Eyrbyggja saga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Snorri Goði na ilustracji Andreasa Blocha z 1898 roku

Eyrbyggja saga (Saga o mieszkańcach Eyri) – XIII-wieczna islandzka saga opisująca historię długiej waśni pomiędzy dwoma nordyckimi wodzami, Snorrim Goðim i Arnkelem Goðim. Postać Snorriego pojawia się także w Sadze o Gislim (był on siostrzeńcem głównego bohatera) oraz w Sadze o Njalu i Sadze rodu z Laxdalu.

Eyrbyggja saga nie jest napisana w tak artystyczny sposób jak chociażby Saga o Egilu czy Saga o Njalu, niemniej jednak jest cenna z kilku powodów. Zawiera bowiem opisy zarówno historyczne, jak i folklorystyczne: stare rytuały, pogańskie praktyki, przesądy i wierzenia[1]. Znajduje się w niej też kilka odniesień do kolonizacji Grenlandii, wzmianka o wyprawie do Winlandii oraz podróż Guðleifra Guðlaugssona i jego ludzi do Irlandii Wielkiej.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Współczesna mapa Snæfellsnes

Saga została spisana prawdopodobnie w połowie lub pod koniec XIII wieku przez nieznanego autora, a jej poszczególne fragmenty przetrwały w licznych manuskryptach z XIII i XIV wieku[2]. Wydarzenia w niej przedstawione rozpoczynają się na początku IX wieku, w czasie nordyckiej kolonizacji Islandii, ale większość opisanych zdarzeń ma miejsce na przełomie X i XI wieku. Niektóre opisy wskazują na to, że jej autor znał Sagę rodu z Laxdalu i Sagę o Egilu[3].

Choć wiele przedstawionych w tekście miejsc i ludzi jest prawdziwych, to niektóre wydarzenia wydają się wątpliwe. Ponadto autor wyraźnie skłania się do faworyzowaniu Snorriego względem innych bohaterów. Wynikać to może z tego, że twórcą sagi był przypuszczalnie chrześcijański uczony lub mnich, który pragnął uhonorować w ten sposób Snorriego za popularyzację chrześcijaństwa na Islandii. Tekst przedstawia też stopniowe przechodzenie ludności z pogaństwa na chrześcijaństwo, które z grubsza trwało dwadzieścia lat[4].

Historie przytoczone w sadze często obracają się wokół walk wynikających z chciwości, lęku, ambicji lub jawnej podłości. Wszystkie wydarzenia rozgrywają się na niewielkim islandzkim półwyspie Snæfellsnes. Zamieszkujące go klany bezustannie toczą ze sobą walki o drewno, ziemię i zwierzęta. Snorri i Arnkel jako wikińscy wodzowie udzielają im rad oraz pozwoleń na podjęcie działań prawnych lub fizycznych przeciwko sprawcom, którzy wyrządzili im krzywdę[5].

Najważniejsi bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

Snorri[edytuj | edytuj kod]

Snorri był jednym z wikińskich wodzów, którego autor sagi przedstawił jako mądrego i roztropnego człowieka. Główna część tekstu skupia się wokół jego życia i tego, jak przeszedł z pogaństwa na chrześcijaństwo, które ogłosił oficjalną religią Islandii. Zezwolił także na wznoszenie chrześcijańskich kościołów na półwyspie Snæfellsnes[6].

Jednak Snorri nie zawsze kierował się chrześcijańskimi wartościami. Rozdział 37. opisuje, jak to razem ze swoimi przybranymi braćmi zabija on innego wikińskiego wodza – Arnkela – gdy ten pracuje w swoim gospodarstwie. Winni stają przed sądem, ale tylko jeden z nich, Thorleif Thorbrandsson, zostaje skazany[7]. Później Snorri staje po stronie swoich przybranych braci, gdy ci toczą waśnie z rodziną Thormoda Thorlakssona. Razem z nimi bierze udział w kilku bitwach, a podczas jednej z nich ratuje im życie, gdy zostają ranni. Ostatecznie jednak zostaje zawarty pokój, za sprawą Snorriego, który zaręcza swoją córkę z synem Thormoda Thorlakssona. Po unormowaniu się sytuacji między zwaśnionymi stronami Snorri podejmuje próbę zabicia Bjorna Asbrandssona, który miał romans z jego siostrą Thurid, gdy ta była w związku z Thoroddem, który on zaaranżował. Bjornowi udaje się ujść z życiem, ale zostaje zmuszony do opuszczenia Islandii[8].

W późniejszych latach Snorri z powodzeniem przeciwstawia się Ospakowi Kjallakssonowi – wikingowi, który z grupą swoich ludzi regularnie napada i plądruje okoliczne posiadłości. W końcu udaje się zabić wszystkich grabieżców, łącznie z Ospakiem. Oszczędzony zostaje jedynie jego syn, któremu Snorri pozwala zachować gospodarstwo ojca[9].

Arnkel[edytuj | edytuj kod]

Arnkel był wikińskim wodzem mieszkającym w Holyfell. Saga często przedstawia go jako wroga Snorriego. Ich spór rozpoczął się po tym, jak ojciec Arnkela, Thorolf, oskarżył Snorriego o kradzież drewna. Ponieważ z czasem Arnkel zaczął sobie rościć prawa do dużych obszarów ziemi na półwyspie, ich spór doprowadził do otwartej walki. W końcu Snorri razem ze swoimi przybranymi braćmi zaatakował i zabił Arnkela, gdy ten pracował w swoim gospodarstwie[7].

Eryk Rudy[edytuj | edytuj kod]

Saga wspomina również o odkryciu Grenlandii przez Eryka Rudego. Miał on tam mieszkać przez trzy zimy, a następnie powrócić na Islandię. Po kolejnej zimie wyruszył znów, by osiąść tam na stałe. W tekście brak informacji, kiedy dokładnie miało to miejsce, ale niektóre przesłanki sugerują, że było to czternaście lat przed tym, jak Snorri ogłosił chrześcijaństwo oficjalną religią Islandii[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Wojtyńska: O staroislandzkiej literaturze i jej znaczeniu przy odtworzeniu mitologii Skandynawii (pol.). islandia.org.pl. [dostęp 2014-11-15].
  2. Jesse Byock: Viking Age Iceland. Londyn: Penguin Books Ltd., 2009, s. 99, 100, 104.
  3. Dating the Icelandic Sagas (ang.). vsnrweb-publications.org.uk. [dostęp 2014-11-17].
  4. A Case Study of Eyrbyggja Saga (ang.). academia.edu. [dostęp 2014-11-17].
  5. Eyrbyggja Saga (ang.). sagadb.org. [dostęp 2014-11-17].
  6. Eyrbyggja saga – chapter 15 (ang.). sagadb.org. [dostęp 2014-11-15].
  7. a b Eyrbyggja saga – chapter 37 (ang.). sagadb.org. [dostęp 2014-11-15].
  8. Eyrbyggja saga – chapter 47 (ang.). sagadb.org. [dostęp 2014-11-15].
  9. Eyrbyggja saga – chapter 62 (ang.). sagadb.org. [dostęp 2014-11-15].
  10. Eyrbyggja saga – chapter 24 (ang.). sagadb.org. [dostęp 2014-11-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]