Elżbieta Woodville

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Elżbieta Woodville
królowa Anglii
Ilustracja
Wizerunek herbu
królowa Anglii
Okres

od 1 maja 1464
do 9 kwietnia 1483

Jako żona

Edwarda IV

Koronacja

26 maja 1465

Poprzedniczka

Małgorzata Andegaweńska

Następczyni

Anna Neville

Dane biograficzne
Dynastia

Woodville

Data i miejsce urodzenia

ok. 1437
Grafton Regis

Data śmierci

8 czerwca 1492

Data pogrzebu

12 czerwca lub 13 czerwca 1492

Miejsce spoczynku

Kaplica św. Jerzego w Windsorze

Ojciec

Richard Woodville (1. hrabia Rivers)

Matka

Jakobina Luksemburska

Rodzeństwo

Anthony, Catherine, John, Lewis, Anne, Jacquetta, Lionel, Eleanor, Margaret, Martha, Richard, Edward, Mary

Mąż

John Grey
od ok. 1452
do 17 lutego 1461

Dzieci

Thomas Grey
Richard Grey

Mąż

Edward IV
od 1 maja 1464
do 9 kwietnia 1483

Dzieci

Elżbieta York,
Maria,
Cecylia,
Edward V,
Ryszard,
Anna,
Jerzy,
Katarzyna,
Brygida

Odznaczenia
Order Podwiązki (Wielka Brytania)

Elżbieta Woodville, (de) Wydeville, Wydville (ur. ok. 1437[1], zm. 8 czerwca 1492[2]) – królowa Anglii w latach 1464-1483 r. jako żona Edwarda IV, matka m.in. Edwarda V i Elżbiety York.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Elżbieta urodziła się około 1437 roku w Grafton Regis (Northamptonshire) jako pierwsze z czternaściorga dzieci Ryszarda Woodville'a i Jakobiny Luksemburskiej[1]. Jej matka była wdową po Janie księciu Bedford, bracie króla Anglii Henryka V[1] oraz daleką krewną cesarza Zygmunta Luksemburczyka (ich wspólnym przodkiem był hrabia Luksemburga Henryk V).

Małżeństwo jej rodziców zostało zawarte prawdopodobnie w 1436 r. i wywołało skandal ze względu na to, że Ryszard Woodville był niżej urodzony od żony, w dodatku był giermkiem jej zmarłego męża.

Dzięki bliskim kontaktom jej matki z królową Anglii Małgorzatą Andegaweńską w 1448 r. Ryszard Woodville otrzymał tytuł barona Rivers i od tego czasu rodzina Elżbiety zaczęła brać czynny udział w życiu angielskiej arystokracji[1].

Pierwsze małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

John Grey[edytuj | edytuj kod]

Około 1452 r. poślubiła starszego o około 5 lat Johna Greya, barona Ferrers of Groby[3]. To małżeństwo było planowane przez obie rodziny od kilku lat[4]. Elżbieta zamieszkała w posiadłości swoich teściów w Groby w hrabstwie Leicestershire[4][3].

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Z tego małżeństwa przyszło na świat dwóch synów[4]:

Walka o spadek[edytuj | edytuj kod]

John Grey zginął w lutym 1461 r. w drugiej bitwie pod Saint Albans walcząc po stronie Lancasterów[6]. Królem Anglii został Edward IV. Elżbieta wkrótce po owdowieniu popadła w konflikt z teściową o spadek po swoim mężu, który należał się jej synom a który baronowa Ferres chciała zatrzymać dla siebie[7]. Elżbieta prawdopodobnie wróciła do rodzinnej posiadłości, jednak kontynuując walkę o spadek zwróciła się z pomocą do doradcy króla, Williama Hastingsa[8]

Królowa Anglii[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo z Edwardem IV[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo, jak i gdzie król Edward IV poznał Elżbietę[7]. Najprawdopodobniej podczas objazdu królestwa wiosną 1464 r. król zatrzymał się w Grafton i tam zwrócił uwagę na Elżbietę[9]. Edward słynął z romansowania z wieloma kobietami, jednak Elżbieta nie wyraziła zgody na pozamałżeńską intymną relację[7][10].

Ślub odbył się w sekrecie 1 maja 1464 r. w domu rodzinnym Elżbiety w Northamptonshire[8]. Jej matka Jakobina była jedynym członkiem rodziny obecnym podczas tej uroczystości[8]. Edward IV poinformował swoich doradców o zawartym małżeństwie kilka miesięcy później, we wrześniu 1464 r.[10][11] Ślub monarchy ze starszą od niego wdową, której zmarły mąż walczył w armii wrogiej dynastii, w dodatku niepochodzącą z królewskiej rodziny wywołał skandal[12][10]. Dodatkowo po raz pierwszy w historii Anglii król popełnił mezalians. Pojawiły się plotki, że ślub króla jest wynikiem czarów Elżbiety i jej matki[13].

Edward biorąc ślub z Elżbietą zniszczył też plany doradcy Richarda Neville’a, hrabiego Warwick (zwanego Twórcą Królów), który planował mariaż Edwarda z Boną Sabaudzką[12].

Koronacja Elżbiety odbyła się 26 maja 1465 r.[12]

Królowa była świadoma, że Edward miewa kochanki, jednak ich relacje przez cały okres małżeństwa były bliskie[14].

Awans rodziny Woodville'ów[edytuj | edytuj kod]

Edward z czasem zaczął faworyzować rodzinę żony, a ona wykorzystywała to i m.in. aranżowała korzystne małżeństwa swojemu licznemu rodzeństwu[12]. Jej siostry powychodziły za mąż za arystokratów. Największe oburzenie wywołał ślub jej brata Johna z trzykrotną wdową, ponad 60-letnią Katarzyną Neville, wdową po księciu Norfolk oraz małżeństwo najmłodszej siostry Katarzyny z Henrykiem Staffordem, księciem Buckingham[7]. Richard Woodville został wielkim lordem skarbnikiem i hrabią, najstarszy brat królowej Anthony otrzymał tytuł lorda wyspy Wight, a Leon rozwijał karierę duchową[7]. Dla Elżbiety jako królowej jednym z priorytetów było dbanie o interesy swojej rodziny[15].

Na wychowawcę następcy tronu, Edwarda, Elżbieta wybrała swego ukochanego brata Antoniego[7]. Gdy Edward IV w 1475 r. wyruszał na podbój Francji, wyznaczył żonę na głównego wykonawcę testamentu w razie jego ewentualnej śmierci[7].

Osobowość[edytuj | edytuj kod]

Królowa uchodziła za piękną kobietę[16][10]. Cechowała ją chłodna inteligencja[10]. Cieszyła się dużym zaufaniem męża[14]. Zarzucano jej kłótliwość i ostry stosunek do wrogów a także wyniosłość[14]. Elżbieta wspierała instytucje religijne oraz interesowała się nauką[15]. Przez wrogów była nazywana czarownicą[17].

Relacje z rodziną króla[edytuj | edytuj kod]

Królowa była skonfliktowana ze swoimi szwagrami, zwłaszcza z George'em, księciem Clarence[18]. Ich stosunki pogorszyły się jeszcze bardziej, gdy Edward IV prawdopodobnie pod wpływem Elżbiety odmówił bratu wydania zgody na jego ślub z Marią Burgundzką[19]. Do ślubu nigdy nie doszło[19]. Królowa obawiała się, że gdy George, już wcześniej spiskujący przeciwko jej mężowi, zyska burgundzką armię, może wykorzystać ją do odebrania dziedzictwa jej synom[19]. Książę Clarence został stracony w lutym 1478 r. poprze utopienie w beczce małmazji[19].

Elżbieta nie miała również dobrych kontaktów z matką króla, Cecylią Neville[18].

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Podczas małżeństwa z Edwardem IV Elżbieta urodziła 10 dzieci[20]:

Życie po śmierci Edwarda IV[edytuj | edytuj kod]

Niespodziewanie 9 kwietnia 1483 roku Elżbieta została wdową i królową matką[21]. Jednak jej małżeństwo zostało uznane przez parlament za nieważne aktem Titulus Regius, gdyż Edward obiecał wcześniej ożenić się z lady Eleonorą Butler (obietnica ta była wiążąca, stąd uznano, że Edward żył w bigamii). Informację potwierdziły zeznania księdza, który podobno udzielił ślubu Edwardowi i Eleonorze (prawdopodobnie był to Robert Stillington, biskup Bath i Wells). Na tej podstawie wszystkie dzieci Edwarda i Elżbiety zostały uznane za nieślubne (w tym najstarszy syn – Edward V). Szwagier Elżbiety – Ryszard III – koronował się na króla.

Elżbieta straciła tytuł królowej matki i znana była odtąd jako lady Elizabeth Grey. Ona i jej dzieci żyły w ciągłym strachu o swoje życie, bały się zemsty dworzan zazdrosnych o byłe wpływy klanu Woodville.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 136-137, ISBN 978-83-245-8088-0.
  2. P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 200, ISBN 978-83-245-8088-0.
  3. a b P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 83, ISBN 978-83-245-8088-0.
  4. a b c d e P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 138-139, ISBN 978-83-245-8088-0.
  5. Antonia Fraser, Sześć żon Henryka VIII, 1996, s. 238, ISBN 83-7129-961-3.
  6. P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 140, ISBN 978-83-245-8088-0.
  7. a b c d e f g P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 143-145, ISBN 978-83-245-8088-0.
  8. a b c P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 142-143, ISBN 978-83-245-8088-0.
  9. P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 117, ISBN 978-83-245-8088-0..
  10. a b c d e Helen Castor, Wilczyce. Angielskie królowe, 2015, s. 399, ISBN 978-83-89981-88-2.
  11. P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 144, ISBN 978-83-245-8088-0.
  12. a b c d P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 119-120, ISBN 978-83-245-8088-0.
  13. Eric Ives, Życie i śmierć Anny Boleyn, 2012, s. 341, ISBN 9788389981513.
  14. a b c P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 161, ISBN 978-83-245-8088-0.
  15. a b P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 167, ISBN 978-83-245-8088-0.
  16. Antonia Fraser, Sześć żon Henryka VIII, 1996, s. 35, ISBN 83-7129-961-3.
  17. P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 172, ISBN 978-83-245-8088-0.
  18. a b P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 174, ISBN 978-83-245-8088-0..
  19. a b c d P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 179, ISBN 978-83-245-8088-0.
  20. P. Gregory i inni, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 136, ISBN 978-83-245-8088-0..
  21. P. Gregory, D. Baldwin, M. Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2011, s. 181, ISBN 978-83-245-8088-0..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Philippa Gregory: Kobiety Wojny Dwóch Róż: Księżna, Królowa i Królowa Matka. Poznań: Książnica, 2013, s. 304. ISBN 978-83-245-8088-0.
  • Dan Jones: Plantageneci. Waleczni królowie, twórcy Anglii. Kraków: Astra, 2014, s. 576. ISBN 978-83-89981-69-6.
  • Thomas Penn: Henryk VII. Świt Anglii Tudorów. Kraków: Astra, 2014, s. 462. ISBN 978-83-89981-74-2.
  • Alison Weir: Lancasterowie i Yorkowie. Wojna Dwóch Róż. Kraków: Astra, 2013, s. 528. ISBN 978-83-89981-65-3.