To jest dobry artykuł

Emil Zátopek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Emil Zátopek
Fotothek df roe-neg 0006305 003 Emil Zátopek-2.jpg
Emil Zátopek w 1951 roku
Data i miejsce urodzenia 19 września 1922
Kopřivnice
Data i miejsce śmierci 21 listopada 2000
Praga
Wzrost 182 cm
Pseudonim Czeska Lokomotywa
Dyscypliny lekkoatletyka
Dorobek medalowy
Reprezentacja  Czechosłowacja
Igrzyska olimpijskie
Złoto
Londyn 1948 lekkoatletyka
(bieg na 10 000 m)
Złoto
Helsinki 1952 lekkoatletyka
(bieg na 5000 m)
Złoto
Helsinki 1952 lekkoatletyka
(bieg na 10 000 m)
Złoto
Helsinki 1952 lekkoatletyka
(bieg maratoński)
Srebro
Londyn 1948 lekkoatletyka
(bieg na 5000 m)
Mistrzostwa Europy
Złoto
Bruksela 1950 bieg na 5000 m
Złoto
Bruksela 1950 bieg na 10 000 m
Złoto
Berno 1954 bieg na 10 000 m
Brąz
Berno 1954 bieg na 5000 m

Emil Zátopek (ur. 19 września 1922 w Kopřivnicy, zm. 21 listopada 2000 w Pradze) – czeski biegacz, długodystansowiec. Czterokrotny złoty medalista olimpijski, 18-krotny rekordzista świata, trzykrotny mistrz Europy, wielokrotny mistrz Czechosłowacji. Uważany za jednego z najlepszych lekkoatletów wszech czasów.

Zátopek, biegnący w charakterystycznym, brzydkim stylu, znany jest też jako prekursor biegu interwałowego, polegającego na naprzemiennym przyspieszaniu i zwalnianiu tempa. Jest jedynym zawodnikiem, który na jednych igrzyskach olimpijskich zdobył trzy złote medale w biegach na 5000 m, 10 000 m i maratonie (dokonał tego w 1952 roku). Wielokrotnie ustanawiał rekordy świata, jako pierwszy człowiek pobiegł 10 000 m poniżej 29 minut, z kolei w biegu godzinnym jako pierwszy przebiegł więcej niż 20 000 m. Od 1948 do 1954 roku był niepokonany w biegach na 10 000 m.

Należał do Komunistycznej Partii Czechosłowacji, jednak pod koniec lat sześćdziesiątych został usunięty z niej za poparcie politycznych zmian praskiej wiosny. Wydalono go z Pragi i pracował m.in. w kopalni uranu. Po rehabilitacji został archiwistą w Pradze.

Członek IAAF Hall of Fame. Odznaczony m.in. Srebrnym Orderem Olimpijskim, Orderem Lwa Białego i Medalem Za Zasługi. Magazyn Runner's World uznał go za najlepszego biegacza wszech czasów.

Wczesne lata[edytuj]

Zátopek urodził się w ubogiej rodzinie jako szóste dziecko. Jego ojciec był stolarzem[1]. Emil początkowo chciał być nauczycielem[2] oraz pracownikiem laboratorium chemicznego[3], jednak w wieku 16 lat podjął pracę w fabryce obuwniczej Bata w Zlinie. Równocześnie kontynuował naukę w szkole przyzakładowej[1]. W swoim pierwszym biegu wziął udział w 1940 roku, był to wyścig uliczny na 1500 metrów[4], rozgrywany w Zlinie corocznie w drugą niedzielę maja[2].

Pewnego dnia nasz trener sportowy [trener zakładu, w którym pracował Zátopek], który był bardzo wymagający, wskazał czterech chłopców, w tym mnie, i nakazał nam biec w wyścigu. Protestowałem, że jestem zbyt słaby i nie nadaję się do biegu, po czym trener wysłał mnie na badania. Lekarz powiedział, że byłem doskonale przygotowany. Więc musiałem biec, a gdy wystartowałem, chciałem wygrać. Zająłem jednak tylko drugie miejsce. I tak to się właśnie zaczęło.

— Emil Zátopek[5]

Zátopek osiągnął drugą pozycję na około 100 startujących. Po tym biegu zaczął poważnie myśleć o trenowaniu lekkoatletyki. Został zaproszony przez lokalny klub sportowy, do którego przystąpił. W klubie tym biegali m.in. Tomáš Šalé i Jan Haluza. Drugi z nich był przez dwa lata jego trenerem[3].

W 1943 po raz pierwszy przebiegł dystans 5000 metrów, a w następnym roku był już rekordzistą kraju na trzech dystansach. W biegu na 2000 metrów uzyskał wynik 5:33,4, zaś we wrześniu 1944 jako pierwszy Czech zszedł poniżej 15 minut w biegu na 5000 metrów. Pobił również rekord Czechosłowacji w biegu na 3000 metrów[3]. Pod koniec II wojny światowej wstąpił do czechosłowackiej armii, w której dalej rozwijał swoje fizyczne możliwości[2].

Występy na zawodach[edytuj]

W 1946 uczestniczył w zawodach państw alianckich w Berlinie. Na zawody dotarł rowerem, którym jechał z Pragi[4]. W tym samym roku wystąpił na Mistrzostwach Europy 1946 w Oslo, gdzie zajął 5. miejsce w biegu na 5000 metrów, poprawiając swój własny rekord Czechosłowacji o prawie 25 sekund (z 14:50,2 na 14:25,8)[6].

Pojechał na igrzyska olimpijskie w 1948, liczył na sukces w biegu na 5000 metrów i na 10 000 metrów[4]. 30 lipca uczestniczył w biegu na 10 000 metrów po raz pierwszy na dużej międzynarodowej imprezie. Faworytem był Fin Viljo Heino, ówczesny mistrz Europy i rekordzista świata. Od początku wyścigu prowadził Fin, jednak Czech przejął prowadzenie na trzecim kilometrze. Heino ponownie liderował, jednak na krótko. Zátopek powrócił na pierwsze miejsce, którego nie oddał do mety. Z wynikiem 29:59,8 pobił rekord olimpijski i jako pierwszy zawodnik przebiegł na igrzyskach olimpijskich ten dystans poniżej 30 minut. Alain Mimoun, który ukończył ten bieg na drugiej pozycji, przybiegł ze stratą niemal 48 sekund do zwycięzcy[7]. Przed biegiem Zátopek ustalił ze swoim trenerem, że jeśli każde okrążenie będzie pokonywał w czasie poniżej 71 sekund (tempo rekordu świata), trener będzie mu pokazywać białą koszulkę. Gdyby trener pokazał czerwoną koszulkę, byłby to dla Zátopka znak, że biegnie za wolno. Koszulkę w czerwonym kolorze Czech ujrzał na ósmym okrążeniu, po czym przyspieszył[2]. Rekordu świata jednak nie pobił[8].

Kilka dni później uczestniczył w finale biegu na 5000 metrów. Pomyślnie przeszedł eliminacje rozegrane 31 lipca i dwa dni później stanął na starcie finałowego biegu, rozgrywanego w deszczowej pogodzie[9]. Od początku dyktował mocne tempo, które wytrzymywało tylko trzech biegaczy: Gaston Reiff, Wim Slijkhuis i Erik Ahlden. Na dziewiątym okrążeniu, Belg odskoczył od rówieśników, mając w pewnym momencie przewagę około 100 metrów. Czech jednak stopniowo się zbliżał i na 300 metrów przed metą rozpoczął gwałtowny finisz. Ostatecznie jednak przegrał z Reiffem zaledwie o 0,2 sekundy[10].

W czerwcu 1949 roku podczas wojskowych mistrzostw Czechosłowacji w Ostrawie, pobił rekord świata na 10 000 metrów (29:28,2)[11]. W październiku 1949, również w Ostrawie, po raz kolejny ustanowił najlepszy wynik na świecie (29:21,2)[8]. Zwyciężył na 5000 metrów i 10 000 metrów na Mistrzostwach Europy w 1950 w Brukseli. W tym samym roku po raz kolejny poprawił rekord świata na 10 000 metrów. W 1951 ustanowił rekordy świata w biegach na 10 mil, na 20 000 metrów oraz w biegu godzinnym[8].

Emil Zátopek (z lewej) i Reinaldo Gorno po biegu maratońskim na Igrzyskach Olimpijskich w Helsinkach

W 1951 roku doznał kontuzji podczas jazdy na nartach, a w czasie przygotowań olimpijskich rozchorował się[4]. Ostatecznie na igrzyskach olimpijskich w 1952 w Helsinkach wystartował, jednak jego start był niepewny również z innego powodu. Niedługo przed igrzyskami ogłoszono, że średniodystansowiec Stanislav Jungwirth nie wystartuje na igrzyskach olimpijskich, gdyż jego ojciec sprzeciwiał się doktrynie komunistycznej. Zátopek stwierdził, że wystąpi w Finlandii tylko wówczas, jeśli Jungwirth zostanie dopuszczony do startu w igrzyskach. Władze czechosłowackie przystały na deklarację Zátopka i ostatecznie obydwoje na igrzyskach wystąpili[12].

Wystąpił w biegach na 5000 metrów, 10 000 metrów oraz w biegu maratońskim. Jego pierwszym finałem był bieg na 10 000 metrów, który rozegrano 20 lipca. W przeciwieństwie do poprzednich igrzysk, Czecha wskazywano jako faworyta na tym dystansie. Był wówczas rekordzistą świata i mistrzem Europy. W wyścigu objął prowadzenie po sześciu okrążeniach, na szóstym kilometrze biegł z nim tylko Francuz Alain Mimoun. Na ósmym kilometrze Zátopek oderwał się jednak od Francuza i samotnie pobiegł po swoje drugie w karierze olimpijskie złoto. Z czasem 29:17,0 zwyciężył z przewagą 15 sekund nad Mimounem i 31 sekund nad trzecim Aleksanderm Anufrijewem[13]. Finałowy bieg na 5000 metrów, rozegrany cztery dni później, nie był już jednostronnym popisem Czecha. Co prawda dyktował mocne tempo, jednak w pewnym momencie spadł na czwarte miejsce i na około 150 metrów przed metą pozostawał na nim. Miał nieznaczną stratę do prowadzącego Chrisa Chatawaya, Herberta Schade i Alaina Mimouna. Wówczas jednak Zátopek zaczął finiszować i wyprzedził grupkę trzech liderujących. Odskoczył nieznacznie od dwójki biegaczy (w tym czasie Chataway potknął się o krawężnik i upadł) i nie oddał prowadzenia już do końca[14]. Zwyciężył z Mimounem o niecałą sekundę[15]. Tego samego dnia jego żona Dana Zátopková zdobyła złoty medal w rzucie oszczepem[14]. Po zwycięstwie żony, Emil miał powiedzieć w żartach:

Na razie wynik rywalizacji w rodzinie Zátopków to 2:1. To zbyt mała różnica, dlatego żeby odzyskać prestiż, postaram się zdobyć jeszcze jeden medal w maratonie.

— Emil Zátopek[12]
Zátopek podczas biegu

W maratonie, w przeciwieństwie do dwóch poprzednich konkurencji, nie był faworytem. Głównym kandydatem do tytułu mistrzowskiego był Brytyjczyk Jim Peters, który miesiąc przed igrzyskami pobił rekord świata w tej konkurencji (2:20:42,2). Maraton na igrzyskach w 1952 był dla zawodnika z Kopřivnicy pierwszym startem w tej konkurencji w karierze[16]. W trakcie rozgrzewki, Zátopek podszedł do Petersa, podał dłoń i powiedział: „Cześć, jestem Zátopek”[2][4]. Brytyjczyk odwzajemnił uścisk ręki, lecz nie odezwał się[4]. Osoba czeskiego biegacza wpłynęła na karierę Petersa, bowiem po jego zwycięstwie na 10 000 metrów na igrzyskach w Londynie (1948), gdzie Brytyjczyk ukończył zawody na ósmym miejscu, postanowił zmienić specjalność i odtąd kładł nacisk na biegi maratońskie[4][2].

Zgodnie z oczekiwaniami prowadzenie objął Peters, który w bardzo szybkim tempie przebiegł pierwsze 5 kilometrów. Utrzymywał się na czele do 20 kilometra, gdy został dogoniony przez Czecha i Szweda Gustafa Janssona[16]. Zátopek zaczął narzucać coraz mocniejsze tempo, w pewnym momencie zadał swoim rywalom następujące pytanie: „Przepraszam, nie biegałem dotychczas maratonu, ale czy nie moglibyśmy biec odrobinę szybciej?”[17]. Peters odpowiedział mu ironicznie, że ich tempo jest zbyt wolne, po czym reprezentant Czechosłowacji przyspieszył ponownie[12][17]. Brytyjczyk podążył w ślad za Czechem, jednak nie wytrzymał tempa i wycofał się z powodu skurczy mięśni[16]. Zátopek biegł już samotnie do mety, z ogromną przewagą nad kolejnymi zawodnikami. Uśmiechał się i żartował z ekipą jadących przed nim fotoreporterów. Gdy finiszował, tłum zgromadzonych na stadionie zaczął skandować jego nazwisko[2][4]. Swój pierwszy maraton w życiu ukończył z wynikiem 2:23:03,02, poprawił tym samym najlepsze osiągnięcie w tej konkurencji na igrzyskach olimpijskich[16]. Argentyńczyk Reinaldo Gorno, który zdobył srebro, przybiegł ze stratą ponad dwóch i pół minuty do biegacza z Czechosłowacji. W czasie, gdy Gorno był jeszcze na trasie biegu, Zátopek został wzięty na ramiona przez jamajską sztafetę 4 × 400 metrów i wraz z nimi odbył rundę honorową (tego samego dnia Jamajczycy zdobyli złoto, ustanawiając rekord świata)[2]. Dziennikarz The Guardian relacjonował, że Czech „wyglądał, jakby przebiegł energiczny dziarski spacer, a nie maraton”[2][4]. Tym samym dokonał rzeczy, której nikt wcześniej ani później nie powtórzył. Na jednych igrzyskach zdobył trzy złote medale na najdłuższych biegach olimpijskich[2][12].

W 1952 poprawił rekordy świata na 25 000 metrów i 30 000 metrów. Na Mistrzostwach Europy w 1954 w Bernie obronił złoty medal na 10 000 metrów, a na 5000 metrów został brązowym medalistą. W tym samym roku ustanowił rekordy świata na 5000 metrów (13:57,2) i 10 000 metrów (28:54,2 – pierwszy w historii wynik poniżej 29 minut)[8][9].

W igrzyskach olimpijskich startował jeszcze w 1956 w Melbourne, lecz wyłącznie w maratonie. Krótko przed igrzyskami Zátopek przeszedł operację przepukliny, przez co nie był faworytem do zwycięstwa. Bieg rozgrywano w upalnej pogodzie, tuż przed startem powiedział do swych rówieśników „Panowie, dzisiaj trochę umrzemy”[4]. Zgodnie z przewidywaniami, Czech nie obronił tytułu mistrzowskiego, swoje pierwsze i jedyne mistrzostwo olimpijskie zdobył jego wieloletni rywal i zarazem przyjaciel – Alain Mimoun. Reprezentant Czechosłowacji przybiegł na szóstym miejscu, ponad cztery i pół minuty za Francuzem[18]. Na ostatnich metrach, Zátopka oklaskiwał wspomniany Mimoun. W książce All That Glitters is Not Gold, William Oscar Johnson relacjonuje inne zdarzenie z udziałem Francuza i Czecha (opowiedziane zresztą przez Francuza). Pochodzący z Algierii Mimoun, po ukończeniu biegu, oczekiwał na przybycie swojego przyjaciela z Czechosłowacji. Chwilę po jego finiszu, podszedł do Zátopka i powiedział mu „Emil, to ja jestem tym, który wygrał”. Na wieść o tym Czech odwrócił się i zasalutował na cześć francuskiego biegacza[18].

Dla mnie to było lepsze niż zdobycie medalu.

— Alain Mimoun[18]

Międzynarodowe występy zakończył w styczniu 1958 roku w hiszpańskim San Sebastián, w którym wygrał bieg przełajowy z czasem 39:54,3[11].

Był mistrzem Czechosłowacji na 5000 metrów w 1945, 1946, 1947, 1948, 1950, 1952, 1953 i 1954, na 10 000 metrów w 1952 i 1953 oraz w bieganiu przełajowym w 1948, 1949, 1952, 1954 i 1955[11][19].

Przygotowania do zawodów i styl biegania[edytuj]

Emil Zátopek reprezentował barwy klubu TJ Zlin (w 1949, po zmianie nazwy miasta, klub nosił nazwę TJ Gottwaldov) i Dukla Praga. Trenował jednak według własnego programu treningowego, wzorowanego na tym, który stosował wybitny Fin Paavo Nurmi, o którym wiele czytał[2]. W 1948 roku jego dzień treningowy wyglądał tak: pięć razy przebiegał sprintem dystans 200 m, następnie 20-krotnie biegał (w wolniejszym tempie) dystans 400 m, by na koniec ponownie zafundować sobie pięciokrotne przebiegnięcie 200 m w tempie sprinterskim. Gdy treningi zaczęły przynosić oczekiwane rezultaty, Czech zwiększał liczbę czterystumetrowych przebieżek, początkowo do 50, potem do 60 i 70. W pewnym momencie kariery biegał dziennie po 100 okrążeń liczących 400 metrów – 50 rano, zaś kolejne 50 okrążeń po południu[2]. Czasami trenował z obciążnikami lub oponą przywiązaną do pleców, jego zimowe treningi polegały na zakładaniu ciężkich wojskowych butów i bieganiu po zasypanym śniegiem poligonie wojskowym[4].

To jest na granicy bólu i cierpienia, która oddziela mężczyzn od chłopców.

— Emil Zátopek[2]

Taktyka Czecha opierała się na bieganiu interwałowym, którym męczył swoich przeciwników. Uważany jest za prekursora tego typu biegania[12]. Reprezentant Czechosłowacji znany był również ze swojego charakterystycznego stylu biegu. W książce Kartki z historii sportu, Michał Filek pisze: „Jeśli nawet Zátopek nie jest najlepszym długodystansowcem w historii, to z całkowitą pewnością nikt nie biegał w równie brzydkim stylu co on. Pod tym względem zasłużył na tytuł arcymistrza”[20]. Red Smith z The New York Times pisał, że „biegł jak człowiek z pętlą na szyi”[12] oraz że w trakcie biegu wyglądał „jak zapaśnik z ośmiornicą na taśmociągu”[2]. W trakcie biegu poruszał się ciężko, jego twarz miała „cierpiętniczy” wygląd[20], machał nienaturalnie głową i ramionami[12]. W odpowiedzi na takie głosy, Zátopek odpowiadał, że „nie jestem wystarczająco utalentowany, żeby równocześnie biec i uśmiechać się[12]. Bieganie to nie łyżwiarstwo figurowe. Nie muszę się uśmiechać, podobać sędziom[4]”. Dzięki charakterystycznemu stylowi biegania i dźwiękom przez niego wydawanych, nadano mu wiele przydomków, w tym Czeska Lokomotywa, Paskudny Emil, Bestia z Pragi[1], Skaczący Czech[21] i Emil Hrozný[22].

Czech słynął także ze swoich rozmów i żartów w trakcie biegu, znał bowiem pięć[23] lub sześć języków. Jeden z angielskich lekkoatletów wspominał, że Zátopek „nigdy się nie zamykał”[2]. Znany był również ze swojego angielskiego powiedzenia „Hurry up, or you’ll miss the bus” (Spieszcie się, bo ucieknie wam autobus.). Słowa te wypowiadał, gdy oddalał się od swych zagranicznych rywali i rozpoczynał długi finisz[17].

Poza sportem[edytuj]

Wystawa poświęcona Emilowi Zátopkowi w rodzinnej Kopřivnicy

Od 1944 roku był żołnierzem. Po londyńskich igrzyskach w 1948 został porucznikiem, rok później był kapitanem. W następstwie wspaniałych zwycięstw w Helsinkach (1952), awansowany do stopnia majora, a służbę wojskową zakończył jako pułkownik[24]. Należał do Komunistycznej Partii Czechosłowacji, jednak w 1968 poparł polityczne zmiany praskiej wiosny, za co został ukarany. Relegowano go z partii oraz z wojska, ponadto pozbawiono go tytułu „Zasłużonego Mistrza Sportu”[24]. Pracował w kopalni uranu oraz w przemyśle cementowniczym, był także magazynierem. W 1975 roku premier Czechosłowacji Lubomír Štrougal zrehabilitował go, dzięki czemu Zátopek wrócił do Pragi[24]. Pracował jako archiwista[25] i tłumacz[24] w Czechosłowackim Związku Kultury Fizycznej (CSTV), aż do przejścia na emeryturę[25].

Wielokrotnie był zapraszany jako gość honorowy igrzysk olimpijskich. Agencja Reuters włączyła go do dziesiątki najlepszych sportowców XX wieku[24]. W 1997 został ogłoszony najlepszym czeskim lekkoatletą XX wieku, a w 1999 najlepszym czeskim olimpijczykiem. W 2000 roku został wybrany sportowcem roku w Czechach w kategorii legend[26]. Międzynarodowy Komitet Olimpijski nagrodził go nagrodą im. Pierre de Coubertina[8].

W 2000 roku przechodził ciężkie zapalenie płuc, wcześniej miał dwa wylewy i złamał nogę. Zmarł 22 listopada 2000 roku w Pradze[24], a pochowany został w Rožnovie pod Radhoštěm[27]. Po śmierci Czecha, Alain Mimoun powiedział, że „nie utraciłem rywala, utraciłem brata”[24].

Według komunistycznego szpiega i agenta Josefa Frolíka, Zátopek był prężnie działającym agentem Státníej bezpečnosti od wczesnych lat 50.[27]. Po samospaleniu Jana Palacha, komunista Vilém Nový oskarżył m.in. Emila Zátopka o to, że wraz z czterema innymi osobami przyczynił się do samobójstwa Palacha[27].

Jego żoną była utytułowana oszczepniczka, mistrzyni olimpijska Dana Zátopková, z którą nie miał dzieci. Poznał ją na zawodach lekkoatletycznych w połowie 1948 roku. Po pobiciu przez nią rekordu życiowego, pogratulował i wręczył jej kwiaty, zaś na zawodach rozegranych tydzień później, role się odwróciły. Emil pobił swój rekord życiowy, zaś Dana pogratulowała mu wyniku. Wtedy oświadczył się młodej oszczepniczce, a już niespełna cztery miesiące później wzięli ślub. Pobrali się 19 września, czyli w dniu ich urodzin (oboje urodzili się tego samego dnia, 19 września 1922 roku)[24].

Wyniki[edytuj]

Niektóre osiągnięcia[edytuj]

Źródła:[11][28]

Data Zawody Miejsce Konkurencja Lokata Wynik
23 sierpnia 1946 Mistrzostwa Europy Norwegia Oslo 5000 m 5. miejsce 14:25,8
8 września 1946 Zawody państw alianckich Niemcy Berlin 5000 m 1. miejsce 14:31,0
25 czerwca 1947 Memoriał Evžena Rošický'ego Czechosłowacja Praga 5000 m 1. miejsce 14:08,2
12 lipca 1947 Czechosłowacja-Holandia Holandia Enschede 5000 m 2. miejsce 14:38,4
19 lipca 1947 Czechosłowacja-Włochy Czechosłowacja Praga 5000 m 1. miejsce 14:17,2
16 sierpnia 1947 Czechosłowacja-Francja Czechosłowacja Praga 5000 m 1. miejsce 14:15,0
1947 Światowe igrzyska studentów Francja Paryż 1500 m 1. miejsce 3:52,8
31 sierpnia 1947 5000 m 1. miejsce 14:20,8
2 sierpnia 1948 Igrzyska olimpijskie Wielka Brytania Londyn 5000 m 1. miejsce 14:17,8
30 lipca 1948 10 000 m 1. miejsce 29:59,8
5 września 1948 Czechosłowacja-Francja Francja Paryż 5000 m 1. miejsce 14:28,4
12 września 1948 Czechosłowacja-Belgia Czechosłowacja Praga 5000 m 2. miejsce 14:21,2
26 września 1948 Mistrzostwa Rumunii Rumunia Bukareszt 10 000 m 1. miejsce 30:03,6
2 października 1948 Czechosłowacja-Włochy Włochy Bolonia 10 000 m 1. miejsce 30:09,8
3 października 1948 5000 m 1. miejsce 14:30,2
12 lipca 1949 Czechosłowacja-Finlandia Finlandia Helsinki 10 000 m 1. miejsce 29:59,4
13 lipca 1949 5000 m 1. miejsce 14:20,0
25 lipca 1949 Czechosłowacja-ZSRR Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Moskwa 5000 m 1. miejsce 14:29,0
29 sierpnia 1949 Czechosłowacja-Węgry-Włochy Węgierska Republika Ludowa (1949-1989) Budapeszt 5000 m 1. miejsce 14:35,2
30 sierpnia 1949 10 000 m 1. miejsce 30:00,4
3 września 1949 Czechosłowacja-Bułgaria Bułgaria Sofia 10 000 m 1. miejsce 30:30,8
10 września 1949 Mistrzostwa Rumunii Rumunia Bukareszt 5000 m 1. miejsce 14:24,0
11 września 1949 10 000 m 1. miejsce 30:01,2
2 lipca 1950 Czechosłowacja-Polska Polska Warszawa 5000 m 1. miejsce 14:31,0
8 lipca 1950 Czechosłowacja-Węgry Czechosłowacja Bratysława 10 000 m 1. miejsce 29:54,2
9 lipca 1950 5000 m 1. miejsce 14:28,6
23 sierpnia 1950 Mistrzostwa Europy Belgia Bruksela 10 000 m 1. miejsce 29:12,0
26 sierpnia 1950 5000 m 1. miejsce 14:03,0
30 sierpnia 1950 Czechosłowacja-Finlandia Czechosłowacja Praga 10 000 m 1. miejsce 29:54,6
31 sierpnia 1950 5000 m 1. miejsce 14:05,2
9 września 1950 Mistrzostwa Rumunii Rumunia Bukareszt 10 000 m 1. miejsce 30:02,4
11 września 1950 5000 m 1. miejsce 14:39,4
29 października 1950 Czechosłowacja-ZSRR Czechosłowacja Praga 5000 m 1. miejsce 14:21,4
30 października 1950 10 000 m 1. miejsce 29:53,2
25 sierpnia 1951 Czechosłowacja-Węgry Węgierska Republika Ludowa (1949-1989) Budapeszt 10 000 m 1. miejsce 30:01,4
26 sierpnia 1951 5000 m 1. miejsce 14:30,2
20 lipca 1952 Igrzyska olimpijskie Finlandia Helsinki 10 000 m 1. miejsce 29:17,0
24 lipca 1952 5000 m 1. miejsce 14:06,6
27 lipca 1952 maraton 1. miejsce 2:23:03,2
14 sierpnia 1952 ATK Praga-Honvéd Budapeszt Czechosłowacja Praga 5000 m 1. miejsce 14:33,4
15 sierpnia 1952 10 000 m 1. miejsce 30:58,6
11 lipca 1953 Czechosłowacja-Węgry Czechosłowacja Praga 5000 m 1. miejsce 14:28,6
12 lipca 1953 10 000 m 1. miejsce 29:48,6
5 sierpnia 1953 Światowe zawody młodzieżowe Rumunia Bukareszt 5000 m 1. miejsce 14:03,0
9 sierpnia 1953 10 000 m 1. miejsce 29:25,8
31 grudnia 1953 Bieg sylwestrowy Brazylia São Paulo 7,3 km 1. miejsce 20:30,4
6 stycznia 1954 10 000 m 1. miejsce 30:09,0
25 sierpnia 1954 Mistrzostwa Europy Szwajcaria Berno 10 000 m 1. miejsce 28:58,0
29 sierpnia 1954 5000 m 3. miejsce 14:10,2
23 października 1954 Czechosłowacja-ZSRR Czechosłowacja Praga 5000 m 2. miejsce 14:19,0
24 października 1954 10 000 m 1. miejsce 29:20,8
14 września 1955 Czechosłowacja-Wielka Brytania Czechosłowacja Praga 5000 m 2. miejsce 14:04,0
15 września 1955 10 000 m 1. miejsce 29:25,6
24 września 1955 Czechosłowacja-Węgry Czechosłowacja Bratysława 10 000 m 3. miejsce 29:46,2
12 października 1955 Praga-Londyn Wielka Brytania Londyn 10 000 m 3. miejsce 29:28,6
15 października 1955 Praga-Manchester Wielka Brytania Manchester 5000 m 2. miejsce 14:24,2
1 grudnia 1956 Igrzyska olimpijskie Australia Melbourne maraton 6. miejsce 2:29:34
22 września 1957 Czechosłowacja-NRD Niemiecka Republika Demokratyczna Berlin 10 000 m 1. miejsce 29:28,0
26 stycznia 1958 Bieg w San Sebastián Państwo Hiszpańskie San Sebastián bieg przełajowy 1. miejsce 39:54,3

Rekordy[edytuj]

Zátopek ustanowił 18 rekordów świata w biegach długodystansowych. Pierwszego takiego wyczynu dokonał 11 czerwca 1949 w Ostrawie w biegu na 10 000 metrów, po raz ostatni rekordzistą został 29 października 1955 w Čelákovicach w biegu na 25 000 metrów. Konkurencją, w której najwięcej razy poprawiał rekord świata, był bieg na 10 000 metrów (pięciokrotnie). Ponadto dwukrotnie bił rekordy globu w biegach na 20 000 m, 25 000 m, 6 mil, 15 mil i w biegu godzinnym. Pojedyncze rekordy osiągał na dystansach 5000 m, 30 000 m i 10 mil. Był pierwszym lekkoatletą, który pokonał dystans 10 000 m poniżej 29 minut, oraz pierwszym, który w biegu godzinnym przebiegł więcej niż 20 000 m[8].

Rekordzistą Czechosłowacji zostawał 51 razy[8].

Rekordy świata[edytuj]

Źródło:[8]

Konkurencja Czas Data Miejsce
10 000 m 29:28,2 11 czerwca 1949 Ostrawa
10 000 m 29:21,2 22 października 1949 Ostrawa
10 000 m 29:02,6 4 sierpnia 1950 Turku
bieg godzinny 19 558 m 15 września 1951 Praga
20 000 m 1:01:16,0 15 września 1951 Praga
10 mil 48:12,0 29 września 1951 Stará Boleslav
20 000 m 59:51,8 29 września 1951 Stará Boleslav
bieg godzinny 20 052 m 29 września 1951 Stará Boleslav
15 mil 1:16:26,4 26 października 1952 Stará Boleslav
25 000 m 1:19:11,8 26 października 1952 Stará Boleslav
30 000 m 1:35:23,8 26 października 1952 Stará Boleslav
10 000 m 29:01,6 1 listopada 1953 Stará Boleslav
6 mil 28:04,4 1 listopada 1953 Stará Boleslav
5 000 m 13:57,2 30 kwietnia 1954 Paryż
10 000 m 28:54,2 1 czerwca 1954 Bruksela
6 mil 27:59,2 1 czerwca 1954 Bruksela
15 mil 1:14:01,0 29 października 1955 Čelákovice
25 000 m 1:16:36,4 29 października 1955 Čelákovice

Rekordy życiowe[edytuj]

Źródło:[29][8]

Konkurencja Czas Data Miejsce
1500 m 3:52,8 1947 Paryż
3000 m 8:07,8 1948 Praga
5000 m 13:57,2 30 maja 1954 Paryż
10 000 m 28:54,2 1 czerwca 1954 Bruksela
20 000 m 59:51,8 29 września 1951 Stará Boleslav
25 000 m 1:16:36,4 29 października 1955 Čelákovice
30 000 m 1:35:23,8 26 października 1952 Stará Boleslav
bieg jednogodzinny 20 052 m 29 września 1951 Stará Boleslav
maraton 2:23:03,2 27 lipca 1952 Helsinki

Zátopek w kulturze[edytuj]

Pomnik czeskiego biegacza w Lozannie

O czeskim mistrzu powstał m.in. film dokumentalny Emil Zátopek (1954)[30]. David Ondříček ma wyreżyserować film biograficzny Zátopek, którego premiera planowana jest na 2016 rok. W role małżonków mają wcielić się Václav Neužil i Martha Issová[31]. Jednym z polskich dzieł o słynnym Czechu jest utwór Jerzego Broszkiewicza pt. Emil! Emil! Jean Echenoz w 2009 roku wydał książkę pt. Długodystansowiec. Opowieść o Emilu Zatopku[32]. Biografię Zátopka napisał również Pavel Kosatík[33]. Czeski biegacz został również uwieczniony na czechosłowackich znaczkach pocztowych z 1965[34] i 1968 roku[35], oraz na czeskim znaczku z 2002 roku[36].

W 1989 roku czeski astronom Antonín Mrkos, odkrył planetoidę, którą później nazwano (5910) Zátopek. Nazwę ciała niebieskiego nadano na cześć czterokrotnego mistrza olimpijskiego[37]. Od jego nazwiska nazwę wziął belgijski kwartalnik Zatopek Magazine, ukazujący się od 2007 roku[38]. Ponadto wystawiono mu liczne pomniki, w tym na terenie Muzeum Olimpijskiego w Lozannie[39]. W 2016 roku Czeski Komitet Olimpijski poinformował, że podczas tegorocznych igrzysk olimpijskich, Czesi otrzymają stroje z sylwetką Emila Zátopka[33].

Jego imieniem nazwano również czeską lokomotywę elektryczną o nazwie Škoda 109E Emil Zátopek[40]. W 2000 roku został wybrany sportowcem roku w Czechach w kategorii „Legendy”. Od drugiej edycji, plebiscyt ten nazwany jest nagrodą imienia Emila Zátopka[41].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Richard Benyo: Making the Marathon Your Event. Random House Publishing Group, 2011. ISBN 9780307874504. [dostęp 2016-05-22].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o Simon Burnton: 50 stunning Olympic moments No 41: Emil Zatopek the triple-gold winner (ang.). theguardian.com. [dostęp 2016-05-21].
  3. a b c Václav Štaud: Trénoval jsem Emila Zátopka (cz.). katyd.cz. [dostęp 2016-05-21].
  4. a b c d e f g h i j k l Janusz Malinowski: Emil Zatopek – złota czeska lokomotywa (pol.). biegambolubie.com.pl. [dostęp 2016-05-23].
  5. Motivation: Daily Quotes (ang.). runnersworld.com. [dostęp 2016-05-21]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. Vzpomínáček — 19. září — Dana Zátopková a Emil Zátopek (cz.). svobodny-svet.cz. [dostęp 2016-05-22].
  7. Athletics at the 1948 London Summer Games: Men's 10,000 metres (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-22].
  8. a b c d e f g h i j k l STATISTIKA NEJLEPŠÍCH VÝSLEDKŮ EMILA ZÁTOPKA : (cz.). marathonplzen.cz. [dostęp 2016-05-22].
  9. a b EMIL ZÁTOPEK (cz.). olympic.cz. [dostęp 2016-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  10. Athletics at the 1948 London Summer Games: Men's 5,000 metres (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-22].
  11. a b c d Emil Zatopek (ang.). arrs.net. [dostęp 2016-06-02].
  12. a b c d e f g h Emil Zatopek, czyli złota czeska lokomotywa (pol.). runners-world.pl. [dostęp 2016-05-22].
  13. Athletics at the 1952 Helsinki Summer Games: Men's 10,000 metres (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-22].
  14. a b Athletics at the 1952 Helsinki Summer Games: Men's 5,000 metres (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-22].
  15. Athletics at the 1952 Helsinki Summer Games: Men's 5,000 metres Final (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-22].
  16. a b c d Athletics at the 1952 Helsinki Summer Games:Men's Marathon (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-23].
  17. a b c Lipoński: Historia sportu. s. 573.
  18. a b c Athletics at the 1956 Melbourne Summer Games: Men's Marathon (ang.). Sports-reference.com. [dostęp 2016-05-23].
  19. a b Emil Zátopek (19.9.1922 - 22.11.2000) (cz.). runczech.com. [dostęp 2016-06-02].
  20. a b Filek: Kartki z historii sportu. s. 51.
  21. Emil Zátopek Czech athlete (ang.). britannica.com. [dostęp 2016-06-02].
  22. Životopisy: Emil Zátopek (cz.). rozhlas.cz. [dostęp 2016-06-02].
  23. Lipoński: Historia sportu. s. 572.
  24. a b c d e f g h Krzysztof Rawa: Emil Zatopek. Legenda sportu, bohater Praskiej Wiosny (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 2016-05-29].
  25. a b Filek: Kartki z historii sportu. s. 52.
  26. a b Sportovec roku v datech – sportovní legendy (cz.). sportovecroku.cz. [dostęp 2016-05-30].
  27. a b c Stanislav Berton: Setkávání s Emilem Zátopkem (cz.). svedomi.cz. [dostęp 2016-05-29].
  28. WORLD STUDENT GAMES (PRE-UNIVERSIADE) (ang.). gbrathletics.com. [dostęp 2016-06-01].
  29. Emil Zatopek (ang.). iaaf.org. [dostęp 2016-05-23].
  30. Emil Zátopek(1954) (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2016-05-30].
  31. Emila Zátopka bude hrát Václav Neužil. Už trénuje, tvrdí režisér (cz.). kultura.zpravy.idnes.cz. [dostęp 2016-05-30].
  32. Lipoński: Historia sportu. s. 586.
  33. a b Pamiętają o legendzie. "Czeska Lokomotywa" na dresach olimpijczyków (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2016-05-30].
  34. Призеры Олимпийских игр (ros.). olympic-stamps.ru. [dostęp 2016-06-02].
  35. XIX Олимпийские игры. Мехико, Мексика (1968) (ros.). olympic-stamps.ru. [dostęp 2016-06-02].
  36. Эмиль Затопек - лучший чешский спортсмен XX века (ros.). olympic-stamps.ru. [dostęp 2016-06-02].
  37. 5910 Zatopek (1989 WH4) (ang.). nasa.gov. [dostęp 2016-05-30].
  38. Zatopek Magazine (fr.). zatopekmagazine.com. [dostęp 2016-06-02].
  39. Emil Zatopek: The greatest distance runner in Olympic history (ang.). cnn.com. [dostęp 2016-06-02].
  40. Czeska lokomotywa 380 Emil Zatopek na Słowacji (pol.). inforail.pl. [dostęp 2016-06-02].
  41. SPORTOVEC ROKU 2006 slavnostní vyhlášení výsledků ankety (cz.). sportovecroku.cz. [dostęp 2016-06-02]. [zarchiwizowane z tego adresu]. s. 3.
  42. ISK ist 65 (niem.). sportler-des-jahres.de. [dostęp 2016-06-02].
  43. Radcliffe Is 2006 Bikila Award Winner (ang.). runnersworld.com, 27 października 2006. [dostęp 2016-06-02].
  44. Juan Antonio Samaranch, Emil Zatopek, Silver Olympic Order (cz.). multimedia.ctk.cz. [dostęp 2016-06-02].
  45. Seznam vyznamenaných (cz.). hrad.cz. [dostęp 2016-06-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  46. Emil Zátopek (1922-2000) (ang.). runningpast.com. [dostęp 2016-06-02].
  47. a b Zatopek laid to rest (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2016-05-30].
  48. Největší Čech (cz.). ceskatelevize.cz. [dostęp 2016-06-02].
  49. IAAF HALL OF FAME CREATED – FIRST 12 MEMBERS ANNOUNCED (ang.). iaaf.org. [dostęp 2016-06-02].
  50. The Greatest Runner of All Time (ang.). runnersworld.com. [dostęp 2016-06-02].

Bibliografia[edytuj]