Eksplozja w Bejrucie (2020)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Eksplozja w Bejrucie
Ilustracja
Miejsce eksplozji – widoczny zalany wodą krater w miejscu byłego magazynu
Państwo  Liban
Miejsce Port w Bejrucie
Rodzaj zdarzenia Eksplozja
Data 4 sierpnia 2020
Godzina 18:08:18
Ofiary śmiertelne 204 osoby[1]
Ranni 7500 osób
Położenie na mapie Bejrutu
Mapa konturowa Bejrutu, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Położenie na mapie Libanu
Mapa konturowa Libanu, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia33°54′04″N 35°31′08″E/33,901000 35,519000
Skutki eksplozji
Zniszczony magazyn
Jedna z ulic Bejrutu po eksplozji
Budynek uszkodzony w wyniku eksplozji
Wybite szyby w jednym z mieszkań

Eksplozja w Bejruciewybuch, do którego doszło 4 sierpnia 2020 w porcie w Bejrucie. Eksplodowała składowana w magazynie portowym saletra amonowa skonfiskowana w 2014 roku z zatrzymanego w porcie statku. W wyniku eksplozji zniszczony został port i wiele budynków w mieście. Zginęły 204 osoby[1], a ponad 7,5 tys. odniosło obrażenia[2][3][4]. Co najmniej 250–300 tys. ludzi w wyniku eksplozji straciło swoje domy[5][6][7][8]. Niecały tydzień po wybuchu do dymisji podał się premier Libanu Hassan Diab wraz ze swym rządem, oświadczając przy tym, że powodem zaniedbań prowadzących do katastrofy była potężna korupcja[9].

Tło zdarzenia[edytuj | edytuj kod]

Liban w roku 2020 pogrążony jest w kryzysie ekonomicznym i wstrząsany niepokojami społecznymi[4]. W kraju lawinowo rośnie bezrobocie (sięga 25%[10]), waluta (funt libański) gwałtownie traci na wartości (inflacja w czerwcu 2020 sięgnęła blisko 90%[10]), a udział osób ubogich przekroczył 50%[11]. Produkt krajowy brutto spadł w 2018 o 1,8%, w 2019 o 5,6%, a prognoza na rok 2020 zakładała spadek o 10,9%[10]. Częste i długotrwałe są przerwy w dostawach energii elektrycznej, nie działa system gospodarki odpadami[10]. Niepokoje społeczne wzmagały się w oczekiwaniu na 7 sierpnia, kiedy planowano ogłoszenie wyroku wobec osób oskarżanych o organizację zamachu na byłego premiera Rafika al-Haririego (miał miejsce w 2005 roku niedaleko katastrofalnej eksplozji z sierpnia 2020)[4]. Podczas protestów społecznych władze kraju oskarżane są o niekompetencję i powszechną korupcję[6].

W porcie bejruckimInformacje powiązane z artykułem „Port w Bejrucie” w Wikidanych składowano znaczną część krajowych zapasów żywności[4], przez port przechodziło ok. 3/4 importu, od którego Liban jest zależny[12] i tu przechowywano państwowe zapasy zboża[10].

Poza problemami ekonomicznymi i społecznymi kraj zmaga się z pandemią COVID-19 – od początku lipca w Libanie rosła liczba osób zakażonych COVID-19 przekraczając w dniu eksplozji 200 przypadków dziennie[13]. W związku ze wzrostem zachorowań 3 sierpnia rząd libański wprowadził lockdown i godzinę policyjną[14]. Cztery godziny przed eksplozją największy szpital publiczny w Libanie ogłosił, że z powodu dopływu dużej liczby chorych wyczerpał już swoją pojemność[15].

Przebieg zdarzenia[edytuj | edytuj kod]

O 17:55 służby bezpieczeństwa powiadomiły jednostkę straży pożarnej o wybuchu pożaru w jednym z magazynów portowych, informując o płonących sztucznych ogniach. Do akcji skierowano 9 strażaków i jedną ratowniczkę. Po dotarciu na miejsce, widząc, że pożar jest znacznie potężniejszy, niż się spodziewali, zdążyli wezwać wsparcie[16]. O godzinie 18:08:18 EEST doszło do potężnej eksplozji[17][18]. Uszkodzone przez falę uderzeniową zostały budynki oddalone nawet o 10 kilometrów[11], a wybuch był słyszalny w odległości 240 km – na Cyprze[19]. Według danych USGS wywołana została fala sejsmiczna o magnitudzie 3,3 w skali Richtera[18]. W miejscu eksplozji powstał krater o średnicy ponad 120 metrów[20]. Dogaszanie pożarów na terenie portu trwało przez noc z 4 na 5 sierpnia, strażaków wspierały helikoptery armii libańskiej[6].

Przyczyny wybuchu[edytuj | edytuj kod]

O godzinie 23 czasu polskiego 4 sierpnia 2020 Główny Komendant Obrony (General Security Chief) Abbas Ibrahim przekazał informację, że w portowym magazynie było składowane 2750 ton azotanu amonowego, który miał być wkrótce wysłany do Afryki[21][22].

Azotan amonu skonfiskowany został z zarejestrowanego w Mołdawii statku MV "Rhosus", który 23 września 2013 wypłynął z Batumi w Gruzji do Beiry w Mozambiku[23][24]. Kapitanem statku był Borys Prokoszew, właścicielem zaś firma Teto Shipping prowadzona przez pochodzącego z Chabarowska, a rezydującego na Cyprze Igora Grieczuszkina. Załoga była mieszana, ukraińsko-rosyjska. W czasie rejsu statek zatankował w Grecji paliwo i załadował dodatkowy towar do przewiezienia do Bejrutu[25]. Według innych źródeł statek zmuszony był do zawinięcia do portu w Bejrucie z powodu problemów technicznych[26]. W porcie tym z powodu stanu technicznego[26], niepokrycia opłat portowych i roszczeń zgłaszanych przez nieopłacaną załogę[25] – został zatrzymany przez służby portowe. Statek, określany w tym czasie jako „pływająca bomba”, został w końcu opuszczony przez załogę[25], a niebezpieczny ładunek przeniesiony został z niego do magazynu portowego nr 12[26][27] przed listopadem 2014[25].

W latach 2014–2017 służby celne bezskutecznie zgłaszały co najmniej sześciokrotnie konieczność usunięcia ładunku z magazynu portowego, wprost informując o poważnym niebezpieczeństwie, jakie rodzi przechowywanie saletry amonowej w nieodpowiednich warunkach[27]. Postulowane było wyeksportowanie ładunku, przekazanie go Libańskim Siłom Zbrojnym lub przedsiębiorstwu wykorzystującemu materiały wybuchowe[27].

Bezpośrednią przyczyną zaprószenia ognia i eksplozji, według Telewizji Al-Dżadid, mogło być spawanie drzwi magazynu, które miało na celu zapobiegnięcie kradzieżom[28]. Prace te, wykonane na polecenie służb bezpieczeństwa, zakończone zostały do południa 4 sierpnia. Pożar i pierwsza eksplozja nastąpiły kilka godzin później[25]. Śledztwo prowadzone w sprawie, zgodnie ze zdaniem Prezydenta Libanu, miało nie wykluczać także możliwości świadomego spowodowania wybuchu, w tym za pomocą ataku rakietowego lub bombowego[29].

Skutki wybuchu[edytuj | edytuj kod]

Moc wybuchu 2750 ton saletry amonowej jest porównywalna do eksplozji 1155 ton trotylu[30]. Wybuch był jedną z najsilniejszych eksplozji nienuklearnych spowodowanych przez człowieka[31] i miał ponad 7% mocy wybuchu bomby jądrowej Little Boy zrzuconej 6 sierpnia 1945 na Hiroszimę[30].

Eksplozja spowodowała zniszczenie portu w Bejrucie oraz wielu budynków w mieście[6]. Poważnie uszkodzone zostały m.in. szpitale w centrum miasta, w tym trzy zostały zniszczone (zginęło w nich czworo pracowników służby zdrowia i 15 pacjentów podłączonych do respiratorów, które przestały działać[32]), a ich pacjenci musieli zostać z nich ewakuowani[5]. Dwa inne szpitale zostały uszkodzone[33]. Pilne operacje rannych wykonywane były na parkingach przed szpitalami, z powodu braków elektryczności w świetle latarek smartfonów[14]. Zniszczone zostało największe w mieście centrum dializ. W portowych magazynach znajdowały się zapasy leków i szczepionek, które przepadły wraz z innymi towarami tam składowanymi[34] (w tym m.in. 11 kontenerów ze środkami ochrony osobistej dla służby zdrowia zmagającej się z epidemią COVID-19[29]). W różnym stopniu uszkodzonych lub zniszczonych zostało także m.in. 90% hoteli w mieście[35].

W porcie bejruckim statek pasażerski (wycieczkowiec) "Orient Queen"Informacje powiązane z artykułem „Orient Queen (1989)” w Wikidanych został w wyniku eksplozji przewrócony na burtę i częściowo zatonął (jedna osoba na pokładzie zginęła, jedna jest zaginiona)[34]. Zniszczona została także bengalska korweta BNS "Bijoy"Informacje powiązane z artykułem „BNS Bijoy” w Wikidanych, należąca do Sił Zbrojnych ONZ w Libanie, a 21 członków jej załogi zostało rannych. Zniszczony został największy w Libanie silos zbożowy, bezpośrednio sąsiadujący z miejscem eksplozji od zachodu. Ze względu na masywną konstrukcję i pochłonięcie energii wybuchu przez sypki ładunek – budowla ta ograniczyła skutki eksplozji w kierunku zachodnim[34]. Po zniszczeniu portu w Bejrucie – ruch statków skierowany został do dotąd drugiego pod względem wielkości portu libańskiego w Trypolis[34].

Dzień po katastrofie straty materialne w mieście oszacowane zostały przez gubernatora Bejrutu Marwana Abbouda na 10–15 mld dolarów[36]. Agencje ONZŚwiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Światowy Program Żywnościowy (WFP) – ostrzegły 7 sierpnia, że Liban już wcześniej pogrążony w kryzysie ekonomicznym i społecznym, zagrożony jest kryzysem humanitarnymInformacje powiązane z artykułem „Kryzys humanitarny” w Wikidanych. Zniszczenie portu wraz z magazynami spowoduje problemy z dostępem do żywności i jeszcze bardziej wywinduje jej ceny. Utrata 500 łóżek szpitalnych, środków medycznych i ochrony osobistej grozi zapaścią służby zdrowia[29].

8 sierpnia 2020 protestujący obarczający rząd winą za stan kraju i dopuszczenie do zaniedbań, których efektem była eksplozja w porcie, zaatakowali siedzibę parlamentu oraz budynki rządowe, w tym zajęli siedzibę Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W wyniku starć protestujących z siłami rządowymi zginął jeden ich funkcjonariusz, rannych zostało około 200 osób. Premier Libanu, Hassan Diab, zapowiedział przyśpieszenie wyborów parlamentarnych[37]. 9 sierpnia do dymisji podała się Minister Informacji Manal Abdel Samad (tłumacząc się niespełnieniem oczekiwań w kontekście katastrofy jaka spotkała Liban)[38] oraz Minister Środowiska Kattar Demianos[39]. 10 sierpnia 2020 do dymisji podał się premier Hassan Diab wraz z resztą rządu przyznając, że przyczyną wybuchu były zaniedbania spowodowane potężnym systemem korupcji, endemicznym dla Libanu i potężniejszym od państwa[40].

Reakcje międzynarodowe i rządowe[edytuj | edytuj kod]

Izraelski minister spraw zagranicznych Gabi Ashkenazi powiedział izraelskiej telewizji N12, że wybuch został najprawdopodobniej spowodowany przez wcześniejszy pożar[41]. Gotowość do pomocy przekazał za pomocą Twittera irański minister spraw zagranicznych Mohammad Dżawad Zarif[42]. W podobnym tonie wypowiedział się brytyjski premier Boris Johnson[21]. Izrael za pomocą kanałów dyplomatycznych innych krajów zgłosił gotowość do udzielenia pomocy humanitarnej (jako że oba kraje nie utrzymują ze sobą stosunków dyplomatycznych)[21]. Minister spraw zagranicznych Arabii Saudyjskiej przekazał, że z wielkim niepokojem wysłuchuje informacji napływających po wybuchu i również zaoferował pomoc[43]. Prezydent Francji Emmanuel Macron poinformował, że jego kraj już rozpoczął przygotowanie transportu pomocy humanitarnej[44]. Z kolei Katar ogłosił, że udostępni i prześle swoje szpitale polowe w celu opieki nad rannymi[22]. Pomoc zaoferował również prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan[45].

Rząd Libanu zarządził trzydniową żałobę narodową w związku z eksplozją[46] i nakazał siłom zbrojnym osadzenie w areszcie domowym urzędników odpowiedzialnych za składowanie materiałów wybuchowych w porcie[12]. Najwyższa Rada Obrony Libanu zaleciła rządowi ogłoszenie w mieście stanu wyjątkowego[22]. Prezydent Libanu, Michel Aoun, odrzucił możliwość przeprowadzenia międzynarodowego dochodzenia w sprawie wybuchu[29].

W sierpniu 2020 do Libanu udała się polska grupa poszukiwawczo-ratownicza oraz grupa medyczna w ramach PCPM (Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej) gdzie przeprowadzały akcje na miejscu zdarzenia[47][48].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Rebecca Anne Proctor: How the port explosion rubbed raw Beirut’s psychological scars (ang.). arabnews.com, 2020-11-08. [dostęp 2020-11-23].
  2. Liban: Liczba ofiar śmiertelnych eksplozji w Bejrusie wzrosła do 190, www.gazetaprawna.pl [dostęp 2020-08-30].
  3. Beirut explosion: Lebanon's government 'to resign' as death toll rises. BBC News, 2020-08-10. [dostęp 2020-08-10].
  4. a b c d Beirut blast: Frantic search for survivors of deadly explosion, bbc.com, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  5. a b Ted Regencia, Linah Alsaafin: More than 200,000 left homeless by Beirut explosion: Live updates (ang.). aljazeera.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  6. a b c d Alasdair Sandford, Beirut blast: 'There are probably more victims under the rubble’, says minister, as death toll rises, euronews.com, 6 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-06] (ang.).
  7. Ted Regencia, Linah Alsaafin: More than 200,000 left homeless by Beirut explosion: Live updates (ang.). aljazeera.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  8. Alasdair Sandford, Beirut blast: 'There are probably more victims under the rubble’, says minister, as death toll rises, euronews.com, 6 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-06] (ang.).
  9. Ted Regencia, Linah Alsaafin, Ramy Allahoum: 'Endemic corruption' caused Beirut blast, says Diab: Live updates. aljazeera.com, 2020-08-10. [dostęp 2020-08-10].
  10. a b c d e Maria Mazurek: Od katastrofy do katastrofy. Liban to państwo z gospodarką w ruinie. „Jesteśmy przeklęci” (pol.). gazeta.pl, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  11. a b Ghazi Balkiz, Tamara Qiblawi, Ben Wedeman: Beirut explosion: Thousands injured across Lebanese capital (ang.). edition.cnn.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  12. a b Michael Pooler: Lebanon orders house arrest of some port officials in Beirut blast (ang.). ft.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-06].
  13. Lebanon: Coronavirus Cases (ang.). worldometers.info. [dostęp 2020-08-05].
  14. a b Abby Sewell: Damaged Lebanon hospitals treating patients in parking lots after Beirut blasts (ang.). english.alarabiya.net, 4 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  15. Tamara Qiblawi: Beirut will never be the same again (ang.). edition.cnn.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  16. Timour Azhari: How Beirut firefighters were sent into disaster. aljazeera.com, 8 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  17. M 3.3 Explosion – 1 km ENE of Beirut, Lebanon, earthquake.usgs.gov [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  18. a b Tara John i inni, Beirut explosion generated seismic waves equivalent of a magnitude 3.3 earthquake, cnn.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  19. Samia Nakhoul, Ellen Francis, Massive blast rips through Beirut, killing 78 and injuring thousands, reuters.com, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-06] (ang.).
  20. By Tara John i inni, The Beirut explosion created a 405-foot-wide crater, edition.cnn.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  21. a b c Merisha Gadzo, Dozens killed, thousands wounded in Beirut blast: Live updates, aljazeera.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-04] (ang.).
  22. a b c Wybuch w Bejrucie. Państwa całego świata solidaryzują się z Libanem, onet.pl, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (pol.).
  23. Guido Felder, Explosion in Beirut – Ammoniumnitrat kam mit dem Schiff Rhosus, blick.ch, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (niem.).
  24. Col Vinayak Bhat, Beirut blast: Confiscated ammonium nitrate from ship in 2014 could have sparked deadly explosion, indiatoday.in, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  25. a b c d e Mary Ilyushina, Katie Polglase: A Russian ship’s cargo of dangerous ammonium nitrate was stranded in Beirut port for years (ang.). edition.cnn.com, 6 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-06].
  26. a b c Charbel Dagher, Christine Maksoud, m/v Rhosus – Arrest and Personal Freedom of the Crew, „The Arrest news”, F. Arizon (11), październik 2015 [zarchiwizowane] (ang.).
  27. a b c Timour Azhari: Beirut blast: Tracing the explosives that tore the capital apart (ang.). aljazeera.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  28. Tomasz Ławnicki: Zdumiewające ustalenia libańskich mediów. To miała być przyczyna potężnego wybuchu?! (pol.). natemat.pl, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  29. a b c d Beirut explosion: UN warns of Lebanon humanitarian crisis (ang.). bbc.com, 7 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-07].
  30. a b John Ismay: What Is Ammonium Nitrate, Blamed in the Beirut Explosion?. W: The New York Times [on-line]. 2020-08-05. [dostęp 2020-08-16].
  31. Caty Clifton: Beirut explosion ‘one of the largest non-nuclear blasts in history’. W: Evening Standard [on-line]. 2020-08-05. [dostęp 2020-08-16].
  32. Beirut after the blast: the crunch of glass, acrid smoke and stairs slick with blood (ang.). economist.com, 7 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  33. Beirut explosion: Frantic search for survivors of deadly blast (ang.). bbc.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  34. a b c d Beirut explosion: Before-and-after images (ang.). bbc.com, 7 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-07].
  35. Nada Al Thaher: 90% of Beirut hotels damaged, state media says (ang.). edition.cnn.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  36. Bassem Mroue, Zeina Karam, Sarah el Deeb: Negligence probed in deadly Beirut blast amid public anger (ang.). apnews.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-06].
  37. Ben Wedeman, Luna Safwan, Ghazi Balkiz, Tamara Qiblawi: Lebanon protesters storm ministries as violent protests grip Beirut (ang.). edition.cnn.com, 8 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  38. Lauren Chadwick: Lebanon’s information minister resigns amid violent protests after deadly Beirut blast. euronews.com. [dostęp 2020-08-09].
  39. Lauren Chadwick: Two Lebanese ministers resign amid protests after deadly Beirut blast. euronews.com, 2020-08-09. [dostęp 2020-08-09].
  40. Ted Regencia, Linah Alsaafin, Ramy Allahoum: 'Endemic corruption' caused Beirut blast, says Diab: Live updates. aljazeera.com, 2020-08-10. [dostęp 2020-08-10].
  41. Maayan Lubell, Dan Williams, Jonathan Oatis, Israel not involved in Beirut blast, Israeli official says, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  42. Parisa Hafezi, Chris Reese, Iran ready to help Lebanon after deadly Beirut blast: Zarif tweets, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  43. Alaa Swilam Nayera Abdallah, Jonathan Oatis, Saudi Arabia following with great concern consequences of Beirut’s explosion: SPA, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  44. The Latest: Pope Francis offers prayers for Beirut victims, apnews.com, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  45. Erdogan spoke with Lebanon’s Aoun, offered Turkish aid after explosion, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  46. Lebanon in mourning as port blast casualties counted, abc.net.au, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  47. Aleksandra Rutkowska: Przyjmują pacjentów na ulicach i w specjalnych autobusach. Ratownicy PCPM w Bejrucie. pcpm.org.pl, 12.08.2020. [dostęp 2021-04-30].
  48. Nieczynne szpitale, rosnąca liczba zakażeń. Ratownicy PCPM z miesięczną misją w Libanie. pcpm.org.pl, 21.08.2020. [dostęp 2021-04-30].