Przejdź do zawartości

Eurybiades

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Eurybiades
Ευρυβιάδης
Miejsce urodzenia

Sparta

Przebieg służby
Stanowiska

dowódca floty Związku Hellenów

Główne wojny i bitwy

II wojna perska:
bitwa u przylądka Artemizjon,
bitwa pod Salaminą

Eurybiades (V w. p.n.e.) – Spartanin, dowódca floty Związku Hellenów podczas najazdu króla Persji Kserksesa na Grecję, w tym w bitwach u przylądka Artemizjon i pod Salaminą.

Był spartiatą, synem Euryklidesa (Euryklejdosa)[1]. W ślad za wzmianką w Dziejach Herodota uznaje się za prawdopodobne, że zaliczano go do wyróżniających się bogactwem i pochodzeniem obywateli Sparty[2], jednak, co podkreślał grecki historyk, nie należał do żadnej z dwóch dynastii królewskich ojczystej polis. Późniejszy przekaz Korneliusza Neposa, który określał go jako króla Sparty, jest błędny[3]. Ponadto niewiele więcej wiadomo na jego temat, przypuszcza się, iż swoją pozycję zawdzięczał udanej służbie wojskowej, a jego doświadczenie obejmowało głównie walki na lądzie[4].

Mimo że Sparta w 480 roku p.n.e. wystawiła ogółem tylko 16 okrętów[a], został dowódcą całej floty Związku Hellenów, sojuszu poleis sprzymierzonych przeciw Persji. Zadecydowały o tym wcześniejsze ustalenia[b], jak i powszechna opinia o Spartanach jako najlepszych wojownikach, poparcie członków Związku Peloponeskiego (została przez nich wystawiona jedna czwarta okrętów floty) oraz niechęć większości Greków do powierzania dowództwa Ateńczykom, którzy dysponowali największą liczbą jednostek w ramach tych sił[5]. Ci ostatni to zaakceptowali, choć w dziele Herodota pobrzmiewa echo ich pretensji co do takiej decyzji[6]. Eurybiades stał na czele rady wojennej, w skład której wchodzili dowódcy wszystkich 16 kontyngentów floty oraz zapewne jakaś grupa doświadczonych dowódców. Spośród jej członków z imienia znani są tylko, poza Spartaninem, Temistokles z Aten i Adejmantos z Koryntu[7].

Jako dowódca całej floty Eurybiades stał na jej czele w bitwie u przylądka Artemizjon i w bitwie pod Salaminą[2]. Zapewne ze względu na brak większych doświadczeń w walce na morzu, bez oporu korzystał z rad Temistoklesa w zakresie strategii i taktyki. Umiejętność dogadania się z sojusznikami oraz zdolności dowódcze Spartanina miały znaczący wpływ na ostateczne zwycięstwo Greków[4]. Diodor Sycylijski w swoim dziele podał, że Eurybiades darzył Temistoklesa dużym uznaniem, natomiast Plutarch z lekceważeniem wyrażał się o umiejętnościach Spartanina[8].

W przypadku pierwszej z bitew z flotą perską, to wedle opisu Herodota, Eurybiades, jeszcze przed jej rozpoczęciem, skłaniał się do opuszczenia pozycji u przylądka Artemizjon i stawienia oporu bardziej na południu. Póki jednak trwała obrona Termopil przez siły lądowe, a greckie triery wygrywały pierwsze potyczki z Persami, nie było to konieczne[9]. Eubejczycy próbowali przekonać go, by pozostał jak najdłużej w tym rejonie (w pobliżu północnej części wyspy), tak by flota zapewniła im ochronę przed najeźdźcami lub przynajmniej dała czas na ewakuację rodzin i dobytku. Jednak Eurybiades wahał się, czy ulec tym prośbom, lub wprost je odrzucił[10]. Ostatecznie Temistokles miał go przekonać (przekupując go pieniędzmi, jakie ofiarowali mu mieszkańcy Eubei)[c] do pozostania i stoczenia bitwy, która zakończyła się dopiero po dotarciu wieści o perskim zwycięstwie w Termopilach[11].

Taki przebieg wydarzeń wydaje się jednak mało wiarygodny[12]. Być może opowieść o przekupstwie jest zniekształconym przekazem o wsparciu pieniężnym dla floty, które zostało wymuszone na Eubejczykach. Prawdopodobnie zarówno Eurybiades, jak i Temistokles wykazali się talentem dowódczym w zakresie kontroli nad flotą, bowiem przed bitwą Greków ogarnął duży niepokój, kiedy uświadomili sobie jak wielką przewagą liczebną dysponują Persowie[13]. W trakcie samej walki większą rolę kierowniczą mógł odgrywać Temistokles[14], jakkolwiek dowódcy wyższego szczebla mieli mały wpływ na bieg wydarzeń, kiedy dochodziło do bezpośrednich starć między okrętami[4].

Po zajęciu przez Persów Aten i spaleniu miasta, we flocie greckiej zgromadzonej przy Salaminie nastąpił spadek morale czy też większość załóg ogarnęło wręcz przerażenie przebiegiem wydarzeń. Na Eurybiadesa naciskano, by wycofać się w rejon Przesmyku Korynckiego. Po wielu namowach ustąpił, lecz Temistokles namówił go do zwołania jeszcze jednej, nocnej narady. W trakcie jej burzliwego przebiegu ostatecznie poparł zdanie Ateńczyka, by pozostać i stoczyć w tym miejscu bitwę, po czym odwołał rozkaz wypłynięcia ku przesmykowi[15].

W czasie samej batalii pod Salaminą Eurybiades walczył na prawym skrzydle, dowodząc kontyngentem okrętów peloponeskich, możliwe jednak, że z kilkoma trierami spartańskimi zajmował miejsce bliżej centrum całej greckiej linii bojowej, co mogło dać mu lepszy wgląd w sytuację taktyczną[16].

Po zwycięstwie flota grecka wyruszyła w ślad za wycofującym się przeciwnikiem, jednak nie zdołała go dogonić. Podczas postoju na wyspie Andros Temistokles zaproponował, by popłynąć na północ, do Hellespontu, i zniszczyć przerzucone przez cieśninę mosty, które miały posłużyć odwrotowi części armii lądowej Kserksesa. Jednak tym razem Eurybiades opowiedział się po stronie dowódców peloponeskich, którzy uznali, że największe zagrożenie już zażegnano i nie ma konieczności podejmowania takiej wyprawy[17].

Jego dalsze losy pozostają nieznane[18], w następnym roku na czele greckiej floty stanął król Leotychidas[19]. Prawdopodobnie Eurybiadesa uhonorowano pomnikiem w Sparcie. Większa chwała za zwycięstwo pod Salaminą przypadła w udziale Temistoklesowi, którego również Spartanie uważali za głównego bohatera starcia[20].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ W połączonej u przylądka Artemizjon flocie było 10 jednostek, natomiast pod Salaminą 16. Całkowita liczebność floty greckiej w tych starciach wynosiła, wedle Herodota, odpowiednio 324 i 365 okrętówKulesza 2003 ↓, s. 192, 193; Shepherd 2011 ↓, s. 40.
  2. ↑ Łoposzko 1982 ↓, s. 80 podał, że wedle wcześniejszej decyzji zjazdu przedstawicieli sojuszników, to Ateńczyk miał stanąć na czele floty, lecz o odrzuceniu takiego rozwiązania zadecydowała postawa załóg okrętów peloponeskich, które zagroziły wycofaniem się z walki i dzięki temu Eurybiades został dowódcą. Natomiast Kupsik 2024 ↓, s. 147 stwierdził, że od samego początku przewidywano dowodzenie Spartan nad siłami związku, zarówno na lądzie, jak i morzu.
  3. ↑ Dar Eubejczyków, określany w opracowaniach historycznych, jako „gratyfikacja” lub po prostu „łapówka”, miał wysokość 30 talentów. Temistokles miał przekupić nie tylko Eurybiadesa, ale i Adejmatosa, dając im odpowiednio po 5 i 3 talenty, sugerując jednocześnie obu, że pieniądze pochodzą z Aten, a resztę zachowując dla siebieŁoposzko 1982 ↓, s. 83; Kulesza 2003 ↓, s. 192; Shepherd 2011 ↓, s. 51.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Kulesza 2003 ↓, s. 190; Fields 2010 ↓, s. 57.
  2. ↑ a b OCD 1999 ↓, s. 575.
  3. ↑ Kupsik 2024 ↓, s. 189, przyp. 1.
  4. ↑ a b c Shepherd 2011 ↓, s. 21.
  5. ↑ Fields 2010 ↓, s. 48; Shepherd 2011 ↓, s. 21.
  6. ↑ Kulesza 2003 ↓, s. 192.
  7. ↑ Shepherd 2011 ↓, s. 20.
  8. ↑ Kupsik 2024 ↓, s. 147, 189.
  9. ↑ Łoposzko 1982 ↓, s. 80; Kulesza 2003 ↓, s. 192.
  10. ↑ Łoposzko 1982 ↓, s. 84; Kulesza 2003 ↓, s. 192; Kupsik 2024 ↓, s. 190
  11. ↑ Kulesza 2003 ↓, s. 192; Shepherd 2011 ↓, s. 21, 51, 56
  12. ↑ Shepherd 2011 ↓, s. 21, 51; Kupsik 2024 ↓, s. 191.
  13. ↑ Shepherd 2011 ↓, s. 51.
  14. ↑ Shepherd 2011 ↓, s. 53.
  15. ↑ Łoposzko 1982 ↓, s. 99; Hammond 1994 ↓, s. 295; Kulesza 2003 ↓, s. 192.
  16. ↑ Shepherd 2011 ↓, s. 72.
  17. ↑ Łoposzko 1982 ↓, s. 110; Hammond 1994 ↓, s. 300.
  18. ↑ Shepherd 2011 ↓, s. 92.
  19. ↑ Kulesza 2003 ↓, s. 196.
  20. ↑ OCD 1999 ↓, s. 575; Shepherd 2011 ↓, s. 92.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Paul Anthony Cartledge: Eurybiades. W: The Oxford Classical Dictionary. Red. Simon Hornblower, Antony Spawforth. Wyd. 3. Oxford: Oxford University Press, 1999, s. 575. ISBN 0-19-866172-X.
  • Nic Fields: Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e. Ostatnia walka Trzystu. Przeł. Jan Szkudliński. Poznań: AmerCom SA, 2010, seria: Wielkie bitwy historii, t. 29. ISBN 978-83-261-0502-9.
  • N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. Przeł. Anna Świderkówna. Wyd. 3. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1994. ISBN 83-06-02383-8.
  • Ryszard Kulesza: Sparta w V–IV wieku p.n.e. Warszawa: Mada, 2003. ISBN 83-86170-91-3.
  • Paweł Kupsik: Termopile 480 p.n.e.. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2024, seria: Historyczne bitwy. ISBN 978-83-11-17168-8.
  • Tadeusz Łoposzko: Starożytne bitwy morskie. Wyd. 1. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1982, seria: Historia morska. ISBN 83-215-3281-0.
  • William Shepherd: Bitwa pod Salaminą 480 p.n.e. Kampania morska, która ocaliła Grecję. Przeł. Natalia Łajszczak. Poznań: AmerCom SA, 2011, seria: Wielkie bitwy historii, t. 51. ISBN 978-83-261-0908-9.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurybiades&oldid=78723050”