Fürstenwalde/Spree

Fürstenwalde/Spree

Herb
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Brandenburgia
Data założenia	XIII wiek
Burmistrz	Matthias Rudolph
Powierzchnia	70,68 km²
Wysokość	43 m n.p.m.
Populacja (15 maja 2022) • liczba ludności • gęstość	31 851 451 os./km²
Nr kierunkowy	03361
Kod pocztowy	15517
Tablice rejestracyjne	LOS, FW, BSK, EH
Podział miasta	3 dzielnice
Położenie na mapie Brandenburgii Fürstenwalde/Spree
Położenie na mapie Niemiec Fürstenwalde/Spree
52°22′N 14°04′E
Strona internetowa

Fürstenwalde/Spree (posłuchaj^ⓘ) (powszechnie stosowna jest również forma skrócona Fürstenwalde, pol. hist. Przybór, dolnołuż. Pśibor pśi Sprjewi) – miasto we wschodnich Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, w powiecie Oder-Spree, port nad Sprewą i kanałem Odra-Sprewa. W latach 1385–1598 było stolicą biskupstwa lubuskiego. Największe miasto powiatu Oder-Spree.

Lokalizacja

Fürstenwalde usytuowane jest na terenie Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej, nad Sprewą, około 35 km na zachód od granicy z Polską w Słubicach i Frankfurcie nad Odrą oraz 50 km na wschód od centrum Berlina. Siedziba powiatu Beeskow jest oddalona o 25 km na południe.

Historia

Fürstenwalde na mapie Wielkopolski epoki piastowskiej (Księstwo wielkopolskie) z Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski

Średniowiecze – wpływy polskie, czeskie i brandenburskie

Przybór wraz z ziemią lubuską został utracony przez rozbitą dzielnicowo Polskę w 1249 r. Pierwsza wzmianka o grodzie pochodzi z 1272 r. Było ono lokowane w miejscu średniowiecznej osady i brodu przez Sprewę. Dzięki strategicznej lokalizacji szybko stało się jednym z najbogatszych miast ówczesnej Marchii Brandenburskiej. Na mocy traktatu z 1373 r. zostało sprzedane przez Wittelsbachów cesarzowi Karolowi IV. W latach 1373–1415 znajdowało się we władaniu Korony Czeskiej pod panowaniem Luksemburgów. W 1385 r. przeniósł tu siedzibę biskupstwa lubuskiego oraz kapituły katedralnej ostatni polski biskup lubuski Jan Kietlicz. W 1392 r. został on przeniesiony do diecezji miśnieńskiej i odtąd do 1424 r. tron biskupi był obsadzany duchownymi czeskimi, choć diecezja do 1424 r. wciąż podlegała metropolii gnieźnieńskiej. W 1446 r. miasto i katedra zostały spalone przez husytów.

Nowożytność i czasy napoleońskie

Fürstenwalde w XVII wieku

Wraz z postępami reformacji w 1557 r. katedra została przejęta przez luteran. W latach 1613, 1625 i 1656 Fürstenwalde było miastem uniwersyteckim, dzięki przeniesionego tutaj z pobliskiego Frankfurtu nad Odrą Uniwersytetu Viadrina. Od 1701 r. stanowiło część Królestwa Prus. Przez szereg dziesięcioleci było również miastem garnizonowym dla wojsk cesarza Napoleona i ułanów cesarskich.

W granicach Niemiec

W 1871 r. stało się częścią zjednoczonych Niemiec. Podczas II wojny światowej znajdowała się tu fabryka amunicji zatrudniająca ponad 12 tys. robotników przymusowych i jeńców wojennych. Mieściła się tutaj również filia podobozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. Na krótko przed końcem II wojny światowej Fürstenwalde zostało zamienione przez nazistów w twierdzę, co w konsekwencji ciężkich sowieckich bombardowań zrównało je z ziemią.

Po II wojnie światowej miasto wraz z położoną na zachód od Odry częścią ziemi lubuskiej znalazło się w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec, z której w 1949 r. utworzono NRD, natomiast wschodnia część ziemi lubuskiej - po 696 latach - powróciła w granice Polski.

W latach 1945–1947, w dzielnicy Ketschendorf mieścił się sowiecki obóz NKWD pod nazwą „Obóz Specjalny nr 5" (Speziallager Nr. 5), w którym przetrzymywano do 9 tys. więźniów w katastrofalnych warunkach. Obóz miał rzekomo służyć denazyfikacji, jednak internowano także wiele przeciwników ówczesnej sowieckiej polityki okupacyjnej. W obozie tym zginęło co najmniej 4,6 tys. osób, lecz ciała odkryte podczas prac budowlanych w latach 50. władze NRD nakazały anonimowo pochować na cmentarzu leśnym w Halbe jako ofiary wojny, a dopiero w 1990 r. mogło się odbyć pierwsze oficjalne upamiętnienie ofiar.

Fürstenwalde stało się w 1950 r. miastem powiatowym w późniejszym okręgu Frankfurt nad Odrą. W latach 50. i 60. odbudowano miasto, tworząc nowe dzielnice mieszkaniowe, a Fürstenwalde stało się znaczącym ośrodkiem przemysłowym. Do 1994 r. w mieście stacjonowały oddziały Zachodniej Grupy Wojsk ZSRR (funkcjonowało tu składowisko czołgów z bazą paliw). W późnych latach 80. wyburzono fragmenty starego miasta i zastąpiono je częściowo budynkami z wielkiej płyty. W 1990 r. znalazło się w granicach Republiki Federalnej Niemiec. W wyniku reformy administracyjnej, od 1993 r. Fürstenwalde należy do powiatu Oder-Spree, lecz miasto straciło status miasta powiatowego na rzecz Beeskow.

Zabytki

• Katedra Mariacka z XIV wieku
• Pozostałości zabudowy historycznej, m.in. kamienice z XVII i XVIII wieku
• Zamek biskupi
• Ratusz
• Pałac barokowy
• Kościół ewangelicko-luterański
• Kościół katolicki św. Jana Chrzciciela
• Kościół luterański Dobrego Samarytanina z 1925 r.

Demografia

Rok Populacja 1875 11 929 1890 15 783 1910 26 286 1925 28 369 1939 35 842 1946 28 993 1950 30 815 1964 30 849

Rok Populacja 1971 31 296 1981 35 566 1985 35 443 1990 35 214 1995 33 628 2000 34 044 2005 33 336 2010 32 468

Rok Populacja 2015 31 741 2020 31 992

Gospodarka

Fürstenwalde jest obecnie głównym centrum usługowym i przemysłowym w regionie: przemysł oponiarski, metalowy i budowlany oraz ogrodnictwo są najważniejsze. Najbardziej znane przedsiębiorstwo znajdujące się w mieście jest zakład oponiarski Pneumant (dzisiaj część amerykańskiego koncernu Goodyear). Znajdują się tutaj ponadto zakłady produkujące farby, zakłady metalowe oraz firmy przemysłu energetycznego specjalizujące się w produkcji elastycznych, samoprzylepnych baterii słonecznych. Gospodarka usługowa jest dobrze rozwinięta, swoje siedziby mają w mieście firmy z branży energetyki oraz deweloperstwa mieszkaniowego.

Transport

Niedaleko przebiega autostrada A12, łącząca Berlin z Poznaniem i Warszawą. W mieście znajduje się stacja kolejowa Fürstenwalde (Spree), przystanek regionalnych połączeń pomiędzy Berlinem a Frankfurtem nad Odrą.

Oświata

• Geschwister-Scholl-Gymnasium Fürstenwalde – gimnazjum powiatowe utworzone w 1991 r. Patronami szkoły jest rodzeństwo Schollów.
• Europaschule Oberstufenzentrum Palmnicken – technikum europejskie, jest największą placówką oświatową w powiecie. Placówka ogólnokształcąca oraz szkoła zawodowa. Głównym tematem pracy wychowawczej są relacje międzynarodowe oraz współpraca różnymi szkołami partnerskimi, między innymi ze Szwecji, Japonii, Francji, Holandii, Danii i Polski.
• Szkoła Katolicka „Bernhardinum” (Katholische Schule Bernhardinum) – katolicka szkoła wyznaniowa, instytucja oświatowa należąca do archidiecezji berlińskiej, placówka składa się ze szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum. Szkoła współpracuje ze szkołami w Polsce, Francji, Włoszech i Sri Lance.

Ludzie związani z Fürstenwalde/Spree

• Christian Mentzel (1622–1701), lekarz, botanik i sinolog
• Ernst Laas (1837–1885), pedagog i filozof
• Paul Henze (1880–1966), inżynier mechanik i konstruktor samochodów
• Ottomar Geschke (1882–1957), polityk
• Wilhelm Burgdorf (1895–1945), generał piechoty
• Wolfgang Köpp (ur. 1933), pisarz
• Wolfgang Götze (ur. 1937), fizyk teoretyczny
• Hans-Joachim Jentsch (ur. 1937), polityk (CDU), Sędzia Sądu Najwyższego
• Hans-Michael Rehberg (ur. 1938), aktor i reżyser
• Pit Kroke (ur. 1940), artysta
• Ludolf von Wartenberg (ur. 1941), polityk (CDU)
• Heinz Geisler (ur. 1950), muzyk rockowy i kompozytor
• Dan Radtke (ur. 1963), kolarz szosowy
• Franziska Giffey (ur. 1978), polityk (SPD), burmistrz Berlina w latach 2021–2023
• Finch (ur. 1990), raper

Miasta partnerskie

• Choszczno
• Sanok
• Sulechów
• Reinheim
• Cestas
• Licata

Galeria

• 
  Katedra Mariacka
• 
  Zamek biskupi
• 
  Pałac
• 
  Ratusz
• 
  Zabytkowe kamienice w centrum miasta
• 
  Kościół Dobrego Samarytanina
• 
  Villa Lässig
• 
  Dworzec kolejowy
• 
  Notgeld z 1921
  awers