Fasces

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzymskie fasces

Fasces (plurale tantum od łac. fasci - wiązka) – rózgi liktorskie.

Pierwotnie symbol władzy każdego etruskiego króla - lukumona (lucumo), niesiony przez jego liktorów (lictores), stanowiących osobistą ochronę władcy. Fasces stanowił obwiązany rzemieniem pęk rózg z zatkniętym weń toporem (wojennym) o podwójnym żelaznym ostrzu[1].

Fasces w tej samej funkcji, z prawie identycznym rytuałem, zostały przejęte przez starożytnych Rzymian. Były noszone przed cesarzem i najwyższymi urzędnikami rzymskimi przez liktorów, których liczba była uzależniona od rangi i miejsca pojawienia się dostojnika[2].

Czasami liktorzy towarzyszyli obywatelom rzymskim podczas specjalnych wydarzeń, np. pogrzebów lub kiedy dochodziło do pojednania, co miało wyrażać wdzięczność Miasta.

Rzymskie fasces różniły się od etruskich tym, że topór (zatknięty w wiązkę poza pomerium lub w czasie wojny) miał tylko jedno żelazne ostrze[1].

W czasach nowożytnych rózgi liktorskie stały się symbolem:

  • idei republikańskiej; w tym charakterze znajdują się w godle Francji i innych państw[3];
  • przed 1914 ruchów lewicowych i włoskich rewolucjonistów[3][4];
  • ruchu faszystowskiego (stąd nazwa faszyzm) i narodowosocjalistycznego;
  • wszechwładzy i siły państwa; w tym charakterze wykorzystywany m.in. powszechnie w faszystowskich Włoszech i nazistowskich Niemczech oraz okazjonalnie w sanacyjnej Polsce (np. zachowane do dziś liczne rzymskie fasces na elewacji gmachu Sejmu Śląskiego i Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, podkreślające supremację Rzeczypospolitej Polskiej nad autonomicznym Śląskiem[5]). W latach 1824–1826, z inicjatywy Stanisława Staszica i według projektu S. Stompfa, wzniesiono na wzgórzu Zamku królewskiego w Lublinie nową budowlę w stylu neogotyku angielskiego, przeznaczoną na więzienie Królestwa Kongresowego, z fasces etruskimi na dwóch wieżach wjazdowych oraz na zwieńczeniu Baszty.
Fragment elewacji gmachu Sejmu Śląskiego - Fasces

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b M. Jaczynowska, Historia starożytnego Rzymu. PWN, Warszawa 1988, s. 19–20.
  2. V. Bukowska-Wilk, „Osobliwe filtry są...“, „Studia Norwidiana“, 24-25, 2006-2007, s. 193, przypis nr 2.
  3. a b M. Marszał, Faszyzm i jego oblicza, [w]: Varia doctrinalia, red. Ł. Machaj, Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wrocław 2012, s. 26.
  4. R. Paxton, Anatomia faszyzmu, Poznań 2005, s. 2 [cyt. za: R. Broniarek, Ruch Narodowo-Radykalny „Falanga“ w świetle pism programowych, Dom Wydawniczy Ostoja, Krzeszowice 2011, s. 23. ​ISBN 978-83-60048-73-3​].
  5. ŚCDK: Architektura narodowa w formie i treści. Gmach Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego w Katowicach. [dostęp 2015-05-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • O. Jurewicz, L. Winniczuk, Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym, PWN, Warszawa 1968, s. 343, 367.