Fabryka Drucianka w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Budynek Fabryki „Drucianka” w Warszawie
Budynek Fabryki „Drucianka” w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Objazdowa 1
Typ budynku fabryka
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Fabryka „Drucianka” w Warszawie
Ziemia52°15′26,6″N 21°03′41,7″E/52,257389 21,061583
Budynki dawnej Fabryki Drutu, Sztyftu i Gwoździ na ul. Objazdowej 1 w Warszawie (stan we wrześniufdruci 2012)
Tablica upamiętniająca Karola Wójcika na budynku dawnej Fabryki Drutu, Sztyftu i Gwoździ na ul. Objazdowej 1 w Warszawie (stan na wrzesień 2012)

Fabryka „Drucianka” w Warszawie właściwie Warszawska Fabryka Drutu, Sztyftu i Gwoździ znana też jako Belgijska Fabryka Drutu w Warszawie, a po wojnie jako Warszawska Fabryka Drutu i Gwoździ im. Karola Wójcika i Fabryka Sprężyn im. Karola Wójcika – dawny kompleks przemysłowy przy ul Objazdowej 1, na terenie warszawskiej Pragi-Północ, składający się z głównej hali produkcyjnej, galwanizerni, magazynu, stajni, portierni i budynku administracyjnego. Obiekt znajduje się od 2010 r., w wojewódzkim rejestrze zabytków.

Położenie[edytuj]

Zabudowania fabryki zostały wzniesione na ul. Objazdowej, na terenie Szmulowizny − równolegle do ul. Kawęczyńskiej sięgając od ul. Objazdowej aż do ul. Wojnickiej i prawie stykając z zabudowaniami tamtejszej Zajezdni Tramwajowej.

Historia[edytuj]

Fabryka powstała w 1899 r., jako Warszawska Fabryka Drutu, Sztyftów i Gwoździ, już od momentu powstania stając się głównym producentem gwoździ, łańcuchów, siatki metalowej i drutu kolczastego na terenie ówczesnego Królestwa Polskiego. Ze względu na produkowany asortyment nazywana była popularnie „Drucianką”. Zarząd spółki mieścił się w Brukseli, w Belgii.

W 1918 r., robotnicy fabryki uczestniczyli w rozbrajaniu Niemców.

W dwudziestoleciu międzywojennym fabryka zatrudniała ok. 360 osób. W tym okresie zakład był istotnym ośrodkiem ruchu robotniczego w Warszawie, a jego pracownicy organizowali strajki przeciwko złym warunkom pracy i niskim płacom między innymi w latach: 1914 (domagano się podwyżki płac), 1916 (domagano się żywności i odzieży ochronnej), 1934/1935 (protestowano przeciwko obniżkom płac), a także często angażowali się w działania organizacji komunistycznych, między innymi Karol Wójcik – członek Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL) i Komunistycznej Partii Polski (KPP). W 1919 r., w fabryce przeprowadzono rewizję, powodem było podejrzenie ukrycia broni zarekwirowanej rok wcześniej Niemcom i mającej służyć prawdopodobnie przyszłej komunistycznej milicji narodowej, mającej powstać gdyby bolszewicy zajęli Warszawę.

Podczas kampanii wrześniowej, zakład został zbombardowany, a część budynków uległa zniszczeniu lub utraciła dachy na skutek pożaru. Od połowy 1940 r., na terenie zakładu zaczęła ukazywać się konspiracyjna gazeta, o czym powiadomił gestapo jeden z konfidentów przekazując także listę robotników czytających ją. Robotnicy zostali aresztowani w październiku 1940 r., podczas zorganizowanej akcji gestapo, które wkroczyło na teren fabryki aresztując ponad 30 pracowników w tym Karola Wójcika. Robotnicy zostali następnie deportowani do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz. Z aresztowanych robotników wróciło tylko pięciu.

W 1944 r., na polecenie Władysława Dworakowskiego powstał na terenie fabryki komitet samoobrony mający na celu ochronę zakładu przed grabieżą i zniszczeniem. W okresie powstania warszawskiego, komitet podczas ewakuacji fabryki przez Niemców, zdołał ukryć pasy transmisyjne, smary, cynk, ołów, silniki elektryczne oraz wagony z węglem, drutem i inne materiały produkcyjne. W czasie walk o wyzwalanie Pragi, we wrześniu 1944 r., przez sowietów − fabryka uległa spaleniu. Ocalał jedynie budynek magazynu wyrobów gotowych, który posłużył do odbudowy zakładu w okresie powojennym.

W 1946 r., zakład został znacjonalizowany i przyjął nazwę − Warszawska Fabryka Drutu i Gwoździ im. Karola Wójcika, na cześć jej robotnika zamordowanego w KL Auschwitz, w 1941 r. W 1952 r., zakład uległ przekwalifikowaniu zmieniając nazwę na – Warszawska Fabryka Sprężyn im. Karola Wójcika i specjalizując się w wyrobie sprężyn dla przemysłu motoryzacyjnego, lotniczego i rolniczego. Jednym z odbiorców było między innymi FSO Żerań. Zakład zakończył działalność w 2000 r., po 101 latach funkcjonowania.

Opuszczone budynki fabryczne przez lata ulegały aktom wandalizmu oraz systematycznie był rozkradany przez złomiarzy.

Zabytek[edytuj]

Fabryka wraz ze znajdującym się naprzeciwko dawnym kompleksem młyńskim Michla, stanowi dzisiaj unikatowy relikt budownictwa przemysłowego Szmulowizny, przełomu XIX i XX wieku. Jest także jednym z niewielu zachowanych przykładów twórczości architektonicznej Kazimierza Loewego – jednego z czołowych polskich architektów i budowniczych końca XIX wieku. Ma również duże znaczenie kulturowe jako jeden z najważniejszych zakładów przemysłowych dawnej Pragi, który znacząco wpłyną na przemysłowy charakter Szmulowizny.

Starania w sprawie ocalenia fabryki podjęło Praskie Stowarzyszenie Mieszkańców „Michałów”, jednak długo na przeszkodzie we wpisaniu obiektu do rejestru zabytków stał problem ze skontaktowaniem się z dwojgiem z Wietnamskich właścicieli do których należały między innymi budynki remizy i hali produkcyjnej. Pozostała część budynków należy do miasta i PKP[1].

Kompleks w składzie: główna hala produkcyjna, galwanizernia, magazyn, stajnie, portiernia i budynek administracyjny został 31 sierpnia 2010 r., wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr A-977, decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – Barbary Jezierskiej.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]