Emil Mika

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Emil Mika (ur. 15 maja 1896 w Lipnicy Wielkiej, zm. 17 października lub 7 listopada 1941 w KL Auschwitz) – polski pedagog, folklorysta, działacz społeczny i regionalny narodowości słowackiej z regionu Orawy.

Emil Mika urodził się w rodzinie o słowackich korzeniach, jego ojciec Wendelin był nauczycielem i organistą w Lipnicy Wielkiej na Orawie. Ukończył gimnazjum w Trstenie a następnie seminarium nauczycielskie w Klasztorze pod Znievem (obydwa z węgierskim językiem wykładowym). Podczas I wojny światowej był oficerem armii austro-węgierskiej[potrzebny przypis]. Po zakończeniu wojny powrócił do rodzinnej wsi, która w 1924 roku została włączona w skład ziem II Rzeczypospolitej. Pomimo swojego słowackiego rodowodu (cała jego rodzina wyjechała do Słowacji i osiadła w Namiestowie) zdecydował się pozostać w Lipnicy Wielkiej, gdzie rozpoczął pracę jako nauczyciel. W 1922 roku ożenił się z Józefą z Machayów.

Jako organista, nauczyciel i kierownik miejscowej szkoły (którą objął po swoim ojcu), prowadził wraz z żoną szereg działań o charakterze oświatowym i kulturotwórczym. Zorganizował kursy dla niepiśmiennych dorosłych, działał w Towarzystwie Szkoły Ludowej, zorganizował jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej w Lipnicy Wielkiej – Murowanicy, wprowadził w okolicy podstawy nowoczesnego sadownictwa i pszczelarstwa. Równocześnie zbierał wszelkie świadectwa folkloru rodzinnej ziemi, gromadził i opracowywał pieśni z terenu Orawy, część opublikował w 1934 roku w tomie Pieśni orawskie (wznawianym w 1957 i 1991 roku).

Był niezwykle uzdolniony muzycznie. Szczególnie interesowała go muzyka fortepianowa, z którą jednak nie miał zbyt częstych kontaktów. Już jako student seminarium zorganizował na terenie szkoły kółko muzyczne. Po powrocie do Lipnicy zorganizował i prowadził chór oraz smyczkową kapelę wiejską. Zorganizował i prowadził zespół pieśni i tańca „Orawa”, który – dzięki aktywności twórcy – był znany w całym kraju, jeździł z występami po Polsce, budząc zainteresowanie folklorem kresów południowych. Zespół ten już 1927 roku dokonał pierwszych nagrań dla Polskiego Radia. Później zorganizował również wiejską orkiestrę dętą. W 1935 roku opublikował utwór sceniczny Sen bacy (znany również pod tytułem Dumanie bacy), przeznaczony do wykonywania przez zespoły amatorskie. Kultywował tradycje orawskiego stroju ludowego. Przejawiał również zdolności plastyczne, uprawiał malarstwo, jednak wszystkie jego obrazy zaginęły podczas wojny.

Był uzdolnionym technikiem. Podczas pobytu w Paryżu w 1920 r. zetknął się z radiem. Po powrocie do Lipnicy zbudował pierwszy odbiornik kryształkowy, a następnie lampowe radio. Do jego zasilania zaprojektował i zbudował w swym gospodarstwie niewielką elektrownię wodną, dostarczającą później prąd także do szkoły. Rozwijając swe zainteresowania radioelektroniczne zbudował radiostację krótkofalową. Pasjonował się krótkofalarstwem, należał do Polskiego Związku Krótkofalowców.

Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej został komendantem Tajnej Organizacji Wojskowej na Orawie, powołanej w przewidywaniu agresji Niemiec i Słowacji. Po mobilizacji wziął udział w działaniach kampanii wrześniowej. Po jej zakończeniu nie wrócił do Lipnicy Wielkiej, słusznie obawiając się aresztowania przez władze słowackie za wieloletnią „działalność wynarodowiającą”. Przedostał się do Krakowa, gdzie przybyła również jego żona. Zamieszkali u brata żony, ks. dra Ferdynanda Machaya. Mika szybko związał się z ruchem oporu, był porucznikiem Związku Walki Zbrojnej. Zajmował się łącznością radiową z dowództwem w Londynie. Aresztowany wraz z żoną w nocy z 3 na 4 maja 1941 roku, został osadzony w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Zmarł 7 listopada (podawana jest również data 17 października) tegoż roku, a jego ciało zostało skremowane.

Imię Józefiny i Emila Mików nosi Szkoła Podstawowa nr 2 w Lipnicy Wielkiej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jabłoński Pius: Emil Mika, w: „Podhalanka. Jednodniówka Związku Podhalan”, Ludźmierz 1977, s. 33-34.
  • Kantor Ryszard: „Pieśni Orawskie” Emila Miki, „Orawa” nr 17-18, 1992. ISSN 1233-4200.
  • Kowalczyk Emil: Mików imię... [w:] Tadeusz M. Trajdos (red.): Spisz i Orawa: w 75. rocznicę powrotu do Polski północnych części obu ziem. Kraków: 1995. ISBN 83-904802-0-4.
  • Pilarczyk Władysław: Piśmiennictwo na polskiej Orawie do 1939 roku, „Orawa” nr 42-43, 2005. ISSN 1233-4200.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]