Evo Morales

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Evo Morales Ayma
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 października 1959
Orinoca
Prezydent Boliwii
Okres od 22 stycznia 2006
do 10 listopada 2019
Przynależność polityczna Ruch na rzecz Socjalizmu
Poprzednik Eduardo Rodríguez Veltzé
Następca Jeanine Áñez
Faksymile
Odznaczenia
Wielki Łańcuch Narodowego Orderu Kondora Andów (Boliwia) Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru Wielki Łańcuch Orderu Oswobodziciela (Wenezuela)

Evo Morales, właśc. Juan Evo Morales Ayma (ur. 26 października 1959 w Orinoca) – boliwijski polityk, prezydent od 22 stycznia 2006 do 10 listopada 2019, kiedy zrzekł się urzędu. Jest Indianinem z ludu Ajmara, który stanowi ok. 30% ludności kraju, a razem z Indianami Keczua ponad 60%.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Pochodzi z wielodzietnej rodziny (miał sześcioro rodzeństwa, z czego czworo umarło z głodu). W latach 80. XX wieku jego pochodząca z departamentu Oruro na boliwijskim Altiplano górnicza rodzina osiedliła się w prowincji Chapare i zajęła uprawą roli. Morales ukończył szkołę średnią i – jak sam mówi – „uniwersytet życia”. Poza uprawą koki, zorganizował m.in. klub piłkarski i zespół muzyczny, w którym grał na trąbce. Z czasem został liderem ruchu hodowców koki (cocaleros) i szefem Ruchu na rzecz Socjalizmu (hiszp. Movimiento al Socialismo (MAS)).

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

W 1997 został wybrany największą w kraju liczbą głosów do Izby Deputowanych[potrzebny przypis]. W 2002 złożył mandat (w proteście przeciw oskarżaniu o terroryzm chłopów buntujących się przeciw niepopularnym działaniom rządu)[potrzebny przypis]. W tym samym roku zajął drugie miejsce w wyborach prezydenckich zdobywając 22% głosów[1]. W kolejnych latach Morales uczestniczył w kampaniach politycznych i chłopskich protestach przeciwko neoliberalnym rządom i prezydentowi, które doprowadziły do przedterminowych wyborów[potrzebny przypis].

W kampanii wyborczej w 2005 obiecywał ubogim masom (w większości indiańskim chłopom) zmianę niepopularnej polityki poprzednich władz, rezygnację ze wspieranej przez USA kontrowersyjnej akcji likwidowania upraw koki i poprawę sytuacji boliwijskiej biedoty.

Prezydent Boliwii[edytuj | edytuj kod]

18 grudnia 2005 wygrał wybory prezydenckie, zdobywając 54% głosów[2]. Został pierwszym indiańskim prezydentem Boliwii, uważającym się za spadkobiercę prekolumbijskich tradycji i władców swego kraju (przemawia w języku ajmara, uczestniczy w tradycyjnych ceremoniach, ubiera się w swetry z wełny alpaki).

Morales mógł ubiegać się o kolejną kadencję, dzięki wprowadzeniu zmian do konstytucji, zaaprobowanych przez obywateli w referendum w styczniu 2009[3], tj. zniesienia konstytucyjnego ograniczenia kadencji prezydenckich do jednej, umożliwiając sobie walkę o reelekcję[4]. W wyborach prezydenckich w grudniu 2009 uzyskał reelekcję na stanowisku prezydenta, zdobywając 64,22% głosów poparcia. Na trzecią kadencję został wybrany 14 października 2015 otrzymując ponad 60% głosów.

W 2016 roku przeprowadził referendum, w którym zapytano o zniesienie konstytucyjnego limitu dwóch kadencji[5]. Większość głosujących była przeciwna takiemu rozwiązaniu[5]. W świetle konstytucji referendum powinno być wiążące, Morales poprosił jednak Trybunał Konstytucyjny Boliwii o ponowne sprawdzenie tego zapisu konstytucji. Kontrolowany przez niego trybunał uznał, że limit kadencji jest niezgodny z prawami człowieka i zniósł ten przepis. W wyniku tej decyzji Morales zyskał prawo do ponownego ubiegania się o reelekcje[5].

Pod koniec swej prezydentury był krytykowany za narastające tendencje autorytarne[4].

Polityka gospodarcza[edytuj | edytuj kod]

Jedną z pierwszych decyzji Moralesa po objęciu władzy była renegocjacja kontraktów prywatnych firm zajmujących się eksploatacją ropy naftowej i gazu ziemnego, głównych bogactw naturalnych Boliwii[6]. Morales zagroził firmom zagranicznym (m.in. BP, ExxonMobil, Total), że jeśli nie przyjmą nowych, korzystniejszych dla rządu warunków, będą musiały opuścić kraj[6]. Działanie to zostało przedstawione przez samego Moralesa jako nacjonalizacja, w rzeczywistości jednak żadnej firmie nie odebrano majątku, podniesiono jedynie opłaty za eksploatacje złóż naturalnych[6]. W efekcie państwo pobierało 70% dochodów z wydobycia[6]. Pieniądze pozyskane w ten sposób zostały przeznaczone na programy wsparcia socjalnego[6]. Postępowanie Moralesa wzbudziło krytykę lewicy, ponieważ nie dokonano faktycznej nacjonalizacji[7]. Z drugiej strony wybuchły gwałtowne protesty rządów, w których siedzibę miały firmy zajmujące się wydobyciem[7]. Posunięcie było jednak niezwykle popularne w kraju, poparcie w sondażach podskoczyło do aż 81%[6].

Prawa ludności rdzennej[edytuj | edytuj kod]

Ważnym postulatem Moralesa było zwiększenie udziału ludności rdzennej we władzach[8](ludność rdzenna stanowi 65% mieszkańców kraju)[9]. Postulat ten wprowadzono w życie w nowej konstytucji Boliwii uchwalonej w styczniu 2009. Dokument określa Boliwię jako państwo wielonarodowe, które gwarantuje autonomię ludności rdzennej i wyznacza określone kwoty w instytucjach prawodawczych, każda z grup ludności rdzennej jest przedstawiona w konstytucji jako osobny naród[8]. Tradycje, mity i zwyczaje ludności rdzennej są przedstawione w konstytucji jako część tożsamości państwa[10].

W 2009 roku powołano do życia Ministerstwo Dekolonizacji[11]. W 2010 roku uchwalono prawo zakazujące rasizmu i dyskryminacji, ustanowiono również święto dekolonizacji 12 października[12].

Prawa mniejszości seksualnych[edytuj | edytuj kod]

Uchwalona w styczniu 2009 konstytucja zakazuje dyskryminacji na podstawie orientacji seksualnej[13]. W tym samym roku ogłoszono powołanie Dnia Mniejszości Seksualnych[13]. W 2012 roku zgłoszono projekt ustawy legalizującej małżeństwa osób tej samej płci[13], projekt został jednak odrzucony, małżeństwa osób tej samej płci i związki partnerskie są nielegalne, konstytucja z 2009 roku definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny[14].

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od poprzednich rządów Boliwii prowadził zdecydowanie anty-amerykańską politykę[15]. Wielokrotnie publicznie krytykował Stany Zjednoczone, w 2008 wydalił z kraju ambasadora USA[15]. Nawiązał przyjazne relacje z Unią Europejską, w okresie jego rządów Boliwia otrzymała najwięcej pomocy dwustronnej ze strony UE w całej Ameryce Południowej[16]. Utrzymywał bardzo przyjazne stosunku z Kubą i Wenezuelą[16]. Innym ważnym sojusznikiem Boliwii w okresie rządów Moralesa stała się Brazylia[17].

Polityka społeczna[edytuj | edytuj kod]

W okresie rządów Moralesa wprowadzono liczne programy pomocy społecznej[18]. Wprowadzono roczne stypendium dla dzieci uczęszczających do szkoły i zasiłek macierzyński[18]. Około 750 tys. osób powyżej 60 roku życia zostało objętych programem zasiłków (tzw. Renta Dignidad) w wysokości 29$ miesięcznie, program ograniczył ubóstwo wśród osób w podeszłym wieku[18]. Inną inicjatywą Moralesa był program walki z niedożywieniem dzieci[19]. W sumie do 2011 roku ubóstwo skrajne zostało ograniczone z 38 do 26% w miastach i z 60 do 50% na wsi[20].

Dymisja[edytuj | edytuj kod]

20 października 2019 odbyły się wybory prezydenckie[5]. Już przed nimi, w wywiadzie dla prywatnej telewizji, Morales powiedział, że w razie jego zwycięstwa może dojść do prawicowego zamachu stanu z poparciem USA[21]. Wstępne wyniki pokazywały zwycięstwo Moralesa, ale z przewagą mniejszą niż 10%, co w świetle konstytucji Boliwii oznaczałoby konieczność przeprowadzenia drugiej tury, a w drugiej turze większość kandydatów opozycji deklarowała poparcie dla rywala Moralesa, Carlosa Mesy[5]. Po ujawnieniu pierwszych informacji władze przestały ujawniać dalsze dane. Po 24 godzinach oznajmiono, że wybory wygrał Morales w pierwszej turze[5]. Informacja o wyniku wyborów wywołała protesty opozycji w Sucre i Santa Cruz, protestujący oskarżyli władzę o sfałszowanie wyborów[5]. 21 października amerykański dyplomata Michael Kozak oskarżył boliwijskie instytucje odpowiedzialne za przeprowadzenie wyborów i liczenie głosów o „próbę pogwałcenia demokracji”[22][23]. Według danych podanych przez władzę 22 października (po podliczeniu 95,3% głosów) zwycięzcą byłby Morales z wynikiem 46,87%[22]. 23 października Morales zorganizował konferencję prasową, na której zarzucił opozycji dążenie do przewrotu[24].

10 listopada 2019 mieszcząca się w Waszyngtonie Organizacja Państw Amerykańskich ujawniła wstępny raport informujący, że podczas wyborów doszło do nieprawidłowości[5]. Liderzy partii MAS podali się do dymisji, wojsko przeprowadziło działania chroniące demonstrantów antyrządowych[5]. W zamieszkach zginęły ogółem trzy osoby[25]. Prezydent Boliwii wyraził zgodę na ponowne przeprowadzenie wyborów[23], jednak tego samego dnia Szef Armii generał Williams Kaliman zażądał od niego ustąpienia z urzędu[26]. Kilka godzin później prezydent w telewizyjnej odezwie do narodu poinformował o swojej rezygnacji[5][23]. Na urząd prezydenta została mianowana dotychczasowa senatorka Jeanine Áñez[27]. 11 listopada 2019 Senat przyjął rezygnację Evo Moralesa[28].

12 listopada Morales udał się do Meksyku, gdzie udzielono mu azylu[29]. Tego samego dnia w La Paz wybuchły protesty zwolenników Moralesa, którzy domagają się rezygnacji Jeanine Áñez, twierdząc, że jej wybór był niezgodny z konstytucją[29].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 11.
  2. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 14.
  3. Bolivia’s Morales claims election victory (ang.). BBC News, 7 grudnia 2009. [dostęp 2009-12-07].
  4. a b Evo Morales: O jedną kadencję za dużo, www.rp.pl [dostęp 2019-11-12] (pol.).
  5. a b c d e f g h i j Londoño 2019 ↓.
  6. a b c d e f Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 38.
  7. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 39.
  8. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 41.
  9. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 20.
  10. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 42.
  11. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 58.
  12. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 59.
  13. a b c Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 71.
  14. Bolivia. hrw.org.
  15. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 72.
  16. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 73.
  17. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 75.
  18. a b c Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 101.
  19. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 102.
  20. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 103.
  21. Boliwia: Amerykanie chcą obalić lewicowego prezydenta Evo Moralesa?, Portal STRAJK, 15 października 2019 (pol.).
  22. a b Boliwia: USA kwestionują rezultat wyborów prezydenckich, rozruchy w miastach, Portal STRAJK, 22 października 2019 (pol.).
  23. a b c Amerykanie zwyciężyli, Morales złoży rezygnację, Portal STRAJK [dostęp 2019-11-11] (pol.).
  24. Padraig McGrath, “Exporting Democracy” to Bolivia, Global Research, 25 października 2019 (ang.).
  25. Kolejna próba zamachu stanu w Boliwii?, Portal STRAJK, 9 listopada 2019 (pol.).
  26. Bolivian army chief urges Morales to step down, BBC, 10 listopada 2019 [dostęp 2019-11-10] (ang.).
  27. Bolivia: quién es Jeanine Añez Chávez, la mujer que puede quedar al mando de la transición (hiszp.). cronista.com, 10 listopada 2019. [dostęp 2019-11-10].
  28. Evo acepta asilo en México mientras una opositora se alista para asumir la Presidencia de Bolivia (hiszp.). primicias.ec, 11 listopada 2019. [dostęp 2019-11-11].
  29. a b Clifford Krauss: ‘I Assume the Presidency’: Bolivia Lawmaker Declares Herself Leader (ang.). New York Times, 2019-11-12 T06:53:42-05:00. [dostęp 2019-11-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]