Elias Canetti

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Elias Canetti
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1905
Ruszczuk
Data i miejsce śmierci 14 sierpnia 1994
Zurych
Narodowość sefardyjska
Język niemiecki
Obywatelstwo szwajcarskie, brytyjskie
Alma Mater Uniwersytet Wiedeński
Gatunki powieść, dramat, poezja, esej
Ważne dzieła Auto da fé, Ocalony język, Pochodnia w uchu, Gra oczu
Unterschrift von Elias Canetti.jpg
Odznaczenia
Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst (Austria) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN Pour le Mérite

Grób Canettiego (2004)

Elias Canetti (ur. 25 lipca 1905 w Ruszczuku, zm. 14 sierpnia 1994 w Zurychu) – austriacki pisarz żydowskiego pochodzenia, prozaik i eseista, poeta, dramaturg, tłumacz, w latach 1938–1988 mieszkał w Anglii; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1981).

Życiorys[edytuj]

Elias Canetti urodził się w rodzinie Żydów sefardyjskich, której przodkowie, noszący nazwisko Canete, zostali wygnani z Hiszpanii po ogłoszeniu edyktu z Alhambry (1492). W 1911 jego rodzina przeniosła się z Bułgarii do Manchesteru w Anglii. Po śmierci ojca w 1912 zamieszkali w Wiedniu. W latach 1916-1924 wraz z matką mieszkał w Zurychu i Frankfurcie. Do Wiednia wrócił w 1924 i podjął studia chemiczne na Uniwersytecie Wiedeńskim, które ukończył w 1929, uzyskując stopień doktora. W 1928 w Berlinie poznał Bertolta Brechta. Po Anschlussie Austrii w 1938 wyemigrował do Wielkiej Brytanii.

W 1932 zadebiutował sztuką Hochzeit, a w 1935 napisał powieść Auto da fé (w oryginale Die Blendung). Po udaniu się na emigrację do Anglii pisarz zrezygnował z działalności literackiej, by oddać się badaniom nad psychologią tłumu i magnetyzmem faszyzmu. Esej Masse und Macht (Masa i władza) z 1960 rozpoczął nowy okres w twórczości Canettiego. Pisarz porzucił prozę fabularyzowaną. Najważniejsze dzieła tego okresu to autobiograficzna trylogia: Ocalony język, Pochodnia w uchu i Gra oczu. Oprócz powieści i dramatów Canetti wydał także fragmenty swoich dzienników Die Provinz des Menschen: Aufzeichnungen 1942-1972 (1978; w wyborze pol. pt. Myśli) oraz szkice o osobowościach Der Ohrenzeuge: Fünfzig Charaktere (1974).

W swojej twórczości Canetti analizował emocje tłumu, psychopatologię władzy i sytuację jednostki w obliczu konfliktu ze społeczeństwem. Zainteresowanie pisarza ruchami masowymi datuje się od czasu zamieszek ulicznych wywołanych wysoką inflacją w latach 20. we Frankfurcie, których kulminacją stały się rozruchy w 1927, kiedy to wściekły tłum podpalił wiedeński Pałac Sprawiedliwości (zob. Austriacka wojna domowa). Z zaplanowanej ośmiopowieściowej sagi o gniewie tłumu powstała tylko Die Blendung (1935; Auto da fé, wyd. pol. 1966). Jest to powieść o degradacji i zagładzie uczonego, odizolowanego w groteskowym świecie.

W 1981 został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.

Canetti był związany z wieloma kobietami, oprócz żony Vezy były to m.in. pisarka Frieda Benedikt (Anna Sebastian) i malarka Marie-Louise von Motesiczky.

Dzieła[edytuj]

  • Auto da fé (1936)
  • Wesele (1932) [przekład pol. w "Dialogu" 1967, nr 3]
  • Komedia próżności (1934)
  • Naznaczeni (1952)
  • Masa i władza (1960)
  • Głosy Marrakeszu (1968)
  • Jeszcze jeden proces Kafki: Listy do Felicji (1969)
  • Przyszłość rozłupana (1972)
  • Władza i przeżycie (1972)
  • Sumienie słów (1975)
  • Nauszny świadek (1974)
  • Zapiski (1972)
  • Ocalony język (1977)
  • Pochodnia w uchu (1980)
  • Gra oczu (1985)
  • Party pod wojennym niebem (2003 – wydanie pośmiertne)
  • Tajemne serce zegara (wyd.polskie 2007)

Linki zewnętrzne[edytuj]