Erich Mendelsohn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Erich Mendelsohn
Ilustracja
Erich Mendelsohn w 1914 roku
Data i miejsce urodzenia 21 marca 1887
Olsztyn
Data i miejsce śmierci 15 września 1953
San Francisco
Narodowość niemiecko-żydowska
Alma mater Uniwersytet Ludwika Maksymiliana w Monachium
Wpłynął na streamline moderne, ekspresjonizm

Erich Mendelsohn (ur. 21 marca 1887 w Olsztynie, zm. 15 września 1953 w San Francisco) – niemiecki architekt żydowskiego pochodzenia; przedstawiciel modernizmu i Art déco, a także jeden z prekursorów stylu streamline moderne[1]. Jego najbardziej znane dzieła powstały w stylu ekspresjonistycznym[2].

Życiorys[edytuj]

Wczesne lata[edytuj]

Tablica pamiątkowa na fasadzie domu rodzinnego Ericha Mendelsohna w Olsztynie
Dom tekstylny Weichmanna w Gliwicach
Dom towarowy Rudolfa Petersdorffa (obecnie Dom Handlowy Kameleon) we Wrocławiu
Wieża Einsteina w Poczdamie – obserwatorium astronomiczne
Budynek fabryki kapeluszy w Luckenwalde
Mossehaus w Berlinie

Erich Mendelsohn urodził się w 1887 roku w leżącym ówcześnie w Prusach Wschodnich Olsztynie (Allenstein) jako piąte z sześciorga dzieci żydowskiego kupca Davida Mendelsohna i modystki Emmy Ester z domu Jaruslawsky[3]. W latach 1893–1907 uczęszczał do szkoły podstawowej i gimnazjum humanistycznego w Olsztynie. Następnie podjął naukę na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana w Monachium na wydziale ekonomii, gdzie uczył się zawodu kupieckiego[3]. W 1908 roku rozpoczął studia architektoniczne na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Wtedy też zainteresował się syjonizmem i został członkiem Związku Syjonistycznego w Niemczech[3]. W 1910 roku przeniósł się na politechnikę w Monachium gdzie jednym z jego wykładowców był wybitny architekt i urbanista Theodor Fischer. Jego prace odrzucające historyzm i secesję, uwzględniające jednocześnie miejscowe czynniki topograficzne i kulturowe, a także społeczny odbiór architektury, mocno zainspirowały młodego projektanta[4]. W 1912 roku Erich Mendelsohn otrzymał dyplom architekta[5].

Już jako student ekonomii Erich Mendelsohn zajmował się działalnością artystyczną. Uprawiał malarstwo olejne i grafikę, a także tworzył dekoracje wystaw sklepowych, malował plakaty oraz projektował stroje na bale karnawałowe[3][5]. W Monachium Mendelsohn zetknął się z członkami grup ekspresjonistycznych Błękitny Jeździec (Der Blaue Reiter) i Die Brücke[5]. W 1911 roku, w trakcie studiów na monachijskiej politechnice, olsztyńska gmina żydowska poprosiła go o zaprojektowanie domu przedpogrzebowego przy kirkucie[5]. Dwa lata później dom przedpogrzebowy „Bet Tahara”, będący pierwszym projektem Mendelsohna został ukończony[2]. W latach 1912–1914 prowadził własną pracownię architektoniczną w Monachium. W 1915 roku ożenił się z poznaną w trakcie studiów w Monachium Luise Maas, z zawodu wiolonczelistką. Ze związku z nią miał córkę Marie Luise Esther[3]. Dzięki żonie Mendelsohn poznał astrofizyka Erwina Freundlicha oraz jego brata Herberta, wicedyrektora Instytutu Fritza Habera w Berlinie-Dahlem[5]. Erwin Freundlich pracował nad udowodnieniem teorii względności Einsteina, planując w tym celu wzniesienie specjalnego obserwatorium astronomicznego. Zaowocowało to zleceniem projektu Wieży Einsteina Mendelsohnowi[5]. W tamtym czasie Mendelsohn poznał również producentów kapeluszy z Luckenwalde, Salomona i Gustava Herrmannów, dla których zaprojektował budynek fabryki[5][1]. Podczas I wojny światowej, Mendelsohn został powołany do wojska. W trakcie wojny, w latach 1915–1918 walczył na frontach wschodnim i zachodnim[6]. W wolnym czasie sporządzał szkice architektoniczne[5].

Kariera zawodowa[edytuj]

Po powrocie z wojny pod koniec 1918 roku Erich Mendelsohn otworzył pracownię architektoniczną w Berlinie, która bardzo szybko ugruntowała swoją pozycję na rynku za sprawą sławy jaką przyniosły Mendelsohnowi jego poprzednie realizacje. Duża ilość zleceń oraz ciągły rozwój firmy sprawił, że w pewnym okresie w biurze pracowało nawet czterdziestu pracowników, wśród których byli między innymi Richard Neutra i Julius Posener[4]. W tamtym czasie powstały projekty słynnych domów towarowych w Norymberdze, Stuttgarcie czy Wrocławiu[4]. W 1923 roku została przeprowadzona zaprojektowana przez biuro Mendelsohna przebudowa i rozbudowa siedziby wydawnictwa Rudolfa Mossego w Berlinie[6]. W latach 1927–1928 biuro opracowało m.in. projekt cmentarza żydowskiego w Królewcu[3].

W latach 1921–1922 Mendelsohn przeszedł poważną chorobę nowotworową, która zakończyła się utratą lewego oka. Rok później odbył podróż do Palestyny, a później jeszcze kilka do Związku Radzieckiego, na Korsykę, do Grecji oraz Norwegii[3]. W 1924 roku ukazał się poświęcony Mendelsohnowi zeszyt z serii Wasmuths Monatshefte für Baukunst. W tym samym roku wraz z Ludwigiem Miesem van der Rohe i Walterem Gropiusem Erich Mendelsohn założył grupę artystyczną Der Ring, skupiającą architektów tworzących w nowoczesnych stylach[6]. W czasie podróży po Ameryce poznał Franka Lloyda Wrighta, zainspirował się też transatlantykami i nowoczesnymi na owe czasy tramwajami[5]. Jeździł też z odczytami (m.in. Holandia, Francja, Hiszpania, Anglia, Szwajcaria) i projektował budynki mieszkalne i biurowe oraz obiekty przemysłowe na całym świecie[3].

Wraz z sukcesami zawodowymi Erich Mendelsohn zgromadził duży majątek, dzięki czemu w 1926 roku zakupił willę w Berlinie, zaś w latach 1928–1930 zbudował własny dom na działce o powierzchni niemalże 4000 m², który pomieścił także kolekcję dzieł Amédée Ozenfanta. Publikacja ze zdjęciami domu doprowadziła do nieporozumień między Mendelsohnem i berlińskim środowiskiem architektonicznym[5].

Wiosną 1933 roku Mendelsohn ze względu na swoje żydowskie pochodzenie najpierw wyemigrował do Holandii, by następnie udać się do Anglii, gdzie osiadł w Londynie[4][3]. Jego majątek został przejęty przez władze nazistowskie, ponadto Mendelsohna wykreślono z listy Związku Architektów Niemieckich i wydalono z Pruskiej Akademii Nauk[5].

W Anglii Erich Mendelsohn współpracował z brytyjskim architektem i projektantem przemysłowym Serge’em Chermayeffem, a także poznał Chaimem Weizmannem, późniejszego prezydenta Izraela[4]. Znajomość z Weizmannem zaowocowała wykonywaniem dla niego, poczynając od 1934 roku, serii projektów w Palestynie. W 1934 roku Mendelsohn otworzył biuro w Jerozolimie[5]. W 1937 roku otrzymał brytyjskie obywatelstwo i zmienił imię na zanglicyzowaną formę Eric, jednak niedługo po tym wyjechał do Jerozolimy, gdzie zamieszkał[3][5].

Na początku lat 40. XX wieku Mendelsohn rozpoczął podróż po Stanach Zjednoczonych. Kilka lat później podjął decyzję o zamieszkaniu w Nowym Jorku[3]. Do końca II wojny światowej jego działalność ograniczała się, ze względu na status imigranta, do dawania wykładów i wydawania publikacji. Był również doradcą rządu Stanów Zjednoczonych[5]. W 1945 roku zamieszkał w San Francisco. Rok później otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Tam też zmarł na chorobę nowotworową 15 września 1953 roku. Do śmierci pracował aktywnie jako oficjalny architekt stanu Kalifornia[3].

Wybrane dzieła[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b Ann Winners: Architect Erich Mendelsohn. The Father of Streamline Moderne (ang.). W: Germany [on-line]. theculturetrip.com. [dostęp 2017-03-21].
  2. a b Erich Mendelsohn – architekt (pol.). borussia.pl. [dostęp 2017-03-21].
  3. a b c d e f g h i j k l Erich Mendelsohn (pol.). leksykonkultury.ceik.eu, 2015-12-14. [dostęp 2017-03-21].
  4. a b c d e GC: Erich Mendelsohn – architektura ekspresyjna (pol.). W: Aktualności [on-line]. kbprojekt.pl, 2014-09-23. [dostęp 2017-03-21].
  5. a b c d e f g h i j k l m n Günther Kühne: Mendelsohn, Erich. W: Neue Deutsche Biographie. T. 17. 1994, s. 42–44. (niem.)
  6. a b c (mw): Erich Mendelsohn 1887-1953 (niem.). W: Bestand [on-line]. dhm.de. [dostęp 2017-03-21].

Linki zewnętrzne[edytuj]