Eksperyment sądecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Eksperyment sądecki – program zainicjowany oddolnie przez lokalne władze powiatowe i wprowadzony w życie uchwałą Rady Ministrów PRL nr 151 z 9 maja 1958 roku w sprawie rozwoju gospodarczego powiatu nowosądeckiego i miasta Nowy Sącz oraz rozszerzenia uprawnień terenowych organów władzy państwowej na tym terenie[1]. Program na terenie Sądecczyzny wdrażano w latach 1958-64[2], a oficjalnie zakończono go w 1975 roku.

Założenia programu[edytuj | edytuj kod]

Był to program skierowany wyłącznie na rozwój tego regionu, w przeciwieństwie do planów centralnych. Miał na celu ożywienie aktywności gospodarczo-kulturowo-społecznej mieszkańców Sądecczyzny. Na potrzeby programu stworzono Fundusz Rozwoju Ziemi Sądeckiej[3]. Autorzy „eksperymentu” (m.in. Kazimierz Węglarski – przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Janusz Pieczkowski – przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej oraz Witold Adamuszek - sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR w Nowym Sączu[4]) postawili trzy cele do realizacji:

  • rozwój funkcji uzdrowiskowo-letniskowej i turystycznej, jako głównych motorów gospodarki sądeckiej,
  • pobudzenie przemysłu i rzemiosła w oparciu o wykorzystanie miejscowych rezerw surowcowych i ludzkich z naciskiem na powiązany z turystyką przemysł ludowo-artystyczny,
  • polepszenie warunków do rozwoju sadownictwa i przetwórstwa owocowo-warzywnego.

Założenia te uwzględniały specyfikę gospodarczo-społeczną Sądecczyzny. W ramach akcji rozbudowywano bazę turystyczną, uzdrowiskową, powstawały nowe placówki hotelowe, gastronomiczne i lecznicze, a także szkoły, drogi i zakłady pracy[5].

Efekty wdrażania programu[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku na Sądecczyźnie pojawiły się drogi pokryte asfaltem. W 1973 roku ilość dróg "ulepszonych" w powiecie wynosiła ok. 90%, dla porównania przed rozpoczęciem eksperymentu w 1957 roku zaledwie 20% dróg miało powierzchnię asfaltową[6]. W ramach programu powstała Spółdzielnia Ogrodnicza Ziemi Sądeckiej, w której skup warzyw przekraczał 6,5 tys. ton rocznie. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zarządziło w gospodarstwach częściową wymianę rasy bydła na wydajniejszą, mięsną. Gastronomia nowosądecka, która w 1957 r. miała obroty na poziomie 1 mln zł, po trzech latach funkcjonowania programu przekroczyły one 180 mln złotych. Władze powiatowe stawiały na stworzenie tzw. dobrych wsi turystycznych, pierwowzorów gospodarstw agroturystycznych. Wsi przygotowanych na przyjęcie turystów było aż 156 na 185 w całym powiecie[3]. Każde gospodarstwo chcące działać na polu turystyki otrzymywało od powiatu kredyty na przystosowanie domów do celów turystycznych, przechodzili także szkolenia z zakresu higieny żywienia i ekonomiki[5]. Efektem wdrożenia eksperymentu było także powstanie kilku dużych zakładów pracy jak Sądeckie Zakłady Elektrod Węglowych (1965), Zakład Butelkowania Wody Mineralnej w Piwnicznej (1968)[7].

Zakończenie programu[edytuj | edytuj kod]

Uchwała obowiązywała do 1975 roku, czyli do momentu reformy administracyjnej w ramach której powstało m.in. województwo nowosądeckie. Eksperyment stał się wzorcem do powołania w 1997 roku Sądeckiej Miejskiej Strefy Usług Publicznych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiek XX - Starostwo Powiatowe w Nowym Sączu, nowosadecki.pl [dostęp 2017-06-01].
  2. Nowy Sącz : Oficjalna strona miasta. - Kalendarium, nowysacz.pl [dostęp 2017-06-01].
  3. a b Jerzy Zieleński: Nieprawdopodo- bieństwo w PRL – Studio Opinii, studioopinii.pl [dostęp 2017-06-01] (pol.).
  4. l, Wizyta premiera Cyrankiewicza w 1960 roku - Twój Sącz, „Twój Sącz”, 22 lipca 2015 [dostęp 2017-06-01] (pol.).
  5. a b Eksperyment sądecki, forbes.pl, 12 września 2012 [dostęp 2017-06-01].
  6. Jerzy Zieleński: Nieprawdopodobieństwo w PRL, studioopinii.pl [dostęp 2017-06-01].
  7. Piwniczanka – Z Natury Mineralna, piwniczanka.pl [dostęp 2017-06-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]