Etnolekt wilamowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Etnolekt wilamowicki)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wymysiöeryś
Obszar Polska (Wilamowice)
Liczba mówiących ok. 70
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo/alfabet łacińskie zmodyfikowane
Kody języka
ISO 639-3 wym
SIL WYM
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata



Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-wilamowski online

Etnolekt wilamowski[1], (nazwa własna wymysiöeryś)etnolekt z grupy zachodniej języków germańskich, którym posługują się mieszkańcy Wilamowic koło Bielska-Białej. Na początku XXI wieku niemal wymarły, posługuje się nim prawdopodobnie około 70 osób[2], ale intensywnie promowany i nauczany w regionalnym środowisku[3].

Biblioteka Kongresu USA, nadająca językom skróty literowe, 18 lipca 2007 roku nadała językowi wilamowskiemu skrót wym. Pod tym samym skrótem został zarejestrowany w ISO[4].

Status etnolektu wilamowskiego jest kontrowersyjny, gdyż zgodnie z tradycyjną klasyfikacją wszystkich dialektów szeroko pojętego języka wysokoniemieckiego powinien być on uznany za dialekt języka niemieckiego. Niemniej samookreślenie użytkowników jako grupy odrębnej od Niemców i istnienie języka literackiego (a ściślej mówiąc – mikrojęzyka) pozwala na założenie, że etnolekt ten jest odrębnym językiem wysokoniemieckim, czasem uznawanym za anglo-fryzyjski, miały nań bowiem wpływ między innymi dialekty fryzyjskie – nie jest to jednak częsty pogląd.

Należy do zespołu gwar dawnej bielsko-bialskiej wyspy językowej.

Historia[edytuj]

Mieszkańcy Wilamowic są prawdopodobnie potomkami osadników holenderskich, niemieckich i szkockich, którzy przybyli do Polski w XIII wieku[5]. Stąd też język wilamowski pochodzi prawdopodobnie od XII-wiecznej wersji języka średnio-wysoko-niemieckiego[6]. Wielowiekowy rozwój w izolacji oraz kontakty między osadnikami z różnych krajów sprawiły, że język wilamowski oddalił się od niemieckiego. Zaobserwować można silne wpływy innych języków: dolnosaksońskiego, niderlandzkiego, fryzyjskiego, polskiego, angielskiego oraz szkockiego.

Wilamowski był w powszechnym użytku w Wilamowicach do 1945 r., kiedy władze komunistyczne zabroniły jego używania[7]. Mimo zniesienia tego zakazu w 1956 r., wilamowski był stopniowo zastępowany przez polski, zwłaszcza wśród młodszego pokolenia. Liczbę rodzimych użytkowników tego języka oceniano w 2006 r. na około 70 osób[8], głównie starszych. Większość mieszkańców ma te same nazwiska (Mozler, Rozner, Figwer, Biba, Foks, Sznajder), przez co zaczęto używać przydomków (Flora-Flora, Hala-Mockja), czyli Florian, Syn Floriana czy Maciej, syn Elżbiety.

W XIX wieku wilamowską poezję pisał Florian Biesik, w XX wieku Józef Kuczmierczyk, a w XXI wieku Józef Gara.

Współcześnie w ramach ratowania kultury wilamowskiej pisane są nowe utwory i piosenki w tym języku. Ostatnio także powstała pierwsza wilamowskojęzyczna strona, założona przez młodych członków zespołu „Wilamowice”. W lutym 2016 r. Teatr Polski w Warszawie wystawił sztukę Hobbit. Hejn an cyryk w języku wilamowskim, opartą na prozie J.R.R. Tolkiena[9]. Głównym propagatorem rewitalizacji mowy wilamowskiej jest Tymoteusz Król (ur. 1993), autor setek godzin nagrań rodzimych użytkowników języka, współtwórca słowników i gramatyki, inicjator wniosku do Biblioteki Kongresu o wpisanie wilamowskiego w rejestr języków świata i przydzielenie kodu ISO, co nastąpiło w lipcu 2007[10][11].

Alfabet[edytuj]

 Osobny artykuł: Alfabet wilamowski.
Alfabet wilamowski*¹
a ao b c ć d e f g h i j k ł l m n ń o ö p q r s ś t u ü v w y z ź ż
A AO B C Ć D E F G H I J K Ł L M N Ń O Ö P Q R S Ś T U Ü V W Y Z Ź Ż

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Hermann Mojmir: Wörterbuch der deutschen Mundart von Wilamowice,. cz. S-Z, s. 532, Kraków, Polska Akademja Umiejętności, 1930.
  2. Andrzej Żak: Wpływ języka polskiego na zagrożony wymarciem wilamowski etnolekt wymysiöeryś. s. 1.
  3. Paweł Pawlik: Wymysiöeryś. Świat już uznał, teraz czas na Polskę (pol.). Grupa Onet.pl SA, 2010-10-02. [dostęp 2015-10-03].
  4. SIL International.
  5. Język wilamowski pomoże zachować mowę Azteków. Polskie Radio.
  6. Wymysorys.
  7. Andrzej Żak: Wpływ języka polskiego na zagrożony wymarciem wilamowski etnolekt wymysiöeryś. s. 3.
  8. Wymysorys 70 (2006).
  9. Cykle i wydarzenia - Wydarzenia - Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. [dostęp 2016-02-23].
  10. Onet.pl: Wymysiöeryś. Świat już uznał, teraz czas na Polskę (pol.). 2 października 2015. [dostęp 2016-08-14].
  11. Tymoteusz Król: How I started to revitalize my language. W: Revitalizing Endangered Languages [on-line]. 27 stycznia 2014. [dostęp 2016-08-14].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]