślił jednocześnie, że do oszacowania ich wartości przyjęto najniższe ceny, a w przypadku walut zagranicznych ich kurs przedwojenny[11]. Wszystkie wydatki rzeczowe związane z akcją (m.in. koszty transportu Żydów do obozów zagłady, które wyniosły ok. 4,7 mln marek) pokrywano z przejmowanych zasobów gotówkowych (ogółem wyniosły one 85,7 mln marek)[12]. Uzyskano m.in.[13]

  • 236 sztab złota o wadze 2,9 tony,
  • 2143 sztaby srebra o wadze 18,7 ton,
  • 15 kg platyny,
  • dewizy w banknotach z 48 krajów
  • dewizy w złotych monetach z 34 krajów
  • 15 883 złotych pierścieni z brylantami i diamentami,
  • 9019 złotych zegarków damskich na rękę
  • 3681 złotych męskich zegarków kieszonkowych
  • 60 125 zegarków różnego rodzaju
  • 103 614 zegarków wymagających naprawy
  • 114,2 kg pereł
  • 130 dużych brylantów
  • 29 391 par okularów,
  • 1901 wagonów materiałów włókienniczych.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. 70. rocznica akcji „Reinhardt”. „Zagłada Żydów. Studia i Materiały, Numer 8”, s. 19, 2012. 
  2. Zagłada Żydów polskich w czasie ii wojny światowej. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2007, s. 15. ISBN 83-89078-87-2.
  3. Benz Wolfgang, Graml Hermann, Weiss Hermann (red.), Enzyklopädie des Nationalsozialismus, Stuttgart 1997, s. 354–355.
  4. Ian Kershaw, Hitler. 1941-1945 Nemesis, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2003, ​ISBN 83-7301-324-5​, s. 452, przypis 124.
  5. Günther Morsch, Bertrand Perz: Neue Studien zu nationalsozialistischen Massentötungen durch Giftgas. Berlin 2011, ​ISBN 978-3-940938-99-2​, S. XVII.
  6. Richard Breitmann/Shlomo Aronson: Eine unbekannte Himmler-Rede vom Januar 1943. w: VfZ 38(1990), Seite 340.
  7. Robert Kuwałek, Dariusz Libionka: Przybyli do getta... Odeszli w nieznane... Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2013, s. 32. ISBN 978-83-62816-13-2.
  8. a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 23. Warszawa: 2004, s. 222. ISBN 83-01-14191-3.
  9. Czesław Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, Warszawa 1970, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, t 2. s. 328.
  10. Stanisław Piotrowski: Misja Odyla Globocnika. Sprawozdania o wynikach finansowych zagłady Żydów w Polsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949, s. 35, 108.
  11. Stanisław Piotrowski: Misja Odyla Globocnika. Sprawozdania o wynikach finansowych zagłady Żydów w Polsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949, s. 30, 37.
  12. Stanisław Piotrowski: Misja Odyla Globocnika. Sprawozdania o wynikach finansowych zagłady Żydów w Polsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949, s. 28, 103.
  13. Stanisław Piotrowski: Misja Odyla Globocnika. Sprawozdania o wynikach finansowych zagłady Żydów w Polsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949, s. 104–108.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]