Ensete ventricosum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ensete ventricosum
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd imbirowce
Rodzina bananowate
Rodzaj Ensete
Gatunek Ensete ventricosum
Nazwa systematyczna
Ensete ventricosum (Welw.) Cheesman
Kew Bull. 2: 101 1947 publ. 1948[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Ensete ventricosum - Flower and top leafs.jpg

Ensete ventricosumgatunek rośliny z rodziny bananowatych (Musaceae). Roślina ozdobna, w Etiopii roślina uprawna. Rodzaj Ensete był wprowadzony w 1947 roku przez E.E. Cheesman (Kew Bulletin, 1947, 47), który zauważył że gatunki tego rodzaju znacznie różnią się od prawdziwych bananów (są monokarpicze, mają duże nasiona)[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek w naturze szeroko rozpowszechniony w Afryce: występuje w Etiopii, Kenii, Ugandzie, Tanzanii, Mozambiku, Republice Południowej Afryki i Demokratycznej Republice Konga. Rośnie w lasach, na polanach, często w pobliżu wąwozów i strumieni, pomiędzy 1000-2400 m n.p.m. Uprawiany jest na wysokości od 1600-3100 m, ale rozproszone rośliny można również znaleźć w niższych wysokościach.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Bylina o wysokości od 4 do 8 m.
Liście
Wydłużone, ułożone spiralnie. Osiągają długość 5 m, wyrastają z cebulobulwy. Opadnięte pochwy liściowe tworzą pień pozorny. Wewnątrz tych pochew wyrasta pęd kwiatowy.
Kwiaty
Zebrane w kwiatostan wiechowaty, otoczony wielką podsadką, podłużny, różowy, składający się łuskowato nachodzących na siebie liści, imitujących płatki. Kwiatostan wyrasta na szczycie rośliny tylko raz – kończąc jest życie.
Owoce
Podobne do banana zwyczajnego. Są niejadalne – mdłe w smaku, włókniste, a w środku znajdują się twarde, duże nasiona.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina jadalna: Gatunek jest jedną z najważniejszych roślin uprawianych w Etiopii. Stanowi główne źródło pożywienia dla 7-10 milionów ludzi. W 1994 roku uprawy zajmowały około 3000 km2. Uzyskuje się około tony plonów z jednego hektara. Gatunek uprawiany jest przede wszystkim do produkcji skrobi żywnościowej, w tym celu wykorzystuje się pień pozorny, korzeń i szypułę kwiatostanu. Poza Etiopią uprawiany jest jeszcze w Wietnamie.
  • W korzeniach znajduje się związki organiczne o działaniu antybakteryjnym, antygrzybicznym[6].
  • Rośliny stanowią źródło mocnych włókien. Pochwy liściowe wykorzystywane są do produkcji lin, koszy i worków. Po wysuszeniu używane są jako materiał do pakowania, produkcji mat i materaców, ogrodzeń oraz budowy domów. Świeże liście wykorzystuje się jako parasole, chroniące dzieci przed słońcem. Większość części rośliny nadaje się jako pasza dla zwierząt.

Znaczenie kulturowe[edytuj | edytuj kod]

W niektórych plemionach (np. Gourage) rośliny te nie są konsumowane, lecz używane do "karmienia Ziemi" – zakopywania zebranej żywności w głębokich jamach. Przysparza to rolnikom prestiżu – mogą w ten sposób pochwalić się obfitym zbiorem, czego nie zapewnia przechowywanie roślin w domu w celach konsumpcyjnych. Roślina ta dobrze znosi jednak przechowywanie pod ziemią, co bywa wykorzystywane w celu ochrony pożywienia w trakcie wrogich napadów. Żywność można szybko zakopać, a następnie odzyskać, po ustąpieniu zagrożenia, skutecznie chroniąc ją w ten sposób przed kradzieżą[7].

Duże ilości produktów wytwarzanych z tych roślin spożywane są przez dziewczynki w trakcie miesięcznych świąt ku czci Ddmwamwit. Rytuał ten ma zapewnić społeczności dobre zdrowie, w szczególności chroniąc przed grypą (nazywaną gumfa)[7].

Choroby i szkodniki[edytuj | edytuj kod]

Najpoważniejszą chorobą atakującą gatunek jest więdniecie bakteryjne wywoływane przez bakterię Xanthomonas campestris. Choroba ta atakuje rośliny na każdym etapie rozwoju i jest obecna niemal na wszystkich obszarach, gdzie są uprawiane. Obecne środki kontroli epidemii ograniczają się do wyrywania chorych roślin i sadzenia zdrowych, pochodzących z niezarażonych upraw. Podejrzewa się, że czynnikiem ułatwiającym infekcję jest wcześniejsze opanowanie korzeni przez nicienie z rodzaju Meloidogyne oraz Pratylenchus goodeyi. W celu ochrony przed nimi stosuje się płodozmian. W połączeniu z długotrwałymi suszami, epidemia więdnięcia bakteryjnego stała się powodem głodu w Etiopii.

W 2014 roku na uniwersytecie w Addis Abebie został uruchomiony projekt mający na celu opracowanie szczepu rośliny odpornego na zakażenie Xantomonas sp[8].[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-04-17] (ang.).
  3. Ensete ventricosum. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-04-18].
  4. Ensete ventricosum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  5. R.E.D. Baker, N.W. Simmonds, The Genus Ensete in Africa, „Kew Bulletin”, 3, 1953, s. 405–416, DOI10.2307/4115529, JSTOR4115529 [dostęp 2016-06-07].1 stycznia
  6. Dirk Hölscher, Bernd Schneider, Phenylphenalenones from Ensete ventricosum, „Phytochemistry Phytochemistry”, 7, 1998, s. 2155–2157, ISSN 0031-9422 [dostęp 2016-03-22] (ang.).1 stycznia
  7. a b William A. Shack, Hunger, Anxiety, and Ritual: Deprivation and Spirit Possession Among the Gurage of Ethiopia, „Man”, 1, 1971, s. 30–43, DOI10.2307/2798425, JSTOR2798425 [dostęp 2016-06-07].1 stycznia
  8. SciDev.Net, Sub-Saharan Africa desk (autorzy korporatywni), Scientists to create disease-resistant Ethiopian enset, SciDev.Net Sub-Saharan Africa, 21 stycznia 2014 [dostęp 2016-06-07].
  9. Scientists to create disease-resistant Ethiopian enset..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]