Eolia (kraina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krainy historyczne Azji Mniejszej

Eolia, Eolida (gr. Αιολίς Aiolís, Αιολία Aiolía; łac. Aeolis, Aeolia) – część starożytnej Grecji obejmująca fragment wybrzeża północno-zachodniej Azji Mniejszej od Hellespontu na północy do ujścia rzeki Hermos na południu (nadmorski pas krain Troada, Myzja i Lydia), oraz pobliskie wyspy (m.in. Lesbos)[1][2]. Jest to termin raczej etniczno-lingwistyczny niż stricte geograficzny lub polityczny - w czasach klasycznych oznaczał obszary w Azji i na wyspach zasiedlone przez Greków mówiących dialektem eolskim, którym w Grecji europejskiej posługiwali się wtedy tylko mieszkańcy Beocji i Tesalii[3][2]. Na południe od Eolii leżały inne strefy greckiego osadnictwa w Azji Mniejszej - Jonia i Doryda.

Osadnictwo eolskie w Azji i na wyspach Morza Egejskiego[edytuj | edytuj kod]

Migracja Greków na tereny Eolii miała miejsce po upadku cywilizacji mykeńskiej w okresie tzw. wieków ciemnych, głównie z obszarów późniejszej Beocji i Tesalii w Grecji Środkowej[3]. W pierwszej kolejności zasiedlono pobliskie wyspy Lesbos i Tenedos, by później kolonizować wybrzeża Troady i obszary położone na południe[4].

Lesbos[edytuj | edytuj kod]

Trudno oszacować kiedy Grecy eolscy po raz pierwszy pojawili się na Lesbos, dużej i żyznej wyspie tuż u wybrzeży Azji Mniejszej, ale niektóre poszlaki wskazują, że miało to miejsce jeszcze w epoce brązu, a najpóźniej zasiedlanie rozpoczęło się do ok. 1000 p.n.e.[5] W okresie klasycznym istniało na wyspie sześć polis: Mitylena, Methymna, Antissa, Eresos, Pyrra oraz Arisba (zajęta przez Methymnę), dodatkowo autorzy starożytni wspominają o kilku opuszczonych miastach z czasów wcześniejszych[6]. Mieszkańcy Lesbos wzięli później udział w zasiedlaniu pobliskich wybrzeży Azji Mniejszej[7].

Południowa Eolia[edytuj | edytuj kod]

Związki greckich polis w Azji Mniejszej. Kolorem żółtym oznaczono miasta eolskie, niebieskim jońskie, czerwonym doryckie heksapolis.

Herodot (V wiek p.n.e.) wspomina o istnieniu związku dwunastu polis (dodekapolis) eolskich: Kyme, Larysy, Neotejchos (z gr. Nowe Mury), Temnos, Killa, Notion, Ajgiroessa, Pitana, Ajgaje, Myrina, Grynea i Smyrna (która później stała się polis jońskim) [4][8] Mimo że położenia niektórych miast z tej listy nie udało się jeszcze ustalić, można przyjąć, że leżały one (wraz z innymi miastami) między Zatoką Smyrneńską na południu a rzeką Kaikos (współczesna Bakırçay) na północy[9]. Centrum religijnym związku polis eoliskich miałaby być świątynia Apollina w Grynei[4]. Jeśli przyjąć za prawdziwe twierdzenia Herodota, że miasta te tworzyły związek zanim Smyrna z miasta eolskiego przeształciła się w jońskie (co według dowodów archeologicznych nastąpiło do VIII wieku p.n.e.), to czas powstania tych polis należałoby datować na ok. 1000 rok p.n.e.[9]

Najważniejszym miastem regionu i być może liderem związku[4] było Kyme, założone weług tradycji przez mieszkańców Lokrydy w Grecji, i stanowiące metropolię dla około trzydziestu mniejszych ośrodków w Eolii[10]. O innych polis regionu nie mamy zbyt wielu informacji aż do czasów hellenistycznych[10]. Ta część Eolii pozostawała raczej na uboczu dziejów starożytnej Grecji[10]. Nadbrzeżny teren żyznej ziemi oddzielony od reszty Azji Mniejszej niedostępnymi górami nie sprzyjał też kontaktom z miejscowymi ludami azjatyckimi[10]. Sięgającymi najdalej w głąb lądu miastami tego regionu były: Magnezja koło Sipylosu i Ajgaje położone w górzystym terenie[10].

Północna Eolia, Troada[edytuj | edytuj kod]

Leżące dalej na północ wybrzeże przez długi czas znajdowało się w rękach miejscowego ludu - Myzyjczyków, który niechętnie ulegał hellenizacji[11]. Do połowy VI wieku p.n.e. powstało tu (jońskie) miasto Atarneus założone przez mieszkańców Chios na skraju równiny Kaikosa, a dalej na północ niewielkie eolskie miasteczko na wyspie Poroselene, które zajęło też część wybrzeża na kontynencie[12]. Dopiero gdy Myzyjczycy przenieśli się w głąb lądu (IV wiek p.n.e.) na fragmencie wybrzeża naprzeciw Mityleny (leżącej na wyspie Lesbos) powstały wioski założone przez to eolskie miasto[12].

Pierwsze ślady eolskiego osadnicta w Troadzie, datowanego na VIII wiek p.n.e., znajduje się na jej zachodnim wybrzeżu[12]. Były to najprawdopodobniej osady zależne od Mityleny aż do 427 p.n.e., z wyjątkiem fragmentu położonego naprzeciw wyspy Tenedos, zasiedlanego przez jej mieszkańców[12]. Do ok. 700 p.n.e. na równinie, gdzie dawniej leżała Troja, Mitylena założyła trzy lub cztery rolnicze osady, a w głębi lądu, nad Skamandrem do VII wieku p.n.e. powstały dwa niezależne miasta Kebren i Skepsis[12]. Na południowym wybrzeżu Troady mieszkańcy Methymny założyli Assos i Gargarę[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasta eolskie znalazły się w VII-VI wieku p.n.e. pod panowaniem królów Lydii, rządzących z Sardes, a po 546 p.n.e. w imperium perskim[2]. Dostarczyły 60 statków królowi perskiemu Kserksesowi I podczas jego wyprawy przeciwko polis Grecji w 480 p.n.e.[2] Po klęsce wyprawy polis Eolii w większości były członkami Związku Morskiego kierowanego przez Ateny[2]. Ponownie trafiły pod władzę perską w 387/386 p.n.e. na mocy postanowień tzw. Pokoju królewskiego[2]. Aleksander Wielki zajął Eolię po zwycięstwie nad Granikiem, a po jego śmierci terenem władali między innymi Seleukidzi, później rosnący w siłę Pergamon[2]. W II wieku p.n.e. Eolia stała się częścią rzymskiej prowincji Azja[2].

Przypisy

  1. Bryce 2009 ↓, s. 7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 RE 1893 ↓, s. 1035-1036.
  3. 3,0 3,1 Bryce 2009 ↓, s. 7-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Bryce 2009 ↓, s. 8.
  5. Cook 2006 ↓, s. 778-779.
  6. Cook 2006 ↓, s. 778.
  7. Cook 2006 ↓, s. 781-782.
  8. Cook 2006 ↓, s. 779.
  9. 9,0 9,1 Cook 2006 ↓, s. 779-780.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Cook 2006 ↓, s. 780.
  11. Cook 2006 ↓, s. 780-781.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 Cook 2006 ↓, s. 781.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Trevor Bryce: The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire. Routledge, 2009. ISBN 978–0–203–87550–6.
  • J.M. Cook: Chapter XXXVIII Greek Settlement In The Eastern Aegean And Asia Minor. W: The Cambridge Ancient History. T. II. Cz. 2: History Of The Middle East And The Aegean Region c. 1380-1000 B.C.. Cambridge University Press, 2006. ISBN 0521086914.
  • Aiolis 3. W: RE: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. T. I. Cz. 1. Stuttgart: 1893.
  • Pierluigi Bonanno, Aiolis. Storia e archeologia di una regione dell’Asia Minore alla fine del II millennio a.C., USA, 2006