To jest dobry artykuł

Elektrownia szczytowo-pompowa Dlouhé Stráně

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Elektrownia szczytowo-pompowa
Dlouhé Stráně

czes. Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně
Ilustracja
Podziemna kawerna elektrowni szczytowo-pompowej Dlouhé Stráně z widocznymi dwoma hydrozespołami Francisa
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Elektrownia szczytowo-pompowa Dlouhé Stráně
Elektrownia szczytowo-pompowa
Dlouhé Stráně
Ziemia50°05′06″N 17°10′44″E/50,085000 17,178889
Państwo  Czechy
Status Aktywna
Operator Przedsiębiorstwo energetyczne ČEZ, a.s.
Bloków energetycznych 2 × 325 MW
Moce
Łączna moc:
- elektr. brutto 650 MW
Roczna prod. elektr. 0,9978 TWh
Źródła energii
Źródła energii:
- główne woda
Kluczowe daty
Rozpoczęcie budowy maj 1978
Włączenie do sieci 20 czerwca 1996
Strona internetowa

Elektrownia szczytowo-pompowa Dlouhé Stráně (czes. Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně) – największa czeska elektrownia szczytowo-pompowa[1] położona w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w Sudetach Wschodnich, na Morawach o mocy elektrycznej 650 MW[2][3][4].

Okolice elektrowni, jak i sam obiekt, należą do szczególnie interesujących miejsc w Wysokim Jesioniku, dostępnych dla zwiedzających[5]. To najbardziej rozległa elektrownia wodna w Czechach, z niektórymi jej elementami położonymi pod ziemią, w masywie góry Dlouhé stráně[5]. Budowa jej trwała w latach 1978–1996[6]. Ponadto dolny i górny zbiornik umiejętnie wkomponowano w górski krajobraz, mając na uwadze jego ochronę[6]. Jest posiadaczką trzech rekordów: ma największą pompoturbinę w Europie (325 MW), największy spad wody w Czechach (510,7 m) oraz największą łączną moc elektryczną w Czechach (2 x 325 MW) dla elektrowni tego typu. Obiekt zwyciężył w ankiecie czeskiego portalu informacyjnego iDNES.cz i został zaliczony do tzw. architektonicznych „siedmiu cudów Republiki Czeskiej”[7][a].

Historia[edytuj]

W latach 70. XX wieku rząd Czechosłowacji podjął decyzję o budowie na obszarze Jesioników (czes. Jeseníky) górskiej elektrowni wodnej typu szczytowo-pompowego, korzystając z naturalnego ukształtowania terenu: gór i cieków wodnych, zapewniających minimalizację kosztów jej budowy[8]. Wybrano masyw góry Dlouhé stráně i płynącą blisko niej rzekę Divoká Desná, która ma swoje źródło na stoku góry Vysoká hole, blisko szczytu Kamzičníka[2]. Projekt zakładał budowę następujących elementów: zbiornika górnego na zaadaptowanym szczycie góry Dlouhé stráně, zbiornika dolnego z zaporą na rzece Divoká Desná, podziemnej, usytuowanej w skale sterowni z hydrozespołami turbogeneratorów, działających przy upuście wody z górnego do dolnego zbiornika oraz zaplecza technicznego[8].

Generalnym projektantem była firma Aquatis, która wykonała ogólny projekt[8]. Głównym wykonawcą firma Ingstav z Opawy, a inwestorem Energotis[9]. Do pierwszych prac w terenie przystąpiono w 1978, wykonując skalne tunele przez firmę Subterra[10]. Samej budowie oraz miejscu jej lokalizacji towarzyszyły liczne protesty m.in. grupy ekologów przeciwnych lokalizacji elektrowni na Obszarze Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky)[3]. Dwa lata od rozpoczęcia budowy rząd zdecydował o wycofaniu z projektu towarzyszących elektrowni budynków zewnętrznych, wstrzymując tym samym jej realizację, pozostawiając pod znakiem zapytania jej dokończenie[3]. Następnie w 1985 podjęto decyzję o modernizacji projektu elektrowni[10]. Zamiast czterech sztolni i hydrozespołów, zdecydowano o budowie dwóch, lecz o większej mocy[10]. Ostateczną decyzję o dokończeniu budowy podjęto dopiero w 1989[10]. W 1993 podczas napełniania górnego zbiornika stwierdzono nieszczelności (przecieki), które wkrótce usunięto, a w 2007 przeprowadzono remont warstwy uszczelniającej asfaltu zbiornika górnego przez szwajcarską firmę Walo Bertschinger[11].

Łączny koszt budowy całej elektrowni oszczacowano na około 6,5 mld [10], które zwróciły się z zysku działalności po około 7 latach eksploatacji. Przez pierwsze 10 lat działalności wytwórczej elektrownia dostarczyła sieci energetycznej 2673 GWh[10] energii.

Charakterystyka[edytuj]

Elektrownia szczytowo-pompowa Dlouhé Stráně jest jedną z większych tego typu w Europie, biorąc pod uwagę jej moc[6][12]. Jest zaliczana do tzw. siedmiu cudów Republiki Czeskiej i jednym z częściej odwiedzanych przez turystów miejsc w Wysokim Jesioniku[8]. Położona jest w malowniczej okolicy górskiej na wydzielonym obszarze objętym ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki, dobrze zaadaptowana i wkomponowana w środowisko naturalne[13].

Jest elektrownią wodną, w której energia elektryczna jest produkowana przez wpompowanie wody ze zbiornika dolnego do górnego w okresie nadwyżki produkcji jej nad zapotrzebowanie, np. w nocy, a następnie w godzinach szczytu poprzez odwrócenie tego procesu, tzn. upust wody powodujący napęd jej strumieniem specjalnych wirników turbogeneratorów, wytwarzających następnie energię elektryczną[12]. Jest elektrownią pomocniczą mającą na celu zapewnienie stabilności działania systemu zaopatrzenia w energię elektryczną Republiki Czeskiej[10]. Zalicza się również do elektrowni o odnawialnych źródłach energii. Głównym operatorem jest Przedsiębiorstwo energetyczne ČEZ, a.s.[14]

Elektrownia jest w stanie wyprodukować rocznie około 997,8 GWh[4] energii elektrycznej. Składa się z czterech zasadniczych części: zbiorników górnego i dolnego, sztolni upadowych oraz komór sterowni z zapleczem technicznym[15].

Elementy elektrowni[edytuj]

Zbiornik górny[edytuj]

Widok na część górnego zbiornika elektrowni Dlouhé Stráně

Zbiornik górny ma w rzucie poziomym kształt nieregularnego owalu o długości około 710 m i szerokości około 240 m[2]. Głębokość zbiornika to około 26 m, a usytuowany jest on na górze Dlouhé stráně przebudowanej i zaadaptowanej specjalnie na to zamierzenie[16]. Wzdłuż korony zbiornika umieszczono zabezpieczające poręcze. W rzucie pionowym, w przekroju zbiornik ma kształt trapezu[16].

Całkowita maksymalna objętość zbiornika to 2 720 000 m³[17], a robocza 2 580 000 m³[3]. Zbiornik zajmuje powierzchnię 15,4 ha[3]. Nawierzchnia zbiornika zbudowana jest z kamiennego podkładu, na którym jest położony wodoszczelny, porowaty beton asfaltowy o grubości około 10 cm i dodatkowo położona 8 cm gęsta warstwa betonu asfaltowego, uszczelniającego[16]. Naturalny asfalt o parametrach technicznych w zakresie temperatur od -30 °C do +60 °C, gwarantujących jego wytrzymałość był dostarczony z Albanii[3], a położony przez firmę Slovasfalt z Bratysławy[10]. Ostatnią warstwą jest około 3 mm asfaltowy zacier tzw. mastyks[11]. Korona zbiornika położona jest na wysokości 1350 m n.p.m.[16]

Zbiornik dolny[edytuj]

Widok na dolny zbiornik wodny elektrowni

Dolny zbiornik zaadaptowany jest w dolinie płynącej rzeki Divoká Desná i ma w rzucie poziomym kształt zbliżony do trapezu o długości około 800 m, maksymalnej szerokości około 220 m i głębokości 56 m[18], przy możliwych wahaniach poziomu lustra wody o około 22 m[8]. Jest zlokalizowany o około 1,5 km na północny-wschód od zbiornika górnego[2]. Poziom wody regulowany jest specjalnie zbudowaną zaporą[8]. Do zbiornika tego poza ciekiem naturalnym rzeki Divoká Desná z dopływającymi potokami dostarczana jest woda z podziemnego rurociągu łączącego oba zbiorniki, przepływająca przez turbiny[8].

Całkowita maksymalna objętość zbiornika to 3 405 000 m³[17], a robocza 2 580 000 m³[16]. Zbiornik zajmuje areał około 16,13 ha[3]. Średnia roczna prędkość dopływającego strumienia wody do zbiornika to 0,46 m³/s[16]. Warstwy najniższe zbiornika zbudowane są ze żwiru frakcji 40, a następnie warstwy kamieni[16]. Ściany zbiornika pokrywa dwuwarstwowy, wodoszczelny beton asfaltowy[8]. Korona zbiornika położona jest na wysokości 824,7 m n.p.m.[3]

Sztolnie upadowe[edytuj]

W elektrowni znajdują się dwie sztolnie upadowe łączące oba zbiorniki. Od górnego zbiornika do zespołu hydrozespołów o długościach: 1547 m i 1499 m oraz średnicy 3,6 m, natomiast na odcinku najniższym od hydrozespołów do zbiornika dolnego odpowiednio o długościach: 354 m i 390 m oraz średnicy 5,2 m[18], mające za zadanie przeniesienie wody z górnego do dolnego zbiornika i na odwrót, zaopatrzone są na końcach w zestawy zaworów kulowych[19]. Biegną wykutymi w stoku góry Dlouhé stráně specjalnymi skalnymi tunelami w stalowym opancerzeniu o grubości (od 12 do 54) mm[11]. Maksymalny spadek tunelu w stoku góry to 45°[11]. Przy pełnej mocy przepływa nimi woda z prędkością około 68,5 m³/s[10].

Komory sterowni[edytuj]

Elektrownia jest w pełni zautomatyzowana. Sterowana z centralnego punktu dystrybucji energii elektrycznej w Pradze i uruchamiana z punktu kierowniczego w elektrowni, obsługującego poszczególne jej elementy[20].

Komora sterowni tzw. kawerna położona jest pod ziemią, w skale i ma kształt prostopadłościanu o wymiarach: 87,15 m × 25, 5 m i wysokości 50 m z umieszczonymi w niej dwoma (największymi w Europie) 24 m odwróconymi hydrozespołami typu Francisa FR100[17][11] o łącznej mocy czynnej około 640 MW, dostarczonymi przez firmę ČKD Blansko[10]. Turbina ma średnicę 4540 mm[11]. Składa się z trzech zasadniczych części: wirnika (wieńca), 7 łopat turbiny oraz dyszy[11]. Otwieranie i zamykanie spirali hydrozespołu Francisa odbywa się hydraulicznie, przy uzyskaniu prędkości maksymalnego przepływu strumienia wody 75,3 m³/s[11]. Podczas cyklu odwrotnego, pompowania wody z dolnego do górnego zbiornika hydrozespoły uzyskują łączną moc około 624 MW przy uzyskaniu prędkości maksymalnego strumienia wody około 55 m³/s[18]. Maksymalną wydajność zespół uzyskuje za około 100 s, podając nieprzerwanie energię elektryczną przez 6 godzin, przy jednoczesnym wyczerpaniu całego upustu wody z górnego zbiornika[18]. Na przejście z trybu pompowania do trybu generowania energii elektrycznej zespołu potrzeba około 150 s, a do uruchomienia trybu pompowania około 400 s[10].

Na budowę wyposażenia tej części kawerny zużyto 691 t stali oraz 3600 m³ betonu[11]. Dodatkowo przy suficie kawerny wbudowano dwa dźwigi-suwnice o udźwigu 250 t[11].

W drugiej kawernie również położonej pod ziemią o wymiarach: 117 m × 13 m i wysokości 21,5 m umieszczono blokowe transformatory[21] prądu trójfazowego o napięciu 22 kV i natężeniu 9329 A[11], które dostarczył zakład Škoda Pilzno[10]. W razie pożaru zabezpieczone automatycznym układem gaśniczym na dwutlenek węgla[3]. Z zespołu transformatorów płynie prąd linią o napięciu 400 kV[19] do przekaźnika znajdującego się około 42 km na południowy-zachód od elektrowni w miejscowości Krasíkov[19].

Widok na linie przesyłowe prądu z elektrowni

Ponadto w podziemiu znajduje się cały system pomocniczy zaplecza technicznego oraz tuneli komunikacyjnych o powierzchni poprzecznej (od 12 do 50) m², wentylacji i drenażu kanałów o łącznej długości 5,5 km[22].

Turystyka[edytuj]

Widok na wrota wejściowe do tunelu komunikacyjnego elektrowni

Chcąc zwiedzić elektrownię, która jest udostępniona dla turystów, należy się kierować od granicy polsko-czeskiej drogą krajową nr SilniceI44.svg w kierunku na Šumperk[5]:

Można ją zwiedzać w godzinach 8:00-15:00 w grupach zorganizowanych (nie mniej niż 15 osób i nie więcej niż 50) w towarzystwie przewodnika oprowadzającego grupę sprzed bramy elektrowni[4]. Zwiedzanie trwa około 3 godzin (w tym: słowna prezentacja, projekcja zdjęć i filmu, oprowadzenie po tunelu do kawerny oraz dojście tunelem ze znajdującymi się tam schodami o 2400 stopniach do górnego zbiornika)[4]. Bilety wstępu są do nabycia w sklepie „Helia Sport”[23] w pobliskiej miejscowości Loučná nad Desnou, blisko stacji kolejowej.

Istnieje możliwość dojazdu do elektrowni specjalnym autobusem wycieczkowym od centrum informacyjnego w Koutach nad Desnou lub zwiedzenie górnego zbiornika łączoną trasą biegnącą z Kout nad Desnou, koleją krzesełkową na stok Medvědí hora[24], skąd asfaltową ścieżką można pieszo dotrzeć do górnego zbiornika[5].

Szlaki turystyczne[edytuj]

Do górnego zbiornika z Kout nad Desnou prowadzi również wytyczony szlak turystyczny na trasie[2][25]:

Szlak czerwony Kouty nad Desnou – góra Skály (2)[b] – przełęcz Obrázek – Medvědí hora – Kamenec (1)[c] – góra Mravenečník – szczyt Dlouhé stráně – górny zbiornik elektrowni szczytowo-pompowej Dlouhé Stráně – góra Vřesník – Malá Jezerná.

Szlaki rowerowe[edytuj]

Dolina rzeki Divoká Desná i podjazd na górę Dlouhé stráně jest popularny również wśród rowerzystów. Trasa przebiega bowiem drogą asfaltową koło obu zbiorników oraz zewnętrznych budynków i linii przesyłowych elektrowni. Początek koło mostu w Koutach nad Desnou szlakiem rowerowym na trasie[2]:

Stripe-marked biketrail red.svg Kouty nad Desnou – dolina rzeki Divoká Desná – Pod Zámčiskem – góra Velká Jezerná – góra Dlouhé stráně – Pod horní nádřzí PVE,

dalej ze skrzyżowania Pod horní nádřzí PVE do końca trasy, położonego na alei blisko korony górnego zbiornika[26]:

12% stoupání (cz).svg (długość całej trasy: 14,1 km, różnica wysokości: 739 m, średnie nachylenie podjazdu: 5,2%)[2].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Do tzw. „siedmiu cudów Republiki Czeskiej” zaliczono ponadto: Most Karola w Pradze, Zamek na Hradczanach, Zamek Karlštejn, Wieżę telewizyjną na górze Ještěd, Zamek Hluboká nad Vltavou i Český Krumlov (→ Cuda architektury. czechy24.com.pl).
  2. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie innego szczytu o tej samej nazwie Skály (1), położonego 4,5 km na zachód od miejscowości Vrbno pod Pradědem.
  3. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdujących się w tym samym paśmie dwóch innych szczytów o tej samej nazwie: Kamenec (2) położonego 3,3 km na południowy-wschód od przełęczy Skřítek i Kamenec (3) położonego 1,7 km na wschód od miejscowości Bělá pod Pradědem.

Przypisy

  1. Michaela Vinšová: 5 největších vodních elektráren v České republice (cz.). nazeleno.cz, 2011-05-12. [dostęp 2017-03-22].
  2. a b c d e f g Dlouhé Stráně – přečerpávací vodní elektrárna (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2014-12-03].
  3. a b c d e f g h i PVE Dlouhé Stráně (cz.). turistika.cz. [dostęp 2014-12-03].
  4. a b c d Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2014-12-03].
  5. a b c d Do elektrowni Dlouhé Stráně (pol.). jetik.info. [dostęp 2014-12-03].
  6. a b c Dlouhé Stráně - elektrownia pompowo-szczytowa - Loučná nad Desnou (pol.). ms-urlop.cz. [dostęp 2017-03-22].
  7. Elektrownia szczytowo-pompowa (pol.). W: Jeseníky [on-line]. navstivtejeseniky.cz. [dostęp 2017-04-20].
  8. a b c d e f g h Sedmý div České republiky (cz.). casopisstavebnictvi.cz. [dostęp 2017-03-22].
  9. Energotis, s.r.o (cz.). energotis.cz. [dostęp 2014-12-03].
  10. a b c d e f g h i j k l PVE Dlouhé Stráně (cz.). primavesi.eu. [dostęp 2014-12-03].
  11. a b c d e f g h i j k Rosťa Jančar: Dlouhé Stráně skrz naskrz. Reportáž z míst, kam se nepodíváte (cz.). technet.idnes.cz, 2007-08-06. [dostęp 2014-12-03].
  12. a b Piotr Olszowiec.: Elektrownie, które... zużywają energię. Zestawienie największych elektrowni szczytowo-pompowych w Polsce i na świecie 2010. (PDF) (pol.). W: Energia-Gigawat [on-line]. cire.pl, 2010-11. [dostęp 2014-12-10].
  13. Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně (cz.). olomoucky-kraj.com. [dostęp 2014-12-03].
  14. ČEZ, a.s., PVE Dlouhé Stráně (cz.). ifirmy.cz. [dostęp 2014-12-03].
  15. PVE Dlouhé Stráně (cz.). ejeseniky.com. [dostęp 2014-12-03].
  16. a b c d e f g Michal Toman: Přečerpávatí vodní elektrárna Dlouhé Stráně. (PDF) (cz.). W: Setkání a prezentace prací středoškolských studentů na ČVUT [on-line]. 1.fs.cvut.cz, 2013. [dostęp 2014-12-03].
  17. a b c Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně v Jeseníkách (12/2006) – 1 část (cz.). W: Elektrotechnický magazín Etm [on-line]. etm.cz, 2006-12. [dostęp 2014-12-10].
  18. a b c d Jan Voráček.: PVE Dlouhé Stráně (cz.). geospelos.com. [dostęp 2014-12-03].
  19. a b c Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně v Jeseníkách (12/2006) – 3 část (cz.). W: Elektrotechnický magazín Etm [on-line]. etm.cz, 2006-12. [dostęp 2014-12-10].
  20. Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně v Jeseníkách (12/2006) – 4 část (cz.). W: Elektrotechnický magazín Etm [on-line]. etm.cz, 2006-12. [dostęp 2014-12-10].
  21. Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé Stráně v Jeseníkách (12/2006) – 2 část (cz.). W: Elektrotechnický magazín Etm [on-line]. etm.cz, 2006-12. [dostęp 2014-12-10].
  22. Barták, Smolík 2006 ↓.
  23. Helia Sport. Loučná nad Desnou (cz.). firmy.cz. [dostęp 2014-12-03].
  24. Sedačková lanovka Kouty nad Desnou - Dlouhé Stráně (cz.). W: Lanové dráhy v České republice [on-line]. lanove-drahy.cz. [dostęp 2017-08-07].
  25. Góry bliskie sercu. Czeski cud (pol.). sudeckiedrogi.wordpress.com, 2012-05-24. [dostęp 2015-01-10].
  26. Dlouhé stráně (1350 m.n.m.) - nejvýše položená dráha v ČR (cz.). inline-online.cz. [dostęp 2014-12-03].

Bibliografia[edytuj]