Emilia Malessa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Emilia Malessa
„Marcysia”, „Miłasza”, „Maniuta”
Ilustracja
kapitan
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1909
Rostów
Data śmierci 5 czerwca 1949
Przebieg służby
Lata służby 19391946
Siły zbrojne Wojsko Polskie (II RP)
Związek Walki Zbrojnej
Armia Krajowa
NIE
Jednostki 9 Pułk Ułanów Małopolskich
19 Dywizja Piechoty (II RP)
Oddział V (Łączność) Komendy Głównej AK
Stanowiska szef
działu łączności
kryptonimie „Zagroda
Główne wojny i bitwy kampania wrześniowa
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Emilia Malessa, ps. „Marcysia”, „Miłasza”, „Maniuta” (ur. 26 lutego 1909 w Rostowie, zm. 5 czerwca 1949) – kapitan Armii Krajowej, powstaniec warszawski, kawaler orderu Virtuti Militari V klasy.

Życiorys[edytuj]

Urodziła się w Rosji, w Rostowie nad Donem. Jej rodzicami byli Władysław Izdebski i Maria z domu Krukowska. Miała czterech braci: Romana, Juliana, Aleksandra, Władysława[potrzebny przypis]. Po przyjeździe do Polski w 1924 roku ukończyła Szkołę Handlową Polskiej Macierzy Szkolnej w Łucku. Przez pewien czas pracowała w Głównym Urzędzie Statystycznym w Warszawie, po czym wyjechała do Gdyni, gdzie w roku 1935 poślubiła Stanisława Malessę[1][a].

Od 1937 roku ponownie mieszkała i pracowała w Warszawie. Brała udział w kampanii wrześniowej 1939, zgłosiwszy się w ramach Ochotniczej Służby Kobiet. Pełniła funkcję kierowcy przy dowództwie 9. Pułku Ułanów Małopolskich. Tam poznała dowódcę, ppłk. Tadeusza Rudnickiego[potrzebny przypis][2], który wprowadził ją do Służby Zwycięstwu Polski[1]. Organizowała lotne punkty dożywiania i punkty sanitarne przy 19. Dywizji Piechoty. Była członkiem Związku Walki Zbrojnej, a potem Armii Krajowej. Do końca niemieckiej okupacji była szefem działu łączności zagranicznej „Zagroda” w Wydziale V Komendy Głównej AK. Zorganizowany i kierowany przez nią dział utrzymywał łączność pocztowo-kurierską kraju ze Sztabem Naczelnego Wodza i z polskimi ośrodkami w wielu krajach (Węgry, Rumunia, Szwajcaria, Francja i inne). W latach 1940–1944 „Marcysi” podlegała ponad stuosobowa grupa (kurierzy i personel pomocniczy)[b].

Po kapitulacji powstańców (3 października 1944) wyszła z Warszawy z ludnością cywilną przez obóz przejściowy Dulag 121 Pruszków[1] [c]. Dotarła do Krakowa, gdzie działała w odtwarzanej tam Komendzie Głównej AK. Po 18 stycznia 1945 (data rozwiązania AK) została członkiem ścisłego sztabu Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (zajmowała się nadal łącznością z zagranicą; pomagała w przerzucie do kraju kpt. Jana Nowaka-Jeziorańskiego) oraz członkiem I Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN)[1]. Należała do organizacji NIE.

16 października 1945 poprosiła przełożonych o zgodę na zakończenie działalności konspiracyjnej. Po otrzymaniu zgody podjęła pracę w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej[1].

31 października 1945 została aresztowana. W areszcie, uwierzywszy „oficerskiemu słowu honoru” szefa Departamentu Śledczego MBP Józefa Różańskiego, że żadna z ujawnionych osób nie będzie aresztowana i osądzona, po konsultacjach ze swoimi przełożonymi – płk. Janem Rzepeckim, szefem WiN oraz płk. Antonim Sanojcy – podjęła decyzję o ujawnieniu członków i przywódców I Komendy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Po aresztowaniach, będąc nadal w więzieniu, na znak protestu przeciw niedotrzymaniu słowa przez Różańskiego rozpoczęła strajk głodowy. 14 lutego 1947 skazana została na 2 lata pozbawienia wolności. Kilka dni później, decyzją prezydenta Bolesława Bieruta, ułaskawiono ją wraz z innymi współoskarżonymi.

Natychmiast podjęła próby interwencji, domagając się dotrzymania umowy i uwolnienia ujawnionych przez nią żołnierzy podziemia. Pisała do Bolesława Bieruta, ministra bezpieczeństwa publicznego, Stanisława Radkiewicza i do Józefa Różańskiego. W liście do Różańskiego z kwietnia 1949 napisała:

Quote-alpha.png
„Po wyczerpaniu na przestrzeni trzech i pół lat wszystkich środków dla uzyskania zwolnienia pozostałych ujawnionych, donoszę Panu Pułkownikowi, że od 9 kwietnia podjęłam głodówkę, jako ostatni z mojej strony akt protestu przeciwko niedotrzymaniu umowy dotyczącej akcji ujawniania WiN i grupy »Liceum«. Mając za sobą wypełnienie wszystkich obowiązków wobec mego kraju w okresie okupacji oraz w pierwszym okresie niepodległości przez dokonanie aktu ujawniania, mam niewątpliwie prawo oczekiwać od władz bezpieczeństwa, a w szczególności od Pana Pułkownika jako głównego inicjatora akcji ujawniania, decyzji, która zapobiegnie mojej śmierci i dalszemu więzieniu lojalnie ujawnionych wobec państwa ludzi.”

Odrzucana i bojkotowana przez część środowiska byłych żołnierzy Armii Krajowej 5 czerwca 1949 popełniła samobójstwo. Została pochowana na Cmentarzu Bródnowskim.

19 września 2005, staraniem podkomendnych Emilii Malessy, odprawiono w Katedrze Polowej Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego uroczystą mszę świętą. Urnę z jej szczątkami przeniesiono do Panteonu Żołnierzy Polski Walczącej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Została odznaczona Krzyżem Virtuti Militari V klasy[1].

Uwagi

  1. W dostępnym piśmiennictwie brakuje zgodności między informacjami o dacie zawarcia małżeństwa i dacie rozwodu. Według biogramu, opublikowanego przez Muzeum Powstania Warszawskiego, była żoną Stanisława Malessy do roku 1937[1].
  2. Prawdopodobnie w listopadzie 1943 roku poślubiła Jana Piwnika ps. „Ponury”.
  3. Według innych źródeł uciekła z pociągu transportującego powstańców do Niemiec.

Przypisy

  1. a b c d e f g h Emilia Marcelina Malessa. W: Powstańcze biogramy [on-line]. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2017-02-12].; Źródła przytoczone w biogramie:
    • Zarzycki, „Pierwszy i ostatni dzień”, Veritas Fundation Publication Centre, Londyn, 1974
    • Łączność, Sabotaż, Dywersja. Kobiety w Armii Krajowej, praca zbiorowa, Zarząd Główny Koła Armii Krajowej, Londyn 1985
    • „Przywrócona pamięci po latach – Emilia Malessa «Marcysia»” w: „Kombatant” nr. 3 (194) Marzec 2007, s. 2–3
    • Maria Weber, „Emilia Malessa „Marcysia” 1909–1949”, Oficyna Wydawnicza Rytm
  2. Błędnie podaje się że był to Klemens Rudnicki[potrzebny przypis]

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]