Facelia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Facelia
Ilustracja
Facelia dzwonkowa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd ogórecznikowce
Rodzina faceliowate
Rodzaj facelia
Nazwa systematyczna
Phacelia Juss. 1789
Gen. 129. 4 Aug 1789
Typ nomenklatoryczny
Phacelia secunda J. F. Gmelin[2]

Facelia (Phacelia Juss.) – rodzaj roślin z z rodziny faceliowatych (Hydrophyllaceae). Obejmuje ok. 200 gatunków, rosnących dziko w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej[3]. Obszarem, gdzie rodzaj jest najbardziej zróżnicowany jest zachodnia część kontynentu północnoamerykańskiego[4] – tylko w Kalifornii rośnie 90 gatunków[3]. Zasiedlają one tereny pustynne suche i wilgotne siedliska wśród zarośli i w widnych lasach[3]. Niektóre gatunki, zwłaszcza jednoroczne, uprawiane są jako rośliny ozdobne, popularne zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych[4]. Duże znaczenie użytkowe ma facelia błękitna uprawiana jako roślina miododajna, pastewna i na nawóz zielony[3]. Uprawiana i przejściowo dziczejąca jest ona także w Polsce[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Facelia Bolandera
Pokrój
Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny osiągające do 80 cm wysokości, ale często o pędach niskich, płożących się[3].
Liście
Pojedyncze, klapowane albo nieparzyście pierzasto złożone, na ogół skrętoległe[3].
Kwiaty
Zebrane w zwinięte lub jednostronne skrętki. Kwiaty 5-krotne[6][3]. Kielich z działkami rozciętymi do nasady i z rozpostartymi przydatkami. Korona kwiatu kształtu dzwonkowatego, lejkowatego lub kolista, o średnicy do 1 cm, barwy niebieskiej, fioletowej lub białej, czasem żółtej, wyraźnie skręcona w pąku. Pręciki równej długości, dłuższe lub krótsze od korony, z nitkami u nasady z dwoma wyrostkami. Zalążnia powstaje z dwóch owocolistków, z pojedynczą szyjką słupka, podobnej długości jak pręciki[3].
Owoce
Cienkie torebki z licznymi nasionami[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Phacelia crenulata
Phacelia cryptantha
Phacelia distans
Phacelia formosula
Phacelia hastata var. charlestonensis
Phacelia linearis

Jeden z rodzajów rodziny faceliowatych Hydrophyllaceae, alternatywnie też rodzina ta włączana jest w randze podrodziny do ogórecznikowatych (Boraginaceae) w szerokim ujęciu[1][7].

Wykaz gatunków[8][9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-02].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
  3. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 249. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 702. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 211-212. ISBN 83-7079-779-2.
  7. Genus: Phacelia Juss.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-01-10].
  8. Phacelia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-01-10].
  9. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 139. ISBN 978-83-925110-5-2.