Feliks Pancer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feliks Pancer
Felicjan Feliks Pancer
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 maja 1798
Bodzechów
Data i miejsce śmierci 16 marca 1851
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski, Warszawa
Zawód inżynier
Najbardziej znana budowla Pancera - wiadukt Pancera w Warszawie
Płyta przy Bramie Grodzkiej Zamku Królewskiego (2009)

Felicjan Feliks Pancer[1] (ur. 27 maja 1798 w Bodzechowie, zm. 16 marca 1851 w Warszawie)[2] – polski oficer, inżynier budownictwa lądowego i wodnego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził ze szlachty – syn Wojciecha Pancera i Petroneli z Cholewińskich. Edukację zaczął w Wąchocku i Krakowie, a w 1815 rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, na wydziale filozofii. W 1818 wstąpił do Korpusu Inżynierów Wojsk Polskich w Królestwie Polskim. Od 1818 brał udział w pracach nad sporządzaniem map Warszawy i okolic, za co w 1820 otrzymał stopień podporucznika. W l. 1825-1826 kierował budową zwodzonego, drewnianego mostu przez Narew między twierdzą Modlin a Kępą Szwedzką. Za udział w rozbudowie twierdzy Zamość w 1830 został awansowany do stopnia porucznika. W tym czasie sporządził również projekt jednoprzęsłowego mostu żelaznego przez Wisłę koło Warszawy. Szczegóły tego śmiałego projektu zawarł w pracy opublikowanej w języku polskim w 1830.

W 1826 został profesorem Szkoły Aplikacyjnej gdzie do 1830 wykładał architekturę, budownictwo lądowe i wodne oraz mechanikę praktyczną. Za pracę dydaktyczną na stanowisku profesora otrzymał w 1829 Order Św. Anny 3 kl. Podczas budowy Kanału Augustowskiego zorganizował produkcję wapna hydraulicznego wiążącego pod wodą, które zastosowano podczas wykonywania śluz. W 1830 opuścił służbę wojskową i rozpoczął pracę w Komisji Rządowej Finansów, a w 1832 w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych, Duchowych i Oświecania Publicznego. Również w 1832 został członkiem Rady Budowlanej Królestwa Polskiego. Od 1838 był p. o. Generalnego Inspektora Dróg i Mostów, a w 1841 został zatwierdzony na tym stanowisku.

W 1838 opracował projekt drewnianego mostu przez Wieprz pod Kośminem, który został zbudowany w 1841; było to wówczas najwybitniejsze osiągnięcie w budownictwie mostów w Polsce. Most wyróżniał się nietypowo dużym rozmiarem przęsła (78 m, podczas gdy ówcześnie budowane mosty posiadały przęsła o długości rzadko przekraczającej 54 m) i dobrze opracowanymi detalami. Nagrodą za ten ówczesny cud techniki był Order Św. Włodzimierza 4 kl. W latach 18351838 Pancer zorganizował przy Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych kurs techniczny dla kandydatów na inżynierów; kurs ten na rozkaz władz zaborczych został zamknięty. W 1842 został członkiem nowo utworzonego w Królestwie Polskim Zarządu Komunikacji. W 1847 został inspektorem XIII Okręgu (Warszawskiego) Komunikacyjnego cesarstwa rosyjskiego. W okresie pełnienia tej funkcji m. in. wyremontował i zmodernizował kilka mostów na Wiśle, umocnił brzegi Wisły na linii Warszawa-Modlin.

Jednak najwybitniejszym jego osiągnięciem w tym czasie był zbudowany w Warszawie w latach 18441846 wiadukt ulicy Nowy Zjazd z placu Zamkowego w stronę Wisły, zwany wiaduktem Pancera. Za konstrukcję tę Pancer otrzymał gratyfikację w wysokości 3 tys. rubli (równowartość jego dwuletnich dochodów). W późniejszych latach sporządził jeszcze m. in. projekt wodociągów dla Warszawy i kolejnego mostu na Wiśle pod Warszawą, jednak nie uzyskały one akceptacji. Brał również udział w konkursach zagranicznych; jego projekt mostu na Renie w Kolonii, chociaż nie przyjęty, wzbudził duże zainteresowanie europejskich inżynierów.

Feliks Pancer jest pochowany na Powązkach w Warszawie (kwatera 2, rząd 4, miejsce 14-16).

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Feliks Pancer w 1826 ożenił się z Julią z Waligórskich[3]. Jego córki Felicja (1832-1860) i Emilia (1827-1885) były literatkami i działaczkami oświatowymi, i żonami poety i działacza niepodległościowego Gustawa Ehrenberga[4].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Wiadomość o nowym rodzaju mostów żelaznych z zastosowaniem do rzeki Wisły pod Warszawą, Warszawa 1830.
  • O budowie i konserwacji dróg bitych i zwyczajnych, 1895

Napisał 15 artykułów publikowanych w ówczesnej prasie, m.in.:

  • Pamiętniku Warszawskim Umiejętności Czystych i Stosowanych
  • Pamiętniku Fizycznych, Matematycznych i Statystycznych Umiejętności z Zastosowaniem do Przemysłu.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W księdze parafialnej parafii w Denkowie (obecnie dzielnica Ostrowca Świętokrzyskiego) wymieniany jako Felicianus Felix Pancer.
  2. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 610. ISBN 83-01-08836-2.
  3. Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Warszawie. 1826-07-18. [dostęp 2015-02-01].
  4. Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Andrzeja w Warszawie. 1860-10-16. [dostęp 2015-02-01].
  5. Uchwała nr 49 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 31 stycznia 1979 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy", Warszawa, dnia 2 kwietnia 1979 r., nr 5, poz. 21, s. 3.
  6. a b Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 278. ISBN 83-912463-4-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

S. M. Żytkow: Russkij biograficzieskij słowar' t. 13. St. Petersburg: Impieratorskoje Russkoje Istoriczieskoje Obszcziestwo, 1896-1918, s. 286-288. [1]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]