Elżbieta Woodville
| |
| |
| |
| królowa Anglii | |
| Okres |
od 1 maja 1464 |
|---|---|
| Jako żona | |
| Koronacja |
26 maja 1465 |
| Poprzedniczka | |
| Następczyni | |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia |
Woodville |
| Data i miejsce urodzenia |
ok. 1437 |
| Data śmierci |
8 czerwca 1492 |
| Data pogrzebu |
12 czerwca lub 13 czerwca 1492 |
| Miejsce spoczynku |
Kaplica św. Jerzego w Windsorze |
| Ojciec | |
| Matka | |
| Rodzeństwo |
Anthony, Catherine, John, Lewis, Anne, Jacquetta, Lionel, Eleanor, Margaret, Martha, Richard, Edward, Mary |
| Mąż |
John Grey |
| Dzieci |
Thomas Grey |
| Mąż |
Edward IV |
| Dzieci |
Elżbieta York, |
| Odznaczenia | |
| |
Elżbieta Woodville, (de) Wydeville, Wydville (ur. ok. 1437[1.1], zm. 8 czerwca 1492[1.2]) – królowa Anglii w latach 1464-1483 r. jako żona Edwarda IV, matka m.in. Edwarda V i Elżbiety York.
Pochodzenie
[edytuj | edytuj kod]Elżbieta urodziła się około 1437 w Grafton Regis (Northamptonshire) jako pierwsze z czternaściorga dzieci Ryszarda Woodville’a i Jakobiny Luksemburskiej[1.1]. Jej matka była wdową po Janie księciu Bedford, bracie króla Anglii Henryka V[1.1] oraz daleką krewną cesarza Zygmunta Luksemburczyka (ich wspólnym przodkiem był hrabia Luksemburga Henryk V).
Małżeństwo jej rodziców zostało zawarte prawdopodobnie w 1436 i wywołało skandal ze względu na to, że Ryszard Woodville był niżej urodzony od żony; w dodatku był giermkiem jej zmarłego męża.
Dzięki bliskim kontaktom jej matki z królową Anglii Małgorzatą Andegaweńską w 1448 Ryszard Woodville otrzymał tytuł barona Rivers i od tego czasu rodzina Elżbiety zaczęła brać czynny udział w życiu angielskiej arystokracji[1.1].
Pierwsze małżeństwo
[edytuj | edytuj kod]John Grey
[edytuj | edytuj kod]Około 1452 poślubiła starszego o około 5 lat Johna Greya, barona Ferrers of Groby[1.3]. To małżeństwo było planowane przez obie rodziny od kilku lat[1.4]. Elżbieta zamieszkała w posiadłości swoich teściów w Groby w hrabstwie Leicestershire[1.4][1.3].
Potomstwo
[edytuj | edytuj kod]Z tego małżeństwa przyszło na świat dwóch synów[1.4]:
- Thomas Grey (ok. 1455[1.4] – zm. 1501[1.1]), markiz Dorset, był pradziadem 9-dniowej królowej Jane Grey[2.1],
- Richard (ok. 1457[1.4] – zm. 1483[1.1]), stracony z rozkazu króla Ryszarda III[1.1].
Walka o spadek
[edytuj | edytuj kod]John Grey zginął w lutym 1461 w drugiej bitwie pod Saint Albans walcząc po stronie Lancasterów[1.5]. Królem Anglii został Edward IV. Elżbieta wkrótce po owdowieniu popadła w konflikt z teściową o spadek po swoim mężu, który należał się jej synom a który baronowa Ferres chciała zatrzymać dla siebie[1.6]. Elżbieta prawdopodobnie wróciła do rodzinnej posiadłości, jednak kontynuując walkę o spadek zwróciła się z pomocą do doradcy króla, Williama Hastingsa[1.7]
Królowa Anglii
[edytuj | edytuj kod]Małżeństwo z Edwardem IV
[edytuj | edytuj kod]Nie wiadomo, jak i gdzie król Edward IV poznał Elżbietę[1.6]. Najprawdopodobniej podczas objazdu królestwa wiosną 1464 król zatrzymał się w Grafton i tam zwrócił uwagę na Elżbietę[1.8]. Edward słynął z romansowania z wieloma kobietami, jednak Elżbieta nie wyraziła zgody na pozamałżeńską intymną relację[1.6][3].
Ślub odbył się w sekrecie 1 maja 1464 w domu rodzinnym Elżbiety w Northamptonshire[1.7]. Jej matka Jakobina była jedynym członkiem rodziny obecnym podczas tej uroczystości[1.7]. Edward IV poinformował swoich doradców o zawartym małżeństwie kilka miesięcy później, we wrześniu 1464 r.[3][1.9] Ślub monarchy ze starszą od niego wdową, której zmarły mąż walczył w armii wrogiej dynastii, w dodatku niepochodzącą z królewskiej rodziny wywołał skandal[1.10][3]. Dodatkowo po raz pierwszy w historii Anglii król popełnił mezalians. Pojawiły się plotki, że ślub króla jest wynikiem czarów Elżbiety i jej matki[4].
Edward biorąc ślub z Elżbietą zniszczył też plany doradcy Richarda Neville’a, hrabiego Warwick (zwanego Twórcą Królów), który planował mariaż Edwarda z Boną Sabaudzką[1.10].
Koronacja Elżbiety odbyła się 26 maja 1465[1.10]. Jej teściowa nie wzięła w niej udziału[1.11].
Królowa była świadoma, że Edward miewa kochanki, jednak ich relacje przez cały okres małżeństwa były bliskie[1.12].
Cieszyła się dużym zaufaniem męża[1.12].
Awans rodziny Woodville’ów
[edytuj | edytuj kod]Edward z czasem zaczął faworyzować rodzinę żony, a ona wykorzystywała to i m.in. aranżowała korzystne małżeństwa swojemu licznemu rodzeństwu[1.10]. Jej siostry powychodziły za mąż za arystokratów. Największe oburzenie wywołał ślub jej brata Johna z trzykrotną wdową, ponad 60-letnią Catherine Neville, wdową po księciu Norfolk oraz małżeństwo najmłodszej siostry Catherine z Henrykiem Staffordem, księciem Buckingham[1.6]. Richard Woodville został wielkim lordem skarbnikiem i hrabią, najstarszy brat królowej Anthony otrzymał tytuł lorda wyspy Wight, a Leon rozwijał karierę duchową[1.6]. Dla Elżbiety jako królowej jednym z priorytetów było dbanie o interesy swojej rodziny[1.13].
Na wychowawcę następcy tronu, Edwarda, Elżbieta wybrała swego ukochanego brata Antoniego[1.6]. Gdy Edward IV w 1475 wyruszał na podbój Francji, wyznaczył żonę na głównego wykonawcę testamentu w razie jego ewentualnej śmierci[1.6].
Osobowość i wygląd
[edytuj | edytuj kod]Królowa uchodziła za piękną kobietę[2.2][3]. Cechowała ją chłodna inteligencja[3]. Zarzucano jej kłótliwość i ostry stosunek do wrogów a także wyniosłość[1.12]. Elżbieta wspierała instytucje religijne oraz interesowała się nauką[1.13]. Przez wrogów była nazywana czarownicą[1.14].
Relacje z rodziną króla
[edytuj | edytuj kod]Królowa była skonfliktowana ze swoimi szwagrami, zwłaszcza z George’em, księciem Clarence[1.15]. Ich stosunki pogorszyły się jeszcze bardziej, gdy Edward IV prawdopodobnie pod wpływem Elżbiety odmówił bratu wydania zgody na jego ślub z Marią Burgundzką[1.16]. Do ślubu nigdy nie doszło[1.16]. Królowa obawiała się, że gdy George, już wcześniej spiskujący przeciwko jej mężowi, zyska burgundzką armię, może wykorzystać ją do odebrania dziedzictwa jej synom[1.16]. Książę Clarence został stracony w lutym 1478 poprzez utopienie w beczce małmazji[1.16].
Elżbieta nie miała również dobrych kontaktów z matką króla, Cecylią Neville[1.15].
Potomstwo
[edytuj | edytuj kod]Podczas małżeństwa z Edwardem IV Elżbieta urodziła 10 dzieci[1.17]:
- Elżbieta (11 lutego 1466 – 11 lutego 1503), żona Henryka VII Tudora, króla Anglii
- Maria (11 sierpnia 1467 – 23 maja 1482)
- Cecylia (20 marca 1469 – 24 sierpnia 1507), żona Johna Wellesa, 1. wicehrabiego Welles a następnie Thomasa Kyme’a
- Edward V (4 listopada 1470 – 1483 (?)), król Anglii
- Małgorzata (10 kwietnia 1472 – 11 grudnia 1472)
- Ryszard Shrewsbury (17 sierpnia 1473 – 1483 (?)), 1. książę Yorku
- Anna (2 listopada 1475 – 23 listopada 1511), żona Thomasa Howarda, 3. księcia Norfolk
- Jerzy (marzec 1477 – marzec 1479), książę Bedford
- Katarzyna (14 sierpnia 1479 – 15 listopada 1527), żona Williama Courtenaya, 1. hrabiego Devon
- Brygida (10 listopada 1480 – 1517), zakonnica
Życie po śmierci Edwarda IV
[edytuj | edytuj kod]Walka o koronę
[edytuj | edytuj kod]Niespodziewanie 9 kwietnia 1483 Elżbieta została wdową i królową matką[1.18].
Nowy król, niespełna 13-letni Edward V przebywał w Walii wraz ze swym przyrodnim bratem Richardem Greyem i wujem Anthonym Woodville’em. Elżbiecie, przeczuwającej zagrożenie, zależało na jak najszybszej koronacji syna, którą zaplanowano na 4 maja 1483[5.1]. Wrogowie rodziny Woodville’ów obawiali się, że król zostanie całkowicie zdominowany przez Elżbietę i jej brata[1.19].
Elżbieta poleciła Anthony’emu eskortowanie młodego króla do Londynu[1.19]. 30 kwietnia 1483 w Stony Stratford Ryszard, książę Gloucester odbił swego bratanka i przejął nad nim kontrolę[1.19]. Brat i syn Elżbiety z pierwszego małżeństwa zostali uwięzieni[5.1].
Na wieść o tych wydarzeniach Elżbieta wraz z następcą tronu Ryszardem, pierworodnym synem Thomasem Greyem oraz 5 córkami (Elżbietą, Cecylią, Anną, Katarzyną i Brygidą) schroniła się w Opactwie Westminsterskim[1.19]. Król na polecenie swego stryja przebywał w Tower a jego koronacja została przełożona na 22 czerwca 1483[5.2].
Królowa spiskowała przeciwko Ryszardowi, księciu Gloucester m.in. z lordem Hastingsem, który został zamordowany przez żołnierzy księcia Buckingham (męża jej siostry Catherine)[5.3]. 16 czerwca 1483 z rozkazu Ryszarda następca tronu opuścił sanktuarium i dołączył do swego brata w Tower[1.20].
Upadek
[edytuj | edytuj kod]22 czerwca 1483 małżeństwo Elżbiety i Edwarda IV zostało uznane za nieważne, gdyż pomiędzy 1461 a 1464 król zawarł małżeństwo (lub obiecał jego zawarcie) z Eleanor Talbot[a][1.12]. Obietnica ta była wiążąca, stąd uznano, że Edward żył w bigamii (jednak Eleanor Talbot zmarła 2 lata przed narodzinami Edwarda V). Domniemana żona Edwarda IV ani jej rodzina nigdy nie wysuwały żadnych roszczeń przeciwko królowi w związku z tą relacją. Robert Stillington, biskup Bath i Wells twierdził, że udzielił ślubu tej parze[1.12]. Na tej podstawie wszystkie dzieci Edwarda i Elżbiety zostały uznane za nieślubne (w tym obecny król Edward V)[1.12][5.3].
Ryszard III został ogłoszony królem 26 czerwca 1483[b]. Dzień wcześniej stracono Anthony’ego Woodville’a i Richarda Greya[1.12]. O byłym królu i jego bracie krążyły sprzeczne informacje, jednak nie byli widziani publicznie już nigdy więcej.
Elżbieta straciła tytuł królowej matki i znana była odtąd jako lady Elizabeth Grey[1.21].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Philippa Gregory, David Baldwin, Michael Jones, Kobiety wojny Dwu Róż. Księżna, królowa i królowa matka, Poznań: Wydawnictwo Książnica – Publicat, 2011, ISBN 978-83-245-8088-0.
- ↑ a b c d e f g S. 136-137.
- ↑ S. 200.
- ↑ a b S. 83.
- ↑ a b c d e S. 138-139.
- ↑ S. 140.
- ↑ a b c d e f g S. 143-145.
- ↑ a b c S. 142-143.
- ↑ S. 117.
- ↑ S. 144.
- ↑ a b c d S. 119-120.
- ↑ S. 174-175.
- ↑ a b c d e f g S. 161.
- ↑ a b S. 167.
- ↑ S. 172.
- ↑ a b S. 174.
- ↑ a b c d S. 179.
- ↑ S. 136.
- ↑ S. 181.
- ↑ a b c d S. 181-182.
- ↑ S. 184-185.
- ↑ S. 187.
- ↑ Antonia Fraser, Sześć żon Henryka VIII, Warszawa: Świat Książki, 1996, ISBN 83-7129-961-3.
- ↑ a b c d e Helen Castor, Wilczyce. Angielskie królowe, Kraków: Astra, 2015, s. 399, ISBN 978-83-89981-88-2.
- ↑ Eric Ives, Życie i śmierć Anny Boleyn, 2012, s. 341, ISBN 9788389981513.
- ↑ Dan Jones, Wojna Dwóch Róż. Upadek Plantagenetów i triumf Tudorów, Kraków: Astra, 2018, ISBN 978-83-65280-39-8.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Philippa Gregory, David Baldwin, Michael Jones, Kobiety wojny Dwu Róż. Księżna, królowa i królowa matka, Poznań: Wydawnictwo Książnica – Publicat, 2011, ISBN 978-83-245-8088-0.
- Dan Jones, Plantageneci. Waleczni królowie, twórcy Anglii, Kraków: Astra, 2014, s. 576, ISBN 978-83-89981-69-6.
- Thomas Penn, Henryk VII. Świt Anglii Tudorów, Kraków: Astra, 2014, s. 462, ISBN 978-83-89981-74-2.
- Alison Weir, Lancasterowie i Yorkowie. Wojna Dwóch Róż, Kraków: Astra, 2013, s. 528, ISBN 978-83-89981-65-3.