Przejdź do zawartości

Europejski Zielony Ład

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Europejski Zielony Ład (ang. European Green Deal) – zatwierdzony w 2020 roku zbiór inicjatyw politycznych Komisji Europejskiej, którego nadrzędnym celem jest osiągnięcie przez Unię Europejską neutralności klimatycznej do 2050 roku[1][2]. Plan zakłada przegląd każdej obowiązującej regulacji pod kątem jej wpływu na klimat, a także wprowadzenie nowego prawodawstwa dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, renowacji budynków, różnorodności biologicznej, rolnictwa i innowacji[2].

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen stwierdziła, że Europejski Zielony Ład będzie dla Europy „momentem lądowania człowieka na Księżycu”[2]. 13 grudnia 2019 roku Rada Europejska zdecydowała o kontynuowaniu planu, z klauzulą wyłączającą dla Polski[3], a 15 stycznia 2020 roku plan poparł Parlament Europejski, wnosząc o podniesienie ambicji[4]. Rok później przyjęto Europejskie prawo o klimacie, które przesądziło, że emisje gazów cieplarnianych w 2030 roku mają być o 55% niższe niż w 1990 roku[5]. Sposób osiągnięcia tego celu szczegółowo opisuje pakiet legislacyjny Gotowi na 55. Jego elementem jest ETS2, nowy system handlu emisjami, który wejdzie w życie w 2027 roku i po raz pierwszy obejmie opłatami emisje z paliw używanych w budynkach i transporcie drogowym[6].

Wiceprzewodniczącym wykonawczym Komisji Europejskiej odpowiedzialnym za Europejski Zielony Ład został w 2019 roku Frans Timmermans. W 2023 roku zastąpił go Maroš Šefčovič[7], a w 2024 roku Teresa Ribera.

Emisje CO2 w Unii Europejskiej

Cele

[edytuj | edytuj kod]

Nadrzędnym celem Europejskiego Zielonego Ładu jest uczynienie z Unii Europejskiej pierwszego „bloku neutralnego dla klimatu” do 2050 roku. Cele szczegółowe obejmują wiele sektorów, w tym budownictwo, różnorodność biologiczną, energetykę, transport i żywność[8].

Plan przewiduje obciążenia dla krajów, które nie ograniczają emisji gazów cieplarnianych w porównywalnym tempie. Służy temu mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM)[9]. Plan obejmuje ponadto plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym[10], przegląd i ewentualną rewizję instrumentów polityki klimatycznej, w tym Europejskiego Systemu Handlu Emisjami, strategię „Od pola do stołu”, rewizję dyrektywy o opodatkowaniu energii pod kątem subsydiów dla paliw kopalnych i zwolnień podatkowych w lotnictwie i żegludze, strategię zrównoważonej i inteligentnej mobilności oraz strategię leśną UE, której kluczowymi celami są zalesianie oraz ochrona i odbudowa lasów w Europie[11]. Program opiera się także na programie Horyzont Europa, który ma wspierać badania i innowacje w dziedzinie technologii transportowych, w tym akumulatorów, czystego wodoru, niskoemisyjnej produkcji stali oraz biogospodarki o obiegu zamkniętym[11].

Finansowanie polityk Zielonego Ładu ma zapewnić plan inwestycyjny InvestEU(inne języki), przewidujący co najmniej bilion euro inwestycji. Szacuje się, że osiągnięcie celów wyznaczonych w programie będzie wymagało do 2030 roku około 260 mld euro inwestycji rocznie[8]. Prawie połowa europejskich budynków mieszkalnych powstała przed 1970 rokiem, zanim zaczęto uwzględniać standardy energetyczne. Jednym z głównych celów programu jest co najmniej podwojenie, a nawet potrojenie obecnego tempa renowacji budynków, wynoszącego około 1% rocznie[12].

W lipcu 2021 roku Komisja Europejska przedstawiła pakiet legislacyjny „Gotowi na 55”, zawierający między innymi wytyczne dla przemysłu motoryzacyjnego. Od 2035 roku wszystkie nowe samochody sprzedawane w UE mają być pojazdami bezemisyjnymi[13].

Europejski Pakt Klimatyczny

[edytuj | edytuj kod]

Europejski Pakt Klimatyczny jest inicjatywą Komisji Europejskiej wspierającą realizację Europejskiego Zielonego Ładu. Stanowi platformę współpracy umożliwiającą osobom, społecznościom i organizacjom udział w działaniach na rzecz klimatu i środowiska w całej Europie. Przystępujące do paktu podmioty zobowiązują się do podejmowania konkretnych, mierzalnych działań klimatycznych i środowiskowych[14].

Obszary polityki

[edytuj | edytuj kod]

Czysta energia

[edytuj | edytuj kod]
Struktura produkcji energii elektrycznej w UE (udział procentowy)

Aby osiągnąć neutralność klimatyczną, UE zamierza zdekarbonizować swój system energetyczny, dążąc do zerowych emisji netto gazów cieplarnianych do 2050 roku[15]. Kluczowe zasady obejmują priorytet dla efektywności energetycznej, rozwój sektora elektroenergetycznego opartego w przeważającej mierze na źródłach odnawialnych, zapewnienie przystępnych cenowo dostaw energii oraz w pełni zintegrowany, wzajemnie połączony i cyfrowy unijny rynek energii[16]. W 2020 roku Komisja przedstawiła strategię integracji systemu energetycznego, obejmującą działania na rzecz większej bezpośredniej elektryfikacji i rozwoju czystych paliw, w tym wodoru. Powołano też Europejski Sojusz na rzecz Czystego Wodoru[17].

Zrównoważony przemysł

[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2020 roku UE ogłosiła strategię przemysłową mającą wzmocnić nowoczesne gałęzie przemysłu i rozwijać rynki „neutralnych klimatycznie” produktów gospodarki o obiegu zamkniętym, co obejmuje dekarbonizację i modernizację energochłonnych sektorów, takich jak produkcja stali i cementu[18]. Planowana polityka zrównoważonych produktów ma ograniczać marnowanie materiałów i wzmacniać ponowne wykorzystanie oraz recykling, ze szczególnym uwzględnieniem tekstyliów, budownictwa, pojazdów, baterii, elektroniki i tworzyw sztucznych[19]. UE zamierza także zaprzestać eksportu odpadów poza swoje granice i zrewidować przepisy o ich transporcie[11]. Komisja Europejska szacuje, że do 2030 roku zielona ofensywa inwestycyjna Europy będzie kosztować dodatkowe 350 mld euro rocznie[20].

Budownictwo i renowacja

[edytuj | edytuj kod]

Ten obszar polityki dotyczy procesów budowy i renowacji, w których wykorzystuje się wiele zasobów nieodnawialnych. Plan promuje energooszczędne metody budowlane, uodparnianie budynków na zmiany klimatu, cyfryzację oraz egzekwowanie przepisów o charakterystyce energetycznej budynków. Przewidziano także renowację mieszkań socjalnych, aby obniżyć rachunki za energię osobom najmniej zamożnym[21].

Od pola do stołu

[edytuj | edytuj kod]
Rolnictwo ekologiczne jest jednym z celów strategii „Od pola do stołu”

Strategia „Od pola do stołu” dotyczy zrównoważonej produkcji żywności oraz wsparcia dla rolników i rybaków. Jej celem jest ograniczenie stosowania chemicznych pestycydów, zwiększenie dostępności zdrowej żywności oraz pomoc konsumentom w rozumieniu oznaczeń produktów i zrównoważonych opakowań[22][23].

Program przewiduje następujące cele[24]:

  • objęcie rolnictwem ekologicznym 25% unijnych gruntów rolnych do 2030 roku
  • ograniczenie stosowania pestycydów o 50% do 2030 roku
  • ograniczenie stosowania nawozów o 20% do 2030 roku
  • ograniczenie strat składników odżywczych o co najmniej 50%
  • ograniczenie stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych w rolnictwie i akwakulturze o 50% do 2030 roku
  • stworzenie systemu oznaczania zrównoważonej żywności
  • ograniczenie marnowania żywności o 50% do 2030 roku
  • przeznaczenie 10 mld euro na badania i innowacje w tym obszarze

Eliminacja zanieczyszczeń

[edytuj | edytuj kod]

Plan działania na rzecz zerowych zanieczyszczeń zakłada wyeliminowanie do 2050 roku zanieczyszczeń ze wszystkich źródeł, z oczyszczeniem powietrza, wody i gleby. Szkodliwe substancje, takie jak mikroplastik i niektóre farmaceutyki zagrażające środowisku, mają być zastępowane zamiennikami[19][25].

Zrównoważona mobilność

[edytuj | edytuj kod]

Strategia zrównoważonej i inteligentnej mobilności ma zwiększyć wykorzystanie paliw alternatywnych w transporcie drogowym, morskim i lotniczym oraz zaostrzyć normy emisji dla pojazdów spalinowych[19]. Przewiduje rozwój inteligentnych systemów zarządzania ruchem, przenoszenie przewozów towarowych na kolej i drogi wodne, zmiany w transporcie publicznym ograniczające zatłoczenie i zanieczyszczenia oraz rozbudowę sieci punktów ładowania pojazdów elektrycznych[26]. Plan Single European Sky ma usprawnić zarządzanie ruchem lotniczym, zwiększając bezpieczeństwo i efektywność lotów[26].

Bioróżnorodność

[edytuj | edytuj kod]

Strategia bioróżnorodności UE została opublikowana w 2020 roku i przyjęta przez Parlament Europejski 9 czerwca 2021 roku[27]. Obejmuje zarządzanie lasami i obszarami morskimi, ochronę środowiska oraz przeciwdziałanie utracie gatunków i ekosystemów[19]. Odbudowa zniszczonych ekosystemów ma następować przez rolnictwo ekologiczne, wspieranie procesów zapylania, przywracanie swobodnego biegu rzek, ograniczanie pestycydów szkodliwych dla dzikiej przyrody i ponowne zalesianie[28].

Strategia zakłada między innymi ochronę 30% terytorium morskiego i 30% terytorium lądowego, ze szczególnym uwzględnieniem lasów pierwotnych i starodrzewów, posadzenie 3 mld drzew do 2030 roku, przywrócenie swobodnego biegu co najmniej 25 000 km rzek, zwiększenie udziału rolnictwa ekologicznego, odwrócenie spadku populacji owadów zapylających oraz przeznaczanie na te cele 20 mld euro rocznie[28]. Według Komisji Europejskiej znaczna część gospodarki zależy od przyrody, a korzyści z sieci Natura 2000 w Europie szacuje się na 200–300 mld euro rocznie[28]. Elementem tej polityki jest przyjęte później rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych(inne języki).

Kalendarium

[edytuj | edytuj kod]
  • 11 grudnia 2019: przedstawienie Europejskiego Zielonego Ładu[1]
  • 14 stycznia 2020: przedstawienie planu inwestycyjnego Europejskiego Zielonego Ładu oraz mechanizmu sprawiedliwej transformacji[8]
  • 4 marca 2020: projekt europejskiego prawa o klimacie[11]
  • 10 marca 2020: przyjęcie europejskiej strategii przemysłowej[18]
  • 11 marca 2020: projekt planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym[10]
  • 20 maja 2020: przedstawienie strategii „Od pola do stołu” oraz strategii bioróżnorodności UE do 2030 roku[24]
  • 8 lipca 2020: przyjęcie strategii integracji systemu energetycznego i strategii wodorowej[17]
  • 12 lipca 2020: wejście w życie taksonomii zrównoważonych działalności, ograniczającej greenwashing i pomagającej inwestorom w wyborze zielonych inwestycji[29]
  • 17 września 2020: przedstawienie planu celów klimatycznych na 2030 rok[11]
  • 9 grudnia 2020: uruchomienie Europejskiego Paktu Klimatycznego[30]
  • 14 lipca 2021: przedstawienie pakietu „Gotowi na 55”[13]
  • 21 grudnia 2024: wejście w życie rozporządzenia o europejskich zielonych obligacjach[31]

Odbudowa po pandemii COVID-19

[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozprzestrzenianiem się pandemii COVID-19 w 2020 roku uwaga poświęcana Europejskiemu Zielonemu Ładowi zmalała. Część polityków, w tym premier Czech Andrej Babiš, sugerowała roczną pauzę lub całkowite porzucenie planu, argumentując, że priorytetem powinien być bieżący kryzys[32]. Wraz z początkiem odbudowy gospodarczej większość rządów poparła jednak kontynuację programu. W połowie kwietnia 2020 roku przedstawiciele 17 rządów podpisali list wzywający do realizacji planu jako „odpowiedzi na kryzys gospodarczy, przekształcającej Europę w zrównoważoną i neutralną dla klimatu gospodarkę”[33].

W maju 2020 roku ogłoszono wart 750 mld euro pakiet odbudowy Next Generation EU oraz budżet w wysokości biliona euro, których częścią jest Europejski Zielony Ład. Środki mają być wydawane wyłącznie na projekty spełniające określone zielone kryteria, a 25% finansowania przeznaczono na łagodzenie zmian klimatu. Z finansowania wyłączono paliwa kopalne i energię jądrową[34]. W lipcu 2020 roku przywódcy państw UE uzgodnili pakiet odbudowy i budżet, zwiększając udział środków na działania klimatyczne do 30%[32].

Mechanizm sprawiedliwej transformacji

[edytuj | edytuj kod]
Frans Timmermans podczas wystąpienia o Zielonym Ładzie w siedzibie Europejskiego Banku Inwestycyjnego

Mechanizm sprawiedliwej transformacji ma sprawiedliwiej rozłożyć ciężar przechodzenia na zieloną gospodarkę. Kraje o większym zatrudnieniu w sektorach węgla i łupków bitumicznych oraz o wyższych emisjach gazów cieplarnianych otrzymają większą pomoc finansową[8]. Według Fransa Timmermansa mechanizm ułatwi inwestycje najbardziej dotkniętym regionom i zaoferuje pakiet wsparcia o wartości co najmniej 100 mld euro[35].

Pierwszym filarem mechanizmu jest Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, który zapewni 17,5 mld euro unijnych grantów najbardziej dotkniętym regionom[36]. Drugi filar to specjalny program przejściowy w ramach InvestEU mobilizujący inwestycje prywatne, a trzeci to instrument pożyczkowy dla sektora publicznego utworzony wspólnie z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym[37].

Krytyka

[edytuj | edytuj kod]

Lobbing

[edytuj | edytuj kod]

Ustalono, że amerykański koncern naftowy ExxonMobil miał istotny wpływ na wczesne negocjacje Europejskiego Zielonego Ładu. ExxonMobil zabiegał o zmianę planu w sposób ograniczający nacisk na redukcję transportu emitującego dwutlenek węgla[38].

Niewystarczające ambicje

[edytuj | edytuj kod]

Greenpeace uznał, że plan nie jest wystarczająco radykalny i nie spowolni zmian klimatu w zadowalającym stopniu, określając go jako działanie „zbyt małe i zbyt późne”[39][40]. Organizacja Corporate Europe Observatory(inne języki) nazwała program pozytywnym pierwszym krokiem, krytykując jednak wpływ, jaki wywarł na niego przemysł paliw kopalnych[41]. Greta Thunberg skomentowała postawę rządów sprzeciwiających się porozumieniu słowami: „wygląda na to, że stało się ono dla państw rodzajem okazji do negocjowania furtek i unikania podnoszenia ambicji”[42].

Skutki środowiskowe elektromobilności

[edytuj | edytuj kod]

Nikiel i kobalt to podstawowe surowce niemal każdej baterii pojazdu elektrycznego. Odkrywkowe wydobycie niklu prowadzi do degradacji środowiska w krajach rozwijających się, takich jak Filipiny i Indonezja, gdzie w 2024 roku przetwórstwo niklu było jedną z głównych przyczyn wylesiania[43]. Wydobycie kobaltu przyczynia się do wylesiania i niszczenia siedlisk w Demokratycznej Republice Konga[44].

Według raportu Europejskiego Biura Ochrony Środowiska(inne języki) i organizacji Friends of the Earth Europe(inne języki) sama zmiana źródeł energii nie wystarczy do zbudowania zrównoważonego społeczeństwa, ponieważ pojazdy elektryczne oraz energetyka wiatrowa i słoneczna wymagają wysokiego zużycia surowców, którego wydobycie wiąże się z poważnymi szkodami społecznymi i środowiskowymi. Raport proponuje wiążące cele redukcji zużycia zasobów i ograniczanie sektorów gospodarki o małych korzyściach społecznych[45].

W 2021 roku w Serbii wybuchła seria masowych protestów(inne języki) przeciwko budowie kopalni litu przez koncern Rio Tinto w zachodniej części kraju[46]. W lipcu 2024 roku, po naciskach UE, prezydent Serbii Aleksandar Vučić, kanclerz Niemiec Olaf Scholz i Maroš Šefčovič podpisali porozumienie o dostępie Unii do „krytycznych surowców” wydobywanych w Serbii, przybliżające realizację projektu kopalni Jadar(inne języki), co wywołało kolejne protesty[47].

Presja na ekosystemy

[edytuj | edytuj kod]

W 2024 roku ponad 60 organizacji pozarządowych wystosowało do Unii Europejskiej list wyrażający zaniepokojenie koncepcją biogospodarki, do której program wprost się odwołuje. Według sygnatariuszy wywiera ona silną presję na ekosystemy, podczas gdy sam Zielony Ład zakłada ochronę 30% lądów i wód oraz odbudowę ekosystemów. Autorzy listu argumentowali, że przejście z surowców kopalnych na biologiczne bez osadzenia go w szerszej transformacji społeczno-ekologicznej i bez radykalnego ograniczenia konsumpcji „byłoby katastrofą”[48].

Utrata miejsc pracy i wzrost cen

[edytuj | edytuj kod]

Mechanizm CBAM, który nie obejmuje korekt dla eksportu, może obniżać konkurencyjność przemysłu eksportowego i przyczyniać się do deindustrializacji[49]. W latach 2019–2023 w UE ubyło ponad 853 tys. miejsc pracy w przemyśle, w tym w motoryzacji, przy czym największe straty odnotowały Polska, Czechy, Rumunia i Niemcy[50]. Związki zawodowe ostrzegały, że Europejski Zielony Ład zagrozi 11 mln miejsc pracy[51]. Komisja przewiduje, że do 2030 roku w górnictwie węgla może zniknąć 180 tys. miejsc pracy, a według badania z 2021 roku przemysł motoryzacyjny może stracić pół miliona etatów[52].

System opłat za emisje dla paliw drogowych i grzewczych (ETS2), w pełni działający od 2027 roku, doprowadzi do wzrostu cen paliw kopalnych, takich jak gaz grzewczy, benzyna i olej napędowy[6]. Program może też zmniejszyć europejską produkcję rolną i podnieść światowe ceny żywności[53]. W lipcu 2023 roku lider Europejskiej Partii Ludowej Manfred Weber próbował zablokować rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych, twierdząc, że zniszczy ono źródła utrzymania rolników i zagrozi bezpieczeństwu żywnościowemu[54]. Były prezydent Rumunii Traian Băsescu ostrzegał, że porozumienie może skłonić niektóre kraje członkowskie do wyjścia z Unii[55].

Kryzys energetyczny (2021–2023)

[edytuj | edytuj kod]
Niemiecki koncern chemiczny BASF został zmuszony do ograniczenia produkcji w czasie kryzysu energetycznego

W 2021 roku, wskutek splotu niekorzystnych warunków obejmujących rosnący popyt na gaz ziemny, zmniejszone dostawy z Rosji i Norwegii, niższą produkcję ze źródeł odnawialnych oraz mroźną zimę, Europa zmierzyła się z gwałtownym wzrostem cen gazu[56]. Premier Węgier Viktor Orbán obwinił o rekordowy wzrost cen energii plany Komisji Europejskiej związane z Zielonym Ładem[57]. Ursula von der Leyen odpowiadała, że „Europa jest dziś zbyt zależna od gazu i jego importu”, a rozwiązaniem jest dywersyfikacja dostawców i przyspieszenie przejścia na czystą energię[58]. Kryzys szczególnie mocno uderzył w energochłonny przemysł niemiecki i tamtejszych eksporterów[59].

Protesty rolników

[edytuj | edytuj kod]
Protest rolników w Brukseli, 1 lutego 2024

Europejscy rolnicy protestowali w 2024 roku przeciwko proponowanym regulacjom środowiskowym, takim jak opłaty od emisji, zakazy stosowania pestycydów, ograniczenia emisji azotu oraz restrykcje w użytkowaniu wody i gruntów, a także przeciwko niskim cenom żywności i liberalizacji handlu produktami rolnymi z krajami spoza UE, w tym z Ukrainą i blokiem Mercosur[60][61].

Sprzeciw państw członkowskich

[edytuj | edytuj kod]

Choć w grudniu 2019 roku wszyscy przywódcy państw UE zaakceptowali Europejski Zielony Ład, szybko ujawniły się spory o cele i harmonogram. Polska oświadczyła, że neutralność klimatyczna do 2050 roku nie będzie dla niej możliwa z powodu oparcia energetyki na węglu, a minister klimatu Michał Kurtyka przekonywał, że zobowiązania i fundusze powinny być sprawiedliwiej rozdzielane[62]. Premier Czech Andrej Babiš stwierdził, że jego kraj nie osiągnie celu na 2050 rok „bez energii jądrowej”[63]. Spory budził także Fundusz Sprawiedliwej Transformacji. Kraje, które przeprowadziły transformację wcześniej, jak Hiszpania, uznawały go za niesprawiedliwy, ponieważ premiuje państwa, które nie „zazieleniły się wcześniej”[62]. Poseł do Parlamentu Europejskiego Ryszard Legutko pytał, „czy Komisja próbuje przejąć władzę od państw członkowskich”[64].

Premier Polski Mateusz Morawiecki przekonywał, że unijny system opłat za emisje niesprawiedliwie krzywdzi biedniejsze kraje południowej i wschodniej Europy[65]. Na szczycie klimatycznym COP26(inne języki) w Glasgow Babiš mówił, że Unia „nie osiągnie niczego bez udziału największych trucicieli, takich jak Chiny czy USA”[66].

W sierpniu 2023 roku polski rząd złożył do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej serię skarg na przepisy pakietu „Gotowi na 55”, twierdząc, że trzy unijne polityki klimatyczne zagrażają polskiej gospodarce i bezpieczeństwu energetycznemu[67]. W lutym 2024 roku, w odpowiedzi na protesty polskich rolników, premier Donald Tusk zadeklarował, że będzie zabiegał o zmiany w Europejskim Zielonym Ładzie[68]. Premier Włoch Giorgia Meloni skrytykowała zakaz sprzedaży nowych samochodów benzynowych i wysokoprężnych od 2035 roku, który „skazuje Europę na nowe strategiczne zależności, takie jak chińskie pojazdy elektryczne”[69].

Analizy

[edytuj | edytuj kod]

Metaanaliza z 2023 roku, dotycząca przesunięć inwestycji w infrastrukturę istotną dla klimatu w UE do 2035 roku, wykazała, że największe zmiany są wymagane w elektrowniach, sieciach elektroenergetycznych i infrastrukturze kolejowej. W krótkim okresie (2021–2025) potrzeby przewyższają planowane budżety o około 87 mld euro[70]. Think tank Bruegel zaproponował rozszerzenie Europejskiego Systemu Handlu Emisjami na kolejne sektory[71]. Opublikowany w maju 2024 roku raport podsumowujący osiągnięcia środowiskowe UE od 2019 roku ocenił, że bez tego zestawu polityk sytuacja byłaby gorsza, ale świat wciąż zmierza ku ociepleniu o 2,9 stopnia[72].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Paola Tamma, Eline Schaart, Anca Gurzu, Europe’s Green Deal plan unveiled [online], Politico, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  2. 1 2 3 Frédéric Simon, EU Commission unveils „European Green Deal”: The key points [online], Euractiv, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06] (ang.).
  3. ↑ Jennifer Rankin, European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out, „The Guardian”, 13 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  4. ↑ Theodoros Benakis, Parliament supports European Green Deal [online], European Interest, 15 stycznia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  5. ↑ Catherine Higham, Joana Setzer, Harj Narulla, Emily Bradeen, Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? [online], Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, marzec 2023, s. 3 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  6. 1 2 Fossil fuel could rise by nearly 40 cents in 2027 [online], Eesti Rahvusringhääling, 30 października 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  7. ↑ Karl Mathiesen, Zia Weise, Suzanne Lynch, Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief [online], Politico, 22 sierpnia 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  8. 1 2 3 4 Financing the green transition: The European Green Deal Investment Plan and Just Transition Mechanism [online], European Commission, 14 stycznia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  9. ↑ Dimitris Valatsas, Green Deal, Greener World [online], Foreign Policy, 17 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  10. 1 2 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy, COM(2020) 98 final [online], EUR-Lex, 11 marca 2020 [dostęp 2026-06-08] (pol.).
  11. 1 2 3 4 5 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski Zielony Ład, COM(2019) 640 final [online], EUR-Lex, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (pol.).
  12. ↑ European Investment Bank, The EIB Group Climate Bank Roadmap 2021–2025, European Investment Bank, 14 grudnia 2020, ISBN 978-92-861-4908-5 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  13. 1 2 European Green Deal: Commission proposes transformation of EU economy and society to meet climate ambitions [online], European Commission, 14 lipca 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  14. ↑ What is the European Climate Pact? [online], European Climate Pact [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  15. ↑ Frédéric Simon, The EU releases its Green Deal. Here are the key points [online], Climate Home News, 12 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  16. ↑ Clean Energy [online], European Commission, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  17. 1 2 Mathieu Pollet, Explainer: Why is the EU betting on hydrogen for a greener future? [online], Euronews, 10 lipca 2020 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2026-05-29] (ang.).
  18. 1 2 Sustainable Industry [online], European Commission, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  19. 1 2 3 4 The essentials of the „Green Deal” of the European Commission [online], GreenFacts, 7 stycznia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  20. ↑ EU says higher climate goal requires €350B extra energy investment per year [online], S&P Global [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-07] (ang.).
  21. ↑ Building and Renovating [online], European Commission, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  22. ↑ From Farm to Fork [online], European Commission, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  23. ↑ Natasha Spencer, EU’s „farm to fork” strategy aims to feed sustainable food system [online], Food Navigator, 17 marca 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  24. 1 2 From Farm to Fork [online], European Commission [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2021-07-07] (ang.).
  25. ↑ Eliminating pollution [online], European Commission, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  26. 1 2 Sustainable mobility [online], European Commission, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  27. ↑ Biodiversity Strategy for 2030 [online], European Commission [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  28. 1 2 3 EU Biodiversity Strategy for 2030 [online], European Commission, 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  29. ↑ EU taxonomy for sustainable activities [online], European Commission [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  30. ↑ The European Climate Pact: empowering citizens to shape a greener Europe [online], European Commission, 9 grudnia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  31. ↑ Nicholas P. Pellicani, EU Green Bonds Regulation [online], Debevoise & Plimpton, 20 lutego 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  32. 1 2 Milan Elkerbout, Christian Egenhofer, Jorge Núñez Ferrer, The European Green Deal after Corona: Implications for EU climate policy [online], Centre for European Policy Studies, marzec 2020 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2026-05-29] (ang.).
  33. ↑ Alister Doyle, Four more EU nations back a green post-coronavirus recovery [online], Climate Home News, 20 kwietnia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  34. ↑ Frédéric Simon, „Do no harm”: EU recovery fund has green strings attached [online], Euractiv, 27 maja 2020 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-03] (ang.).
  35. ↑ Allocation method for the Just Transition Fund [online], European Commission, 15 stycznia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  36. ↑ A €17.5 bn fund to ensure no one is left behind on the road to a greener economy [online], European Parliament, 18 maja 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  37. ↑ Just Transition Mechanism: the EIB and the European Commission join forces in a proposed new public loan facility to finance green investments in the EU [online], European Investment Bank, 28 maja 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  38. ↑ ExxonMobil attempts to influence the European Green Deal [online], InfluenceMap [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  39. ↑ Leaked European Green Deal is not up to the task, Greenpeace [online], Greenpeace, grudzień 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  40. ↑ European Green Deal misses the mark [online], Greenpeace, 11 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  41. ↑ A grey deal? [online], Corporate Europe Observatory, 7 lipca 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  42. ↑ Sean Fleming, Here’s how Europe plans to be the first climate-neutral continent [online], World Economic Forum, 7 lutego 2020 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-01-24] (ang.).
  43. ↑ Indonesia’s massive metals build-out is felling the forest for batteries [online], AP News, 15 lipca 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  44. ↑ How „modern-day slavery” in the Congo powers the rechargeable battery economy [online], NPR, 1 lutego 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  45. ↑ „Green mining” is a myth: The case for cutting EU resource consumption [online], European Environmental Bureau, Friends of the Earth Europe, październik 2021, s. 1–5 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  46. ↑ Rio Tinto lithium mine: thousands of protesters block roads across Serbia, „The Guardian”, 5 grudnia 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  47. ↑ Thousands protest Serbia’s deal with the European Union to excavate lithium [online], AP News, 29 lipca 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  48. ↑ Joint statement on biomass and forestry: Bioeconomy leads to further ecosystem exploitation [online], European Environmental Bureau, 12 marca 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  49. ↑ Stuart Evans, Michael A. Mehling, Robert A. Ritz, Paul Sammon, Border carbon adjustments and industrial competitiveness in a European Green Deal, „Climate Policy”, 21 (3), 2021, s. 307–317, DOI: 10.1080/14693062.2020.1856637 (ang.).
  50. ↑ What’s behind Europe’s auto industry crisis and how can more mass job losses be prevented? [online], Equal Times, 20 września 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  51. ↑ Eleven million jobs at risk from EU Green Deal, trade unions warn [online], Euractiv, 9 marca 2020 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-07-29] (ang.).
  52. ↑ Does the architect of Europe’s Green Deal truly understand what he’s unleashed? [online], Politico, 16 listopada 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  53. ↑ EU Green Deal set to impact international food prices [online], Farm Weekly, 31 października 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  54. ↑ EU conservatives’ anti-Green Deal push falls short [online], Politico, 12 lipca 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  55. ↑ Frédéric Simon, Basescu: European Green Deal risks pushing „two or three countries” towards EU exit [online], Euractiv, 20 lutego 2020 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-10-11] (ang.).
  56. ↑ EU countries look to Brussels for help with „unprecedented” energy crisis [online], Politico, 6 października 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  57. ↑ The Green Brief: East-West EU split again over climate [online], Euractiv, 20 października 2021 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-11-21] (ang.).
  58. ↑ EU chief says key to energy crisis is pushing Green Deal [online], AP News, 20 października 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  59. ↑ Tilak Doshi, As Europe Deindustrializes, Can Economic Suicide Be Avoided? [online], Forbes, 10 maja 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  60. ↑ Sophie Tanno, Chris Liakos, Farmers’ protests have erupted across Europe. Here’s why [online], CNN, 3 lutego 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  61. ↑ Polish farmers protest against Ukrainian imports and EU Green Deal [online], Euronews, 15 marca 2024 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-26] (ang.).
  62. 1 2 Kalina Oroschakoff, Aitor Hernández-Morales, EU climate law sparks political battles [online], Politico, 3 kwietnia 2020 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  63. ↑ Éanna Kelly, EU Council meets to debate Green Deal grand plan for tackling climate change [online], Science Business, 12 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-09] (ang.).
  64. ↑ Green deal for Europe: First reactions from MEPs [online], European Parliament, 12 grudnia 2019 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  65. ↑ Poland’s resistance leads to EU leaders’ climate battle retreat [online], Politico, 25 maja 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  66. ↑ COP26: Babiš to focus on European energy crisis, EU Green Deal’s economic impact [online], Czech Radio, 1 listopada 2021 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  67. ↑ Poland files lawsuit against key EU climate policies [online], Euronews, 29 sierpnia 2023 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2025-09-03] (ang.).
  68. ↑ Tusk Says He’ll Seek EU Green Deal Changes to Alleviate Farmers [online], Bloomberg, 29 lutego 2024 [dostęp 2026-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2024-03-09] (ang.).
  69. ↑ Italy’s Meloni denounces „ideological madness” of EU ban on gas and diesel cars [online], Politico, 26 czerwca 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  70. ↑ Lena Klaaßen, Bjarne Steffen, Meta-analysis on necessary investment shifts to reach net zero pathways in Europe, „Nature Climate Change”, 13 (1), 2023, s. 58–66, DOI: 10.1038/s41558-022-01549-5 (ang.).
  71. ↑ Jean Pisani-Ferry, Simone Tagliapietra, Georg Zachmann, A new governance framework to safeguard the European Green Deal [online], Bruegel, 6 września 2023 [dostęp 2026-06-08] (ang.).
  72. ↑ What has the EU done for the planet and its citizens? [online], European Federation for Transport and Environment, maj 2024 [dostęp 2026-06-08] (ang.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Europejski_Zielony_Ład&oldid=79962812”