Emil Nolde

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Emil Nolde
Hans Emil Hansen[1][2]
Emil Nolde
Ilustracja
Emil Nolde
Data i miejsce urodzenia 7 sierpnia 1867
Nolde (Schleswig-Holstein
Data i miejsce śmierci 13 kwietnia 1956
Seebüll
Dziedzina sztuki malarstwo, grafika
podpis
Strona internetowa
Muzeum Noldego w Seebüll

Emil Nolde, właściwie Hans Emil Hansen[1][2] (ur. 7 sierpnia 1867[1] w Nolde pod Tønder (Szlezwik Północny, Dania)[2], zm. 13 kwietnia 1956 w Seebüll w Niemczech[1]) – niemiecki malarz i grafik, przedstawiciel niemieckiego ekspresjonizmu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kształcił się jako snycerz we Flensburgu. Później studiował w Karlsruhe[2][1], Monachium[1] i Paryżu[1]. Od 1892 r. uczył w szkole rzemiosła artystycznego w Sankt Gallen[2]. W 1898 r. przeprowadził się do Berlina[1]. W 1902 r. przyjął pseudonim artystyczny od rodzinnej miejscowości[2]. Rok później osiedlił się na wyspie Als, ale sporo podróżował, m.in. do Azji i Oceanii[2][1]. Od lutego 1906 do 1907 r. był związany z grupą „Die Brücke[2][3], którą opuścił, nie potrafiąc pracować w grupie[4].

Początkowo pod wpływem postimpresjonizmu[2][4][5], po 1908 r. tworzył ekspresjonistyczne kompozycje graficzne i malarskie, o tematyce religijnej i symbolicznej (na przykład motyw z maskami). Jego twórczość odznaczała się uproszczoną formą i żywą, ostrą, barwną plamą oraz dążeniem do groteski i deformacji.

W 1927 r., z okazji 60. urodzin, jego dzieła prezentowano w licznych miastach Niemiec[1]. W 1931 r. został członkiem Pruskiej Akademii Sztuk (Preußische Akademie der Künste)[1]. W pierwszych latach III Rzeszy głosił wyższość „sztuki germańskiej” i był zdeklarowanym antysemitą, czemu dał wyraz w książce Jahre der Kämpfe (Lata walki, 1934). W 1933 r. został członkiem duńskiej sekcji NSDAP[1]. W następnych latach donosił na innych artystów, w tym podejrzewanych o żydowskie pochodzenie[6]. Domagał się zakazu handlu dziełami sztuki francuskich impresjonistów, kubistów, surrealistów i prymitywistów.

Ze zdumieniem przyjął zaliczenie go przez władze hitlerowskie w 1937 do grona twórców „sztuki zdegenerowanej[1][7], składając odwołania do Josepha Goebbelsa. Nolde podkreślał w nich swoje zasługi w walce o „czystość niemieckiej sztuki” i członkostwo w NSDAP oraz usiłował przekonywać, że ekspresjonizm jest „rasowo czystą sztuką nordycką”. Władze hitlerowskie skonfiskowały ponad tysiąc dzieł Noldego, z czego część została sprzedana za granicę, a reszta zniszczona[6].

Od 1941 r. został objęty zakazem tworzenia[1]. Wtedy wyjechał do Seebüll i ograniczył się do malowania niewielkich akwarel, które miały być w przyszłości źródłem obrazów olejnych.

Po wojnie przedstawiał się jako ofiara represji, jego działalność z pierwszych lat III Rzeszy mu zapomniano[6]. W 1946 zmarła jego pierwsza żona Ada. W 1948 poślubił 26-letnią Jolantę Erdmann, córkę kompozytora Edwarda Erdmanna. Do roku 1951 stworzył około stu obrazów olejnych.

Emil Nolde był protestantem[2].

W 2019 r. kanclerz Niemiec Angela Merkel zdecydowała o usunięciu jego prac z urzędu kanclerskiego z powodu antysemityzmu Noldego i jego poparcia dla nazizmu. W odpowiedzi minister oświaty Szlezwiku-Holsztyna Karin Prien demonstracyjnie powiesiła jego pracę w swoim gabinecie[6].

Muzeum[edytuj | edytuj kod]

Emil Nolde w 1927 zaprojektował swój dom, nawiązujący do Bauhausu, w którym tworzył i mieszkał. Dom został częściowo przebudowany i jest siedzibą muzeum, prowadzonego przez Fundację Ady i Emila Nolde (Stiftung Seebüll Ada und Emil Nolde), w którym prezentowany jest wybór jego prac oraz część oryginalnego wyposażenia[8].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Powstały dwie autobiografie Emila Nolde:

  • Das eigene Leben (Życie własne, 1931)
  • Jahre der Kämpfe (Lata walki, 1934).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Birgit Dalbajewa, Die Brücke in der Dresdener Galerie, wyd. 1, Dresden: Sandstein Verlag, 2006, s. 53, ISBN 978-3-937602-76-9 (niem.).
  2. a b c d e f g h i j Norbert Wolf, Expressionismus, Kolonia: Taschen, 2015, s. 80-82, ISBN 978-3-8365-0525-3 (niem.).
  3. Susanna Partsch: Kunst-Epochen. 20. Jahrhundert I. Stuttgart: Reclam, 2010, s. 297. ISBN 978-3-15-018178-2. (niem.)
  4. a b Susanna Partsch: Kunst-Epochen. 20. Jahrhundert I. Stuttgart: Reclam, 2010, s. 42. ISBN 978-3-15-018178-2. (niem.)
  5. Susanna Partsch: Kunst-Epochen. 20. Jahrhundert I. Stuttgart: Reclam, 2010, s. 131. ISBN 978-3-15-018178-2. (niem.)
  6. a b c d Bartosz T. Wieliński, Obrazy Emila Noldego wyrzucone z gabinetu kanclerz Niemiec. Angela Merkel nie chce problemów, wyborcza.pl, 17 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-17] (pol.).
  7. Susanna Partsch: Kunst-Epochen. 20. Jahrhundert I. Stuttgart: Reclam, 2010, s. 308. ISBN 978-3-15-018178-2. (niem.)
  8. Stiftung Seebüll Ada, Emil Nolde, Das historische Noldehaus - Nolde Stiftung Seebüll, Stiftung Seebüll Ada und Emil Nolde [dostęp 2019-01-07] (niem. • ang. • duń.).