Elias Canetti

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Elias Canetti
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1905
Ruszczuk
Data i miejsce śmierci 14 sierpnia 1994
Zurych
Narodowość sefardyjska
Język niemiecki
Alma Mater Uniwersytet Wiedeński
Dziedzina sztuki powieść, dramat, poezja, esej
Ważne dzieła
Faksymile
Odznaczenia
Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst (Austria) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN Pour le Mérite
Nagrody
  • Nagorda Nobla: Nagroda Nobla w dziedzinie literatury1981
Grób Canettiego (2004)

Elias Canetti (ur. 25 lipca 1905 w Ruszczuku, zm. 14 sierpnia 1994 w Zurychu) – austriacki pisarz żydowskiego pochodzenia, prozaik i eseista, poeta, dramaturg, tłumacz, w latach 1938–1988 mieszkał w Anglii; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1981).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Elias Canetti urodził się w rodzinie Żydów sefardyjskich, której przodkowie, noszący nazwisko Canete, zostali wygnani z Hiszpanii po ogłoszeniu edyktu z Alhambry (1492). W 1911 jego rodzina przeniosła się z Bułgarii do Manchesteru w Anglii. Po śmierci ojca w 1912 zamieszkali w Wiedniu. W latach 1916-1924 wraz z matką mieszkał w Zurychu i Frankfurcie. Do Wiednia wrócił w 1924 i podjął studia chemiczne na Uniwersytecie Wiedeńskim, które ukończył w 1929, uzyskując stopień doktora. W 1928 w Berlinie poznał Bertolta Brechta. Po Anschlussie Austrii w 1938 wyemigrował do Wielkiej Brytanii.

W 1932 zadebiutował sztuką Hochzeit, a w 1935 napisał powieść Auto da fé (w oryginale Die Blendung). Po udaniu się na emigrację do Anglii pisarz zrezygnował z działalności literackiej, by oddać się badaniom nad psychologią tłumu i magnetyzmem faszyzmu. Esej Masse und Macht (Masa i władza) z 1960 rozpoczął nowy okres w twórczości Canettiego. Pisarz porzucił prozę fabularyzowaną. Najważniejsze dzieła tego okresu to autobiograficzna trylogia: Ocalony język, Pochodnia w uchu i Gra oczu. Oprócz powieści i dramatów Canetti wydał także fragmenty swoich dzienników Die Provinz des Menschen: Aufzeichnungen 1942-1972 (1978; w wyborze pol. pt. Myśli) oraz szkice o osobowościach Der Ohrenzeuge: Fünfzig Charaktere (1974).

W swojej twórczości Canetti analizował emocje tłumu, psychopatologię władzy i sytuację jednostki w obliczu konfliktu ze społeczeństwem. Zainteresowanie pisarza ruchami masowymi datuje się od czasu zamieszek ulicznych wywołanych wysoką inflacją w latach 20. we Frankfurcie, których kulminacją stały się rozruchy w 1927, kiedy to wściekły tłum podpalił wiedeński Pałac Sprawiedliwości (zob. Austriacka wojna domowa). Z zaplanowanej ośmiopowieściowej sagi o gniewie tłumu powstała tylko Die Blendung (1935; Auto da fé, wyd. pol. 1966). Jest to powieść o degradacji i zagładzie uczonego, odizolowanego w groteskowym świecie.

W 1981 został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.

Canetti był związany z wieloma kobietami, oprócz żony Vezy były to m.in. pisarka Frieda Benedikt (Anna Sebastian) i malarka Marie-Louise von Motesiczky.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Auto da fé (1936)
  • Wesele (1932) [przekład pol. w "Dialogu" 1967, nr 3]
  • Komedia próżności (1934)
  • Naznaczeni (1952)
  • Masa i władza (1960)
  • Głosy Marrakeszu (1968)
  • Jeszcze jeden proces Kafki: Listy do Felicji (1969)
  • Przyszłość rozłupana (1972)
  • Władza i przeżycie (1972)
  • Sumienie słów (1975)
  • Nauszny świadek (1974)
  • Zapiski (1972)
  • Ocalony język (1977)
  • Pochodnia w uchu (1980)
  • Gra oczu (1985)
  • Party pod wojennym niebem (2003 – wydanie pośmiertne)
  • Tajemne serce zegara (wyd.polskie 2007)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]