Feliks Sobański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feliks Sobański
Ilustracja
Portret Hrabiego Feliksa Sobańskiego
Data i miejsce urodzenia 11 stycznia 1833
Ładyżyn, Podole
Data i miejsce śmierci 29 listopada 1913
Paryż
Zawód działacz społeczny, ziemianin
Odznaczenia
Dziedziczny tytuł szlachecki od Leona XIII

Feliks Hilary Michał Ludwik Sobański, hrabia herbu Junosza (ur. 11 stycznia 1833 w Ładyżynie k. Hajsyna na Podolu, zm. 29 listopada 1913 w Paryżu), ziemianin, działacz społeczny i charytatywny, filantrop.

Pochodzenie[edytuj]

Był ostatnim dzieckiem z czworga i jedynym synem Ludwika i Róży z Łubieńskich[1][2][3]. Jego najstarsza siostra, Paulina (ur. 1824), wyszła za Adolfa Jełowickiego (1809-1891), oficera powstania listopadowego. Sobański szkolony był w Odessie. Gdy przebywał w 1852 r. w Warszawie, wybuchła epidemia cholery. Założył wtedy z Michałem Ogińskim i utrzymywał szpitalik dla chorych, i sam pielęgnował zarażonych. Potem administrował rodzinnymi dobrami, m.in. Obodówką i Wasylówką na Podolu. Brał udział w komitecie działającym w sprawie uwłaszczenia włościan. W 1857 r. poślubił Emilię z Łubieńskich. Mieli dwóch synów, Michała i Kazimierza, oraz córkę Wiktorię, potem żonę Feliksa Plater-Zyberka, właściciela z Inflant. Od r. 1857 administrował ogromnym majątkiem, Guzów (ok. 6 tysięcy hektarów) na Mazowszu, odkupionym na licytacji, po rodzinie żony[4]. Po wczesnej śmierci krewnego Eustachego Jełowickiego w 1869 r., brata stryjecznego Adolfa Jełowickiego, Sobański został mianowany jako prawny opiekun dzieci jego: Pelagii Jełowickiej i jej młodszego rodzeństwa[5][6].

Działalność[edytuj]

Pałac w Guzowie przed renowacją obecną

Członek Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim w 1858 roku[7].

Został wybrany na marszałka szlachty powiatu bracławskiego. Gdy w październiku 1862 w Kamieńcu Podolskim obradowano nad wysłaniem adresu szlachty podolskiej domagającego się przyłączenia Podola i Wołynia do Królestwa Polskiego przeciwny był tej inicjatywie, lecz został przegłosowany, a adres wysłany do władz. Rząd rosyjski zawiesił wszystkich marszałków, i został wywieziony wraz z innymi do Petersburga i więziony w Twierdzy Pietropawłowskiej pod zarzutem dążenia do oderwania od Cesarstwa części jego prowincji. Dekretem rosyjskiego Senatu, został usunięty z urzędu i skazany na wysiedlenie w głębi Rosji. Później dostał pozwolenie na zamieszkanie w Odessie, a w końcu na powrót na Podole. Po ślubie wiele wysiłku i pieniędzy wsadził w przebudowę i wyposażenie pałacu po Łubieńskich w Guzowie.

W 1870 r. kiedy przebywał w Paryżu w czasie wojny francusko-pruskiej, z Międzynarodowym Czerwonym Krzyżem wynajął ambulans i wraz z lekarzami i pielęgniarzami francuskimi ratował rannych z pola bitwy.

W latach 1872–1885 zajmował się sprawami rolnymi a szczególnie przytułkami rzemieślniczymi[8]. W 1875 został członkiem komitetu Tow. Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP) w Warszawie.[9] W 1878 r. założył konkurs TZSP na projekt kościoła w Żyrardowie, wygrany przez Władysława Marconiego[10]. Przez TZSP finansował stypendia dla młodych artystów. Równocześnie był w r. 1875 współzałożycielem Muzeum Przemysłu i Rolnictwa którego został wiceprezesem do 1913 r.[11] Zaangażowany był także w Towarzystwie Muzycznym im. Stanisława Moniuszki.

Żyrardów – kościół MBP

Finansował budowę i restaurację obiektów sakralnych, m.in. na kościół w Radziwiłłowie oraz kaplicę w Guzowie, odnowienie kościołów w Obodówce i Wiskitkach. Dla kościóła św. Augustyna w Warszawie Sobański sprawił trzy marmurowe ołtarze, wykonane we Włoszech. Finansował stypendia na studia zagraniczne dla wieluu wychowanków seminarium duchownego w Warszawie. W 1880 r. Sobański otrzymał od papieża Leona XIII dziedziczny tytuł hrabiowski. W 1888 r. Sobański wraz z innymi ówczesnymi arystokratami przyczynił się do odnowy kolumny Zygmunta[12].

Ołtarz główny w kościele św. Augustyna w Warszawie

.

Wnętrz Saint-Augustin w Paryżu miejsce tymczasowego pochówku Sobańskiego

Inne budynki i ośrodki[edytuj]

Fundował m.in.:

  • W Warszawie budynek na siedzibę przytułku dla paralityków przy ul. Nowowiejskiej 32. Po rozbudowie tego gmachu w 1897 otwarto tam również:
  • Dom dla kobiet samotnych i schronisko dla sierot.
  • Ochronka katolicka «Nazaret» w Kijowie
  • Szpitalik w Guzowie, w którym bezpłatnie leczyli się okoliczni włościanie i pracownicy dworscy
  • W Obodówce średnią szkołę rolniczą, podległą Podolskiemu Stow. Rolniczemu (fundacja wraz z synem Michałem)
  • w Ursynowie współfinansował założenie seminarium nauczycielskiego.

Ostatnie lata[edytuj]

Sobański wspomagał finansowo wiele instytucji społecznych tak w kraju, jak i polonijnych w Paryżu, gdzie mieszkał przez ostatnie lata życia. Był m.in. członkiem Towarzystwa Polskiego Literacko-Artystycznego, założonego w r. 1832. Ostatnimi darowiznami jego było przekazanie 100 tys. rubli dla Kasy emerytalnej pracowników rolnych w Królestwie Polskim, a także 30 tys. rubli na zakup ziemniaków dla ludności galicyjskiej, nękanej klęską głodu. Zmarł w Paryżu w 1913 i pochowany został tam w podziemiach kościoła św. Augustyna[13]. Chociaż pisze Stanisław Konarski nie wiadomo czy ciało zostało później, jak zamierzano, przewiezione do grobu rodzinnego w Obodówce, odpowiedź jednak jest tu: Rodzina w następnym roku sprowadziła doczesne szczątki hrabiego do kraju. Jak wspomina Maria z Grocholskich Hieronimowa Sobańska: „pogrzeb się odbył w zmniejszonym kręgu „dalszych” gości głównie w obecności licznych sąsiadów (było to już po zamachu w Sarajewie, w końcu czerwca) nikt z Galicji nie przyjechał. Przejazdy graniczne wpadły pod specjalną kontrolę”[14][15].

Pałac Sobańskich w Obodówce

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/ludwik-sobanski.
  2. http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/roza-rozalia-sobanska-z-lubienskich.
  3. Borkowski, Genealogie; Drzewo genealogiczne 64-herbowe po mieczu i kądzieli Sobańskich, Łubieńskich, Jełowickich, Drohojowskich, W. 1912 s. 9–10, 47–8.
  4. Gajewski M., Urządzenia komunalne Warszawy, W. 1979; Jaroszewski T. S., Baraniewski W., Pałace i dwory w okolicach Warszawy, W. 1992 s. 43.
  5. http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/feliks-hilary-michal-ludwik-sobanski.
  6. Biogram Feliksa Sobańskiego z Centralnej Biblioteki Rolniczej w Warszawie: http://www.cbr.edu.pl/rme-archiwum/2005/rme8/stronki/2.html.
  7. Roczniki Gospodarstwa Krajowego. R. 16, 1858, T. 32, nr 1, Warszawa 1858, s. 179.
  8. Słownik polskich towarzystw naukowych, Wr. 1978 I.
  9. http://sacrumetdecorum.pl/?p=902 o zakupie witraża, projektowanego przez malarkę i kuzynę swoją, Marię Magdalenę Łubieńską.
  10. K. Zwoliński, Zakłady żyrardowskie w latach 1885–1915, Książka i Wiedza, Warszawa 1979, s. 197.
  11. Koperska T., Łukomska E., Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za l. 1875–1939.
  12. List Ludwika Górskiego do ks. Jana Tadeusza Lubomirskiego w sprawie „rachunków Kolumny Zygmunta” 24.06.1888 (AGAD – zespół „Stara Wieś”).
  13. „Bulletin Polonais Littéraire, Scientifique et Artistique” 1913 nr 305 s. 404.
  14. Konarski S., Armorial de la noblesse Polonaise titrée, Paris 1958 s. 314.
  15. Biogram Feliksa Sobańskiego z Centralnej Biblioteki Rolniczej w Warszawie: http://www.cbr.edu.pl/rme-archiwum/2005/rme8/stronki/2.html.


Linki zewnętrzne[edytuj]