Feliks Nowowiejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feliks Nowowiejski
Data i miejsce urodzenia 7 lutego 1877
Barczewo
Data i miejsce śmierci 18 stycznia 1946
Poznań
Narodowość polska
Dziedzina sztuki muzyka poważna
Muzeum artysty Salon Muzyczny im. Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie, Salon Muzyczny Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Pogrzeb w Poznaniu (22 stycznia 1946)
Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie znajdujące się w miejscu, w którym wcześniej znajdował się dom rodzinny kompozytora
Salon Muzyczny – Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu
Tablica pamiątkowa w Olsztynie

Feliks Nowowiejski (ur. 7 lutego 1877 w Wartemborku, obecnie Barczewo na Warmii, zm. 18 stycznia 1946 w Poznaniu) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista-wirtuoz, organizator życia muzycznego, szambelan papieski.

Życiorys[edytuj]

W latach 1887–1893 uczęszczał do Szkoły Muzycznej w Świętej Lipce, w której uczył się harmonii oraz gry na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli, waltorni i organach. W 1893 przeniósł się wraz z rodziną do Olsztyna – tu grał w orkiestrze pułku grenadierów. W 1898 otrzymał I nagrodę stowarzyszenia The British Musician na konkursie kompozytorskim w Londynie za utwór Pod sztandarem pokoju. W tym samym roku udał się do Konserwatorium Sterna w Berlinie na półroczne studia (teoria, kontrapunkt, kompozycja, gra na organach i wiolonczeli). Po powrocie do Olsztyna, od 1898 do 1900 był organistą w kościele św. Jakuba. W 1900 odbył trzymiesięczny kurs w Ratyzbonie, gdzie w szkole muzycznej pobierał naukę z zakresu chorału gregoriańskiego i polifonii. W tym samym roku został przyjęty do Meisterschule Königliche Akademie der Künste w Berlinie, w której do 1902 studiował kompozycję pod kierunkiem Maxa Brucha. Równolegle odbywał studia z zakresu muzykologii i estetyki we Friedrich Wilhelm Universität. W 1902 otrzymał Nagrodę im. Giacomo Meyerbeera – Prix de Rome za oratorium Powrót syna marnotrawnego i Uwerturę romantyczną. Uzyskane fundusze przeznaczył na dwuletnią podróż artystyczną przez Niemcy, Czechy, Austrię, Włochy, Afrykę, Francję, Belgię, w czasie której spotkał się z Antoninem Dvořákiem, Gustavem Mahlerem, Camillem Saint-Saënsem, Pietro Mascagnim, Ruggero Leoncavallo. Jeszcze w 1903 otrzymał Nagrodę im. Ludwiga van Beethovena w Bonn (ufundowaną przez Ignacego Jana Paderewskiego) za uwerturę Swaty polskie, zaś w 1904 po raz drugi Nagrodę im. Meyerbeera – za Symfonię a-moll (później wycofaną) oraz za Symfonię h-moll nr 1. Również w 1904 wrócił do Maxa Brucha, u którego kontynuował studia do 1906.

Po zakończeniu nauki prowadził ożywioną działalność kompozytorską i wirtuozowską. W 1907 otrzymał I nagrodę na konkursie kompozytorskim we Lwowie za utwór Żałobny pochód Kościuszki na Wawel. W 1909 powrócił do kraju i osiadł w Krakowie. Pełnił tu funkcję dyrektora artystycznego Towarzystwa Muzycznego, występował jako dyrygent na koncertach symfonicznych oraz jako organista. W 1910 na konkursie kompozytorskim we Lwowie, zorganizowanym z okazji 100. rocznicy urodzin Fryderyka Chopina, przyznano mu nagrodę za pieśń solową Zagasły już. W 1911 zawarł związek małżeński z Elżbietą Mironow-Mirocką, z którego urodziło się pięcioro dzieci. W 1914 otrzymał I nagrodę na konkursie lwowskiego „Echa” za utwór chóralny Danae.

Po wybuchu I wojny światowej, przez cały okres jej trwania, Feliks Nowowiejski chronił się przed frontem w orkiestrze berlińskiej. Po wojnie osiadł w Poznaniu i czynnie włączył się w nurt odradzającego się życia kulturalnego miasta – organizował koncerty symfoniczne i chóralne, występował z recitalami organowymi (wykonywał muzykę baroku, utwory współczesnych kompozytorów francuskich oraz własne improwizacje). Od 1920 wykładał w Państwowym Konserwatorium w Poznaniu, gdzie prowadził klasę organów i dyrygował orkiestrą. W 1927 zrezygnował z pracy pedagogicznej i całkowicie poświęcił się kompozycji oraz działalności koncertowej. W 1931 został honorowym członkiem The Organ Music Society w Londynie. W 1935 grono muzyków warszawskich przyznało mu Państwową Nagrodę Muzyczną. W latach 1935–1939 prowadził w Poznaniu Miejską Orkiestrę Symfoniczną, propagując muzykę współczesną (Maurice’a Ravela, Alberta Roussela, Florenta Schmitta, Igora Strawińskiego, Tadeusza Zygfryda Kasserna, Tadeusza Szeligowskiego). We wrześniu 1939 w obawie przed aresztowaniem, ukrył się w szpitalu sióstr Elżbietanek, następnie wyjechał do Krakowa, a do Poznania powrócił w sierpniu 1945. Tu zmarł i został pochowany na Skałce Poznańskiej, w Krypcie Zasłużonych Kościoła św. Wojciecha.

Dorobek artystyczny (wybór)[edytuj]

  • marsz Pod sztandarem pokoju – 1898 nagroda uzyskana w Londynie
  • oratorium Powrót syna marnotrawnego – 1902 nagroda im. G. Meyerbeera
  • uwertura Swaty polskie – 1903 nagroda im. Ludwiga van Beethovena
  • Poematy symfoniczne op. 17: nr 1 „Beatrycze” 1903, nr 2 „Nina i Pergolesi” 1905, nr 3 „Śmierć Ellenai” 1915
  • 1906 Oratorium Znalezienie Świętego Krzyża ze słynnym Parce Domine
  • 1907 Oratorium Quo vadis – sceny dramatyczne na bas, baryton, sopran, chór, orkiestrę symfoniczną i organy – do libretta A.Jungst na motywach powieści H. Sienkiewicza: I Forum Romanum. Pożar Rzymu. II Marsz pretorianów. III. Nocne zgromadzenie chrześcijan w katakumbach. IV Via Appia – widzenie Chrystusa przez Piotra. Finał.
  • 1910 Pieśń Rota
  • 1917 Opera Emigranci
  • 1919 pieśń Marsylianka wielkopolska
  • 1924 Opera Legenda Bałtyku
  • Koncert wiolonczelowy op. 55
  • Koncert fortepianowy op. 60
  • Cztery symfonie: I h-moll op. 12 „Siedem barw Iris”, II op. 52 „Praca i rytm”, III op. 53 „Symfonia Białowieska”, IV op. 58 „Symfonia pokoju” na 3 głosy solowe, recytatora, chór mieszany i orkiestrę
  • ok. 1929-31 dziewięć symfonii organowych, op. 45
  • ok. 1930-40 cztery koncerty organowe, op. 56
  • 1941 Poemat In Paradisum na organy, op. 61
  • utwory organowe i fortepianowe
  • liczne utwory wokalne i chóralne (w tym ok. 600 pieśni)

Tytuły i odznaczenia[edytuj]

Za swoje liczne dzieła religijne – w tym słynną Missa pro pace (Msza w intencji pokoju, łac.) – Nowowiejski otrzymał w 1935 od papieża Piusa XI tytuł szambelana papieskiego. W 1936 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta.

Upamiętnienie[edytuj]

W jego domu rodzinnym w Barczewie (ul. Mickiewicza 13) mieści się od 1961 Muzeum (otwarte od wtorku do niedzieli)[1]. Od 2007 roku Muzeum nosi nazwę Salonu Muzycznego im. Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie. W swoich zbiorach posiada wiele cennych, oryginalnych pamiątek z życia i twórczości Feliksa Nowowiejskiego, fortepian, meble, rękopisy i wiele dokumentów. Salon prowadzi działalność kulturalno-edukacyjną oraz wystawienniczą. Odbywają się tu koncerty, spotkania, lekcje muzealne, warsztaty, lekcje gry na instrumentach, wystawy i inne inicjatywy. W 2011 Muzeum obchodzi 50 lat istnienia. Honorowym obywatelem Barczewa jest syn kompozytora – Jan Nowowiejski. Od 2002 roku odbywa się tam corocznie Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chóralnej im. Feliksa Nowowiejskiego, a w ramach festiwalu Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kultura muzyczna na Warmii i Mazurach”.

W Poznaniu, w którym kompozytor osiadł w 1919, nazwano jego imieniem jedną z ważniejszych ulic w centrum miasta. W jego domu na Sołaczu przy alei Wielkopolskiej 11, od 7 lutego 2008, działa Salon Muzyczny – Muzeum Feliksa Nowowiejskiego[2], w którym odbywają się liczne koncerty, wydarzenia, wystawy czy warsztaty muzyczne. Na tym budynku wisi też poświęcona mu tablica pamiątkowa. Przed budynkiem dodatkowo znajduje się obelisk odsłonięty w dniu 23 listopada 2010, w stulecie powstania i prawykonania Roty. Autorem projektu tablicy był prof. Józef Stasiński. W odsłonięciu uczestniczył Jan Nowowiejski – syn Feliksa, muzyk[3]. Także w Poznaniu, od 1994 roku, odbywa się co 5 lat Międzynarodowy Konkurs Organowy im. Feliksa Nowowiejskiego. Jego organizatorem jest Towarzystwo im. Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu we współpracy z poznańską Akademią Muzyczną.

Feliks Nowowiejski został patronem m.in. Zespołu Szkół Muzycznych w Szczecinie, Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej w Gdańsku, Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia w Kwidzynie, Szkoły Podstawowej nr 1 w Kętrzynie, Szkoły Podstawowej nr 1 w Barczewie, Liceum Ogólnokształcącego w Braniewie, a także bulwaru nadmorskiego w Gdyni oraz Akademii Muzycznej w Bydgoszczy i Warmińsko-Mazurskiej Filharmonii w Olsztynie.

Feliks Nowowiejski został także patronem ulic w 16 polskich miastach: (Bartoszyce, Białogard, Częstochowa, Kępno, Malbork, Mielec, Mosina, Olsztynek, Pasłęk, Poznań, Sieradz, Skwierzyna, Słupca, Strumień, Sztum, Śrem)[4].

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2016 m.in. Rokiem Feliksa Nowowiejskiego[5].

Przypisy

  1. Barczewo. Muzeum Feliksa Nowowiejskiego.
  2. Salon Muzyczny-Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu.
  3. MAZ, Tablica na stulecie Roty, w: Głos Wielkopolski, 24.11.2010r., s. 11, ISSN 1898-3154.
  4. Baza rejestru TERYT, www.stat.gov.pl [dostęp 2016-08-17].
  5. 2016 r. Rokiem Henryka Sienkiewicza, Feliksa Nowowiejskiego, Cichociemnych oraz Jubileuszu 1050-lecia Chrztu Polski. sejm.gov.pl, 2015-12-23. [dostęp 2016-10-17].

Linki zewnętrzne[edytuj]