Eksplozja rakiety w Przewodowie

Eksplozja rakiety w Przewodowie

Wieś Przewodów
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Miejsce	Przewodów
Rodzaj zdarzenia	eksplozja
Data	15 listopada 2022
Godzina	około 15:40
Ofiary śmiertelne	2 osoby
Położenie na mapie gminy Dołhobyczów miejsce zdarzenia
Położenie na mapie Polski miejsce zdarzenia
Położenie na mapie województwa lubelskiego miejsce zdarzenia
Położenie na mapie powiatu hrubieszowskiego miejsce zdarzenia
50°28′28,35″N 23°55′23,85″E

Eksplozja rakiety w Przewodowie – eksplozja, która miała miejsce 15 listopada 2022 roku we wsi Przewodów w gminie Dołhobyczów (powiat hrubieszowski, województwo lubelskie). Do zdarzenia doszło w pobliżu granicy Polski z Ukrainą, w dniu zmasowanych ataków rakietowych dokonanych przez Rosję w czasie inwazji na Ukrainę.

Tło

24 lutego 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja wojsk rosyjskich na Ukrainę, w skutek której w szczytowym momencie postępu rosyjskiej armii aż do 26% terytorium kraju znalazło się pod okupacją agresora. W ramach działań wojennych rosyjskie siły powietrzne regularnie ostrzeliwują ukraińską infrastrukturę krytyczną oraz cywilną, a ataki niejednokrotnie obejmowały również cele niedaleko granicy z Polską. Zanotowano szereg naruszeń przestrzeni powietrznych ościennych państw dokonanych przez obie strony konfliktu.

W dniu, gdy w Przewodów uderzył pocisk doszło do największego odnotowanego wówczas od początku wojny ataku powietrznego Rosji na Ukrainę. Zdaniem sił powietrznych Ukrainy, na ukraińskie miasta spadła tamtego dnia około setka rakiet.

Opis zdarzenia

15 listopada 2022 o godzinie 15:40 w obrębie suszarni zboża, działającej na terenie dawnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR) uderzyła rakieta. W wyniku wybuchu zginęły dwie osoby (Bogusław Wos oraz Bogdan Ciupek) pracujące w suszarni, zniszczeniu uległ również jeden z budynków należących do zakładu. Wskutek eksplozji na miejscu zdarzenia powstał 5-metrowy lej.

Późniejsze śledztwo określiło, iż przyczyną eksplozji było uderzenie pocisku typu 5-W-55 pochodzącego z rakietowego systemu przeciwlotniczego S-300 produkcji rosyjskiej, wystrzelony przez ukraińską obronę powietrzną w ramach działań obronnych.

Reakcje i śledztwo

Wydarzenie opisały liczne zagraniczne media, między innymi Associated Press, CNN, „Die Welt” i „The Guardian”. Wywołało ono także szereg reakcji politycznych.

Reakcje w Polsce oraz śledztwo

Przedstawiciele polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych poinformowali w komunikacie o tym, że w miejsce eksplozji spadł "pocisk produkcji rosyjskiej", w związku z czym ówczesny minister spraw zagranicznych wezwał ambasadora Federacji Rosyjskiej do MSZ w celu złożenia wyjaśnień.

Ówczesny Prezes Rady Ministrów Mateusz Morawiecki w porozumieniu z prezydentem Andrzejem Dudą zarządzili spotkanie w siedzibie Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Zadecydowano o zwołaniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego na godzinę 12:00 w środę 16 listopada. Rzecznik prasowy rządu Piotr Müller poinformował o tym, że zostanie zweryfikowane to, czy zachodzą przesłanki do uruchomienia procedur z 4 artykułu Paktu Północnoatlantyckiego – artykuł ten mówi o konsultacjach w obliczu zagrożenia integralności terytorialnej, niezależności politycznej lub bezpieczeństwa którejkolwiek ze stron Paktu. Podwyższono gotowość niektórych jednostek wojskowych i zwiększono gotowość bojową jednostek służb mundurowych.

Niezwłocznie po wydarzeniu rozpoczęło się śledztwo wyjaśniające wszczęte przez polskie służby, w którym wzięli udział także eksperci z USA oraz Ukrainy.

Po konferencji w Biurze Bezpieczeństwa Narodowego 16 listopada 2022 r. (następnego dnia po wybuchu) prezydent Andrzeja Duda ogłosił, że wszystko wskazuje na to, iż przyczyną wybuchu było uderzenie ukraińskiej rakiety S-300 wystrzelonej w celu obrony przed rosyjskimi pociskami i omyłkowo spadł na teren Polski; za zaistniałą sytuację obwinił Rosję.

Jakub Kumoch, szef Biura Polityki Międzynarodowej w Kancelarii Prezydenta w wywiadzie z 17 listopada 2022 zapowiedział dopuszczenie do miejsca wybuchu ukraińskich ekspertów. Zwrócił uwagę, że główna hipoteza strony ukraińskiej utrzymuje jakoby pocisk został wystrzelony przez Rosjan. Polityk stwierdził też, że w feralnej rakiecie nie zadziałała aparatura do samozniszczenia (która powinna w przypadku chybienia celu unieszkodliwić pocisk).

21 listopada 2022 zakończono oględziny miejsca wybuchu. Śledztwo przypisano do Mazowieckiego Wydziału Zamiejscowego do spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej.

Opinia biegłych oraz zawieszenie śledztwa

W środku września 2023 roku dziennikarz radia RMF FM ustalił, że postępy śledztwa są blokowane przez milczenie ukraińskich instytucji, która nie odpowiadają na prośby śledczych o przesłanie informacji.

26 września 2023 pojawiła się informacja, iż opinia wydana przez biegłych w toku prowadzonego śledztwa wskazuje na to, że pocisk został wystrzelony przez jednostki ukraińskie. Śledczy wykluczyli, aby miał wystartować z terytorium Rosji ani Białorusi, jednak prokuratura nie wskazała konkretnego miejsca wystrzelenia na Ukrainie z uwagi na niejawność dokumentów. Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro skrytykował również brak współpracy po stronie ukraińskiej.

23 stycznia 2024 dział prasowy Prokuratury Krajowej poinformował o zawieszeniu śledztwa w sprawie wybuchu rakiety w Przewodowie z powodu braku współpracy strony ukraińskiej.

W dniu drugiej rocznicy wybuchu w Przewodowie, tj. 15 listopada 2024 ówczesny minister sprawiedliwości Adam Bodnar potwierdził, że nadal nie otrzymuje odpowiedzi na pisma do ukraińskich instytucji, bez czego nie można zamknąć śledztwa.

2 września 2025, w rozmowie z Bogdanem Rymanowskim, prezydent Andrzej Duda stwierdził, że uderzenie ukraińskiej rakiety odebrał jako próbę wciągnięcia Polski i NATO do wojny z Rosją.

Oni od początku próbują wciągnąć wszystkich w wojnę. To jest oczywiste, to jest w ich interesie, a najlepiej gdyby udało się wciągnąć w wojnę kraje NATO. Oczywiste jest, że poszukują tych, którzy po ich stronie walczyliby czynnie przeciwko Rosjanom. To się dzieje od pierwszego dnia.

Międzynarodowe

Chińska Republika Ludowa

Rzecznik prasowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Chin zaapelowała: „Wszystkie strony powinny w obecnych warunkach zachować spokój i powściągliwość”.

Czechy

Premier Petr Fiala napisał na Twitterze: „Dzisiejsze zmasowane ataki rakietowe armii rosyjskiej na Ukrainę wyraźnie pokazują to, że Rosja chce dalej terroryzować swój naród i niszczyć państwo. Jeśli Polska potwierdzi to, że pociski trafiły również w jej terytorium, będzie to kolejna eskalacja ze strony Rosji. Zdecydowanie opowiadamy się za naszym sojusznikiem z Unii Europejskiej i NATO”.

Estonia

Przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych Estonii określili wiadomości o eksplozji mianem „bardzo niepokojących” i wyraziło gotowość państwa do obrony „każdego kawałka terytorium NATO”.

Litwa

Prezydent Gitanas Nausėda napisał na Twitterze: „Litwa twardo solidaryzuje się z Polską. Każdy centymetr terytorium NATO musi być broniony”.

Łotwa

Wicepremier Artis Pabriks napisał na Twitterze: „Moje kondolencje dla naszych polskich towarzyszy broni. Zbrodniczy rosyjski reżim wystrzelił rakiety, które były wycelowane nie tylko w ukraińskich cywilów, ale także wylądowały na terytorium NATO w Polsce. Łotwa w pełni stoi po stronie polskich przyjaciół i potępia tę zbrodnię”.

Rosja

Przedstawiciele Ministerstwa Obronny Rosji zaprzeczyli doniesieniom mówiącym o tym, że rosyjskie rakiety uderzyły w terytorium Polski, nazywając te doniesienia celową prowokacją. Wystosowano informację mówiącą o tym, że znalezione na miejscu zdarzenia fragmenty pocisków nie mogą pochodzić z rosyjskiej broni.

Dmitrij Pieskow, rzecznik prasowy ministerstwa Federacji Rosyjskiej skrytykował "histeryczną rusofobiczną reakcję [państw zachodnich] niepopartą żadnymi danymi". Rosyjskie MSZ wezwało chargé d'affaires polskiej ambasady w Moskwie w odpowiedzi na wcześniejsze wezwanie przez polskie MSZ ambasadora Federacji Rosyjskiej.

Stany Zjednoczone

Prezydent Joe Biden zaoferował „pełne wsparcie dla Polski i pomoc w śledztwie”. Joseph Biden przekazał przedstawicielom państw członkowskich Grupy G7 i NATO informację mówiącą o tym, że wybuch spowodowały rakiety obrony powietrznej Ukrainy.

Rzecznik prasowy Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych zapewnił o tym, że Stany Zjednoczone będą broniły każdego centymetra terytorium NATO.

Dzień po zdarzeniu prezydent Joseph Biden potwierdził to, że wybuch spowodował ukraiński pocisk obrony powietrznej.

Ukraina

W dniu wybuchu, 15 listopada 2022 prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski napisał na Twitterze:

„Federacja Rosyjska zabija wszędzie tam, gdzie może dotrzeć. Dzisiaj dotarła do Polski. Ten atak na bezpieczeństwo zbiorowe w regionie euroatlantyckim jest eskalacją. Zginęli ludzie. Moje kondolencje dla polskich braci i sióstr! Ukraina zawsze z wami. Należy powstrzymać terror Rosji. Solidarność to nasza siła”

Tego samego dnia Dmytro Kułeba, minister spraw zagranicznych Ukrainy doniesienia o tym, jakoby rakieta była ukraińska nazwał rosyjską propagandą, zasugerował też aby wyciągnąć lekcję z zestrzelenia lotu Malaysia Airlines 17 nad Ukrainą w 2014 roku.

16 listopada (dzień po wybuchu) Oleksij Daniłow, sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy w reakcji na określenie rakiety ukraińską wezwał do wspólnego śledztwa, zapowiadając iż jest gotowy na przekazanie dowodów na "rosyjski ślad" rakiety.

Początkowo prezydent Wołodymyr Zełenski swoimi wypowiedziami sugerował to, że na Przewodów spadła rakieta wystrzelona przez Rosjan, ale już po dwóch dniach jego stanowisko nie było już tak jednoznaczne: powiedział bowiem, że „Musimy ustalić wszystkie detale, dlatego potrzebujemy dostępu do danych naszych partnerów na temat wybuchu”, oraz że „nikt na świecie nie ma 100 procent pewności co do tego, co się tam wydarzyło, ja też nie mam”. Stwierdził jednak, że nie ma on wątpliwości, że rakieta nie była ukraińska.

Mimo udziału ukraińskich ekspertów w oględzinach miejsca wybuchu, w skutek braku współpracy strony ukraińskiej w postępowaniu polskiej prokuratury wyjaśniającej przyczyny eksplozji, śledztwo zostało zawieszone.

Upamiętnienie

• 16 listopada 2022 ofiary eksplozji zostały upamiętnione minutą ciszy w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. Tego samego dnia, ich pamięci została poświęcona minuta ciszy przed rozegranym na Stadionie Narodowym im. Kazimierza Górskiego w Warszawie meczem towarzyskim, w którym reprezentacja Polski zmierzyła się z reprezentacją Chile.
• 15 listopada 2023 w pierwszą rocznicę eksplozji w miejscowości odsłonięto tablicę upamiętniającą tragiczne wydarzenie.

Zobacz też

• naruszenia przestrzeni powietrznej nieobjętej działaniami wojennymi podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej
• wtargnięcie rosyjskich dronów na terytorium Polski w 2025 roku