Einsatz Reinhardt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siedziba sztabu operacji Reinhardt w Lublinie (widok obecny)

Aktion Reinhardt, Einsatz Reinhardt, także Reinhard (pl. Akcja Reinhardt, Operacja Reinhardt) – kryptonim akcji zagłady Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i regionie białostockim, przeprowadzonej w ramach tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej (niem. Endlösung der Judenfrage).

Geneza[edytuj]

20 stycznia 1942 podczas konferencji w Wannsee władze III Rzeszy zrezygnowały z wyznaczania nowych odległych geograficznie terenów przeznaczonych na deportację Żydów i podjęły decyzję o zagładzie narodu żydowskiego. Konferencji przewodniczył SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich, szef RSHA, protektor Rzeszy dla Czech i Moraw.

Jeszcze przed konferencją przeprowadzano próby masowego zagazowywania w obozie śmierci Kulmhof (Chełmno nad Nerem). Sekretarz rządu Generalnego Gubernatorstwa Josef Bühler zaproponował, aby na miejsce zagłady wybrać okupowaną przez III Rzeszę Polskę, ze względu na duże skupiska Żydów i oszczędności w transporcie. W chwili podjęcia decyzji Żydzi byli już odizolowani w gettach.

Nazwa[edytuj]

Według jednej z hipotez nazwa wzięta została od nazwiska sekretarza stanu w Niemieckim Ministerstwie Finansów, Fritza Reinhardta, a wskazywała na materialne korzyści, jakie miało przynieść reżimowi wymordowanie 1,75 mln Żydów (głównie z Polski). Kiedy przedstawiono rachunki, pieniądze i kosztowności warte około 180 milionów marek zostały złożone w Deutsche Reichsbank dla przyszłego wykorzystania przez SS. SS-mani zaangażowani w Akcję mieli błędnie przyjmować jej nazwę jako pochodzącą od Reinharda Heidricha[1][2]. Nowsze badania wskazują jednak na takie właśnie rzeczywiste pochodzenie nazwy[3], a pisownia Reinhardt wynikała z błędnej pisowni m.in. Himmlera, który tak pisał imię Heydricha[4].

Przebieg[edytuj]

Sztab operacji pod kierownictwem dowódcy SS i policji w dystrykcie lubelskim SS-Obergruppenführera Odilo Globocnika mieścił się w Lublinie.

W ramach operacji powstały trzy SS-Sonderkommandos Einsatz Reinhardt, SS wykorzystywało cudzoziemskich najemników, rekrutowanych przeważnie spośród jeńców sowieckich w niewoli niemieckiej. Te komanda SS kierowały akcją zagłady w trzech ośrodkach: w Bełżcu, w Sobiborze i w Treblince. Na lokalizację obozów wybrano tereny leśne, leżące przy granicach Generalnego Gubernatorstwa, w pobliżu torów kolejowych.

Wykorzystywano do tego celu również obozy powstałe w zamierzeniu jako koncentracyjne bądź jenieckie: (Auschwitz, Majdanek). Część ludności żydowskiej wykorzystano do pracy niewolniczej w ramach obozów pracy (zob. np. Gross-Rosen, Riese).

Metoda zabijania została opracowana na podstawie wcześniejszych niemieckich doświadczeń „eutanazji” niepełnosprawnych i chorych umysłowo, jako „nieprzydatnych” (Akcja T-4). Niemiecki personel bezpośrednio dokonujący ludobójstwa poprzednio przeprowadzał w III Rzeszy Akcję T-4. Ofiary zwożono pociągami, po wyprowadzeniu kazano zdeponować kosztowności, rozebrać się, następnie kierowano do komór gazowych (pod pretekstem kąpieli i dezynfekcji), zagazowywano w ciągu 10-20 minut gazem spalinowym bądź cyklonem B. Następnie kobietom ścinano włosy, wszystkim wyrywano sztuczne – złote lub srebrne – zęby, ciała wpierw chowano, w drugim etapie palono. Popioły zakopywano, rozrzucano bądź wrzucano do rzek.

W czasie Akcji Reinhardt wymordowano 1 280 000 Żydów z czterech dystryktów Generalnego Gubernatorstwa, 530 000 Żydów z dystryktu Galicja (włączony do GG 1 sierpnia 1941), 130 000 Żydów z rejonu białostockiego których przewieziono do Treblinki oraz wiele mniejszych grup z obszaru GG[5]. Łącznie, w czasie Akcji Reinhardt, na terenie Generalnego Gubernatorstwa wymordowano ok. 2 miliony ludności żydowskiej.

Operację Reinhardt zrelacjonował w swoim raporcie SS-Gruppenführer Fritz Katzmann, Dowódca SS i Policji w Dystrykcie Galicja. Raport nazywany jest potocznie od nazwiska autora Raportem Katzmanna i zawiera szczegółowy urzędowy opis przeprowadzonej akcji eksterminacyjnej.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Benz Wolfgang, Graml Hermann, Weiss Hermann (red.), Enzyklopädie des Nationalsozialismus, Stuttgart 1997, s. 354-355).
  2. Ian Kershaw, Hitler. 1941-1945 Nemesis, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2003, ISBN 83-7301-324-5 s. 452, przypis 124.
  3. Günther Morsch, Bertrand Perz: Neue Studien zu nationalsozialistischen Massentötungen durch Giftgas. Berlin 2011, ISBN 978-3-940938-99-2, S. XVII.
  4. Richard Breitmann/Shlomo Aronson: Eine unbekannte Himmler-Rede vom Januar 1943. w: VfZ 38(1990), Seite 340.
  5. Czesław Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, Warszawa 1970, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, t 2. s.328.


Bibliografia, literatura[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]