Feliks Nowowiejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feliks Nowowiejski
Data i miejsce urodzenia 7 lutego 1877
Barczewo
Data i miejsce śmierci 18 stycznia 1946
Poznań
Narodowość polska
Dziedzina sztuki muzyka poważna
Muzeum artysty Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie,
Salon Muzyczny Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Pogrzeb w Poznaniu (22 stycznia 1946)
Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie znajdujące się w miejscu, w którym wcześniej znajdował się dom rodzinny kompozytora
Salon Muzyczny – Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu
Tablica pamiątkowa w Olsztynie

Feliks Nowowiejski (ur. 7 lutego 1877 w Wartemborku, obecnie Barczewo na Warmii, zm. 18 stycznia 1946 w Poznaniu) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista-wirtuoz, organizator życia muzycznego, szambelan papieski.

Życiorys[edytuj]

Początkowo uczęszczał do szkoły muzycznej w Świętej Lipce (1887-1893), gdzie uczył się harmonii, gry na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli, waltorni i organach[1]. Od 1893 przebywał w Olsztynie i podjął tam pracę w pruskiej orkiestrze pułku grenadierów, komponował utwory dla orkiestry wojskowej i zespołów amatorskich. Dzięki I nagrodzie uzyskanej w konkursie londyńskiego stowarzyszenia The British Musician w 1898 za kompozycję Pod sztandarem pokoju mógł podjąć studia w Konserwatorium Juliusza Sterna w Berlinie (przez pół roku w 1898; teoria, kontrapunkt, kompozycja, gra na organach i wiolonczeli[1]), później kontynuował naukę w Szkole Muzyki Kościelnej w Ratyzbonie (trzymiesięczny kurs, 1900; chorał gregoriański i polifonia[1]), w Akademickiej Szkole Mistrzów Maxa Brucha w Berlinie (niem. Meisterschule Königliche Akademie der Künste; 1900-1902, ponownie w 1904-1906; kompozycja) oraz na Uniwersytecie Berlińskim im. Fryderyka Wilhelma (1900-1902; muzykologia i estetyka). W latach 1898–1900 pracował w przerwie studiów jako organista w kościele św. Jakuba w Olsztynie. Za uzyskane pieniądze z nagrody im. Giacomo Meyerbeera w 1902 wybrał się w dwuletnią podróż artystyczną przez Niemcy, Czechy, Austrię, Włochy, Afrykę, Francję, Belgię, w czasie której spotkał się z Antoninem Dvořákiem, Gustavem Mahlerem, Camillem Saint-Saënsem, Pietro Mascagnim, Ruggero Leoncavallem[1].

Uzyskał w tym czasie liczne nagrody:

  • 1902: Nagroda im. Giacomo Meyerbeera (Prix de Rome) za oratorium Powrót syna marnotrawnego i Uwerturę romantyczną,
  • 1903: Nagrodę im. Ludwiga van Beethovena (fundowana przez Ignacego Jana Paderewskiego) w Bonn za uwerturę Swaty polskie,
  • 1904: Nagroda im. Giacomo Meyerbeera (Prix de Rome) za Symfonię a-moll (później wycofaną) oraz za I Symfonię h-moll,
  • 1907: I nagroda na konkursie kompozytorskim we Lwowie za Żałobny pochód Kościuszki na Wawel,
  • 1910: Nagroda na konkursie kompozytorskim we Lwowie na 100. rocznicę urodzin Fryderyka Chopina za pieśń solową Zagasły już.

Od 1909 był dyrektorem artystycznym Towarzystwa Muzycznego, gdzie pracował jako dyrygent orkiestry symfonicznej i organista. 15 lipca 1910 w Krakowie, w 500 rocznicę bitwy pod Grunwaldem, zebrane na placu Matejki, przed odsłoniętym Pomnikiem Grunwaldzkim chóry, pod batutą Feliksa Nowowiejskiego zaśpiewały po raz pierwszy słowa Roty Marii Konopnickiej do którego to wiersza Nowowiejski napisał muzykę. Mieszkał wtedy w Krakowie przy ul. Floriańskiej 20, fakt ten uczczono umieszczając, w 2010 roku, przy wejściu do kamienicy pamiątkową tablicę, w 100-lecie skomponowania melodii.

Pracował w orkiestrze berlińskiej przez cały okres I wojny światowej. Następnie wyjechał do Poznania, gdzie organizował koncerty symfoniczne i chóralne, a także własne recitale organowe. W 1914 otrzymał I nagrodę na konkursie lwowskiego „Echa” za utwór chóralny Danae. Od 1920 prowadził klasę organów w Państwowym Konserwatorium w Poznaniu, gdzie także pełnił funkcję dyrygenta. Zaprzestał nauczania w 1927 i całkowicie oddał się komponowaniu i działalności koncertowej. Prowadził w latach 1935–1939 Miejską Orkiestrę Symfoniczną w Poznaniu, z którą wykonywał muzykę współczesną (Maurice’a Ravela, Alberta Roussela, Florenta Schmitta, Igora Strawinskiego, Tadeusza Zygfryda Kasserna, Tadeusza Szeligowskiego[1]). Po wybuchu II wojny światowej ukrywał się w szpitalu sióstr Elżbietanek w Poznaniu, następnie wyjechał do Krakowa. Do Poznania wraca w sierpniu 1945.

Pogrzeb artysty, który odbył się w Poznaniu 22 stycznia 1946, stał się manifestacją narodową. Przed ratuszem wykonano m.in. psalm Mikołaja Gomółki, motet autorstwa Orlando di Lasso i własny hymn Ufajcie Nowowiejskiego. Tłumy zaintonowały Rotę[2]. Pochowany został na tzw. Skałce Poznańskiej, w Krypcie Zasłużonych Kościoła św. Wojciecha.

Dorobek artystyczny (wybór)[edytuj]

  • marsz na fortepian Pod sztandarem pokoju – 1898 nagroda uzyskana na międzynarodowym konkursie The British Musician w Londynie
  • oratorium Powrót syna marnotrawnego – 1902 nagroda im. G. Meyerbeera
  • uwertura Swaty polskie – 1903 nagroda im. Ludwiga van Beethovena
  • Poematy symfoniczne op. 17: nr 1 „Beatrycze” 1903, nr 2 „Nina i Pergolesi” 1905, nr 3 „Śmierć Ellenai” 1915
  • 1906 Oratorium Znalezienie Świętego Krzyża ze słynnym Parce Domine
  • 1907 Oratorium Quo vadis – sceny dramatyczne na bas, baryton, sopran, chór, orkiestrę symfoniczną i organy – do libretta A.Jungst na motywach powieści H. Sienkiewicza: I Forum Romanum. Pożar Rzymu. II Marsz pretorianów. III. Nocne zgromadzenie chrześcijan w katakumbach. IV Via Appia – widzenie Chrystusa przez Piotra. Finał.
  • 1910 Pieśń Rota
  • 1917 Opera Emigranci
  • 1919 pieśń Marsylianka wielkopolska
  • 1924 Opera Legenda Bałtyku
  • Koncert wiolonczelowy op. 55
  • Koncert fortepianowy op. 60
  • Cztery symfonie: I h-moll op. 12 „Siedem barw Iris”, II op. 52 „Praca i rytm”, III op. 53 „Symfonia Białowieska”, IV op. 58 „Symfonia pokoju” na 3 głosy solowe, recytatora, chór mieszany i orkiestrę
  • ok. 1929-31 dziewięć symfonii organowych, op. 45
  • ok. 1930-40 cztery koncerty organowe, op. 56
  • 1941 Poemat In Paradisum na organy, op. 61
  • 9 mszy:
    • Polska msza pasterska na chór mieszany a cappella lub z organami bądź orkiestrą symfoniczną, op. 24 nr 1 (wyd. 1946)
    • Msza Polska „Bogu Rodzica” na chór mieszany a cappella, op. 25 nr 5 (1922, wyd. 1947)
    • Missa Mariae Claromontanae na chór męski a cappella
    • Missa de Lisieux na chór męski z udziałem dwóch głosów solowych (tenor, baryton), op. 49 nr 2
    • Missa pro Pace na chór mieszany i organy, op. 49 nr 3 (ok 1933, wyd. 1936)
    • Missa Stella Maris na chór mieszany i organy, op. 49 nr 4 (wyd. 1937)
    • Missa de Lourdes na chór mieszany a cappella, op. 49 nr 5
    • Missa Christus spes mea na chór mieszany a cappella, op. 49 nr 6
    • Msza gregoriańska na jeden głos i organy, op. 49 nr 7
  • utwory organowe i fortepianowe
  • liczne utwory wokalne i chóralne (w tym ok. 600 pieśni)

Życie prywatne[edytuj]

W 1911 zawarł związek małżeński z Elżbietą Mironow-Mirocką, z którego urodziło się pięcioro dzieci.

Tytuły i odznaczenia[edytuj]

W 1931 został honorowym członkiem The Organ Music Society w Londynie.

W 1935 przyznano mu w Warszawie Państwową Nagrodę Muzyczną.

Za swoje liczne dzieła religijne – w tym za Missa pro pace (z łac. Msza w intencji pokoju) – Nowowiejski otrzymał w 1935 od papieża Piusa XI tytuł szambelana papieskiego.

W 1936 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta.

Upamiętnienie[edytuj]

W jego domu rodzinnym w Barczewie (ul. Mickiewicza 13) mieści się od 1961 Muzeum (otwarte od wtorku do niedzieli)[3]. Od 2007 roku Muzeum nosi nazwę Salonu Muzycznego im. Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie. W swoich zbiorach posiada wiele cennych, oryginalnych pamiątek z życia i twórczości Feliksa Nowowiejskiego, fortepian, meble, rękopisy i wiele dokumentów. Salon prowadzi działalność kulturalno-edukacyjną oraz wystawienniczą. Odbywają się tu koncerty, spotkania, lekcje muzealne, warsztaty, lekcje gry na instrumentach, wystawy i inne inicjatywy. W 2011 Muzeum obchodzi 50 lat istnienia. Honorowym obywatelem Barczewa jest syn kompozytora – Jan Nowowiejski. Od 2002 roku odbywa się tam corocznie Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chóralnej im. Feliksa Nowowiejskiego, a w ramach festiwalu Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kultura muzyczna na Warmii i Mazurach”.

W Poznaniu, w którym kompozytor osiadł w 1919, nazwano jego imieniem jedną z ważniejszych ulic w centrum miasta. W jego domu na Sołaczu przy alei Wielkopolskiej 11, od 7 lutego 2008, działa Salon Muzyczny – Muzeum Feliksa Nowowiejskiego[4], w którym odbywają się liczne koncerty, wydarzenia, wystawy czy warsztaty muzyczne. Na tym budynku wisi też poświęcona mu tablica pamiątkowa. Przed budynkiem dodatkowo znajduje się obelisk odsłonięty w dniu 23 listopada 2010, w stulecie powstania i prawykonania Roty. Autorem projektu tablicy był prof. Józef Stasiński. W odsłonięciu uczestniczył Jan Nowowiejski – syn Feliksa, muzyk[5]. Także w Poznaniu, od 1994 roku, odbywa się co 5 lat Międzynarodowy Konkurs Organowy im. Feliksa Nowowiejskiego. Jego organizatorem jest Towarzystwo im. Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu we współpracy z poznańską Akademią Muzyczną.

Feliks Nowowiejski został patronem m.in. Zespołu Szkół Muzycznych w Szczecinie, Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej w Gdańsku, Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia w Kwidzynie, Szkoły Podstawowej nr 1 w Kętrzynie, Szkoły Podstawowej nr 1 w Barczewie, Liceum Ogólnokształcącego w Braniewie, a także bulwaru nadmorskiego w Gdyni oraz Akademii Muzycznej w Bydgoszczy i Warmińsko-Mazurskiej Filharmonii w Olsztynie.

Feliks Nowowiejski został także patronem ulic w 17 polskich miastach: (Bartoszyce, Białogard, Częstochowa, Kępno, Malbork, Mielec, Mosina, Olsztyn, Olsztynek, Pasłęk, Poznań, Sieradz, Skwierzyna, Słupca, Strumień, Sztum, Śrem)[6].

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2016 m.in. Rokiem Feliksa Nowowiejskiego[7][8].

Przypisy

  1. a b c d e Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich: Feliks Nowowiejski. 2004-05. [dostęp 2017-06-06].
  2. 40 lat temu w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania, nr 1/1986, s.234, ISSN 0137-3552
  3. Barczewo. Muzeum Feliksa Nowowiejskiego.
  4. Salon Muzyczny-Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu.
  5. MAZ, Tablica na stulecie Roty, w: Głos Wielkopolski, 24.11.2010r., s. 11, ISSN 1898-3154.
  6. Baza rejestru TERYT, www.stat.gov.pl [dostęp 2016-08-17].
  7. M.P. z 2016 r. Nr , poz. 45.
  8. 2016 r. Rokiem Henryka Sienkiewicza, Feliksa Nowowiejskiego, Cichociemnych oraz Jubileuszu 1050-lecia Chrztu Polski. sejm.gov.pl, 2015-12-23. [dostęp 2016-10-17].

Linki zewnętrzne[edytuj]