Przejdź do zawartości

Filharmonia Narodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Filharmonia Narodowa
Ilustracja
Budynek Filharmonii Narodowej w Warszawie w 2020 roku
Państwo

 Polska

Miejscowość

Warszawa

Adres

ul. Jasna 5

Typ budynku

filharmonia

Styl architektoniczny

socrealizm, dawniej eklektyzm

Architekt

pierwotny – Karol Kozłowski, odbudowa 1950–1955 – Eugeniusz Szparkowski, Henryk Białobrzeski

Rozpoczęcie budowy

1900

Ukończenie budowy

1901

Zniszczono

1939, 1944

Odbudowano

1950–1955

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Warszawa, Filharmonia Narodowa w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Warszawa, Filharmonia Narodowa w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Warszawa, Filharmonia Narodowa w Warszawie”
Ziemia52°14′03″N 21°00′40″E/52,234167 21,011111
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Filharmonia Narodowa – polska instytucja kultury, funkcjonująca w gmachu znajdującym się przy ulicy Jasnej 5 w Warszawie, który został wzniesiony w latach 1900–1901 pod kierownictwem Karola Kozłowskiego, a następnie odbudowany po zniszczeniach z okresu II wojny światowej w innej stylistyce architektonicznej w latach 1950–1955 według projektu Eugeniusza Szparkowskiego i Henryka Białobrzeskiego. Dyrektorem naczelnym jest Zofia Zembrzuska[1], a funkcję dyrektora artystycznego sprawuje dyrygent Krzysztof Urbański.

Od 1955 roku w instytucji organizowany jest Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina.

W budynku i przy pomocy Filharmonii Narodowej odbywa się festiwal Warszawska Jesień.

Historia

[edytuj | edytuj kod]
Filharmonia Warszawska około 1914 roku
Filharmonia Warszawska w latach 30. XX wieku

Pierwotny gmach instytucji nazywającej się wówczas Filharmonia Warszawska powstał z inicjatywy grona polskich arystokratów, finansistów i przedstawicieli świata muzycznego (w tym Aleksandra Rajchmana, dziennikarza i wydawcy gazety „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”) – zawiązali oni spółkę, a pieniądze na budowę budynku pozyskali ze sprzedaży akcji[2][3]. Wśród członków spółki znaleźli się m.in. Lubomirscy, Zamoyscy i Władysław Tyszkiewicz[2]. Spółka wkrótce przekształciła się w Towarzystwo Akcyjne, na którego czele stanął słynący w Warszawie z sukcesów bankier Leopold Julian Kronenberg. Akcje udało się sprzedać bardzo sprawnie i przystąpiono do budowy[2][3].

Gmach Filharmonii Warszawskiej został wzniesiony w latach 1900–1901 w kwartale ulic Jasnej, Moniuszki i Nowosiennej (Sienkiewicza) według projektu Karola Kozłowskiego[4][5]. Wzorowany był na europejskich filharmoniach i operach XIX wieku, przede wszystkim na Operze Paryskiej. Otrzymał bardzo bogaty wystrój eklektyczny, z wpływami neorenesansu i neobaroku europejskiego w nowoczesnej na owe czasy interpretacji. Został wzniesiony na działce o wymiarach około 58 m × 44 m i posiadał trzy elewacje[6.1]. Główne wejście pierwotnie znajdowało się od strony ul. Jasnej[6.1]. Fasady posiadały trzy kondygnacje – wyjątek stanowiła środkowa część fasady od strony ulicy Jasnej, mająca dwie kondygnacje i charakteryzująca się loggią z kolumnami[3]. Na fasadach umieszczono rozmaite rzeźby, wykonane przez Stanisława Romana Lewandowskiego i Władysława Mazura[7][8]. Wśród tych rzeźb znalazły się przedstawienia postaci Wolfganga Amadeusa Mozarta, Ludwiga van Beethovena, Fryderyka Chopina i Stanisława Moniuszki[7][3]. Główna sala koncertowa miała powierzchnię 730 m² i mogła pomieścić około 2000 osób[6.2]. Plafon w sali koncertowej wykonał Henryk Siemiradzki.

Sala koncertowa Filharmonii Warszawskiej około 1901 roku

Uroczysta inauguracja obiektu odbyła się 5 listopada 1901 roku. Orkiestrą dyrygował wówczas dyrektor muzyczny i I dyrygent Filharmonii, Emil Młynarski, zaś jako solista wystąpił Ignacy Jan Paderewski (grał własny Koncert fortepianowy z towarzyszeniem orkiestry, oraz szereg utworów Fryderyka Chopina). Śpiewak Wiktor Grąbczewski (bas)[9] wykonał z kolei partię solową w kantacie Władysława Żeleńskiego. W późniejszych latach Filharmonia Warszawska zorganizowała wiele koncertów symfonicznych, recitali i wieczorów kameralnych. W murach instytucji zaczął się odbywać Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (1927, 1932, 1937), ponadto przeprowadzono w nich też I Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego (1935), I Powszechny Festiwal Sztuki Polskiej (1937) oraz (częściowo) XVII Festiwal Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej[2].

Napaść Niemców na Polskę i związana z tym II wojna światowa przerwała działalność Filharmonii. Gmach został spalony w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku[10]. W trakcie walk powstania warszawskiego w 1944 roku uległ zbombardowaniu i dalszemu znacznemu zniszczeniu[3].

Zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z 25 października 1949 roku utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą „Filharmonia Narodowa w Warszawie”[11]. Rok później zapadła decyzja o odbudowie gmachu, lecz – zgodnie z zapowiedzią na łamach „Życia Warszawy” – w formie różniącej się od tej, jaką miał przedwojenny budynek[2].

Odbudowany budynek został otwarty 21 lutego 1955 roku, w dniu rozpoczęcia V Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina[5][12]. Tego samego dnia, z okazji inauguracji sezonu w nowej własnej siedzibie, instytucji Filharmonia Warszawska nadano nazwę Filharmonia Narodowa[5][12]. Nowo otwarty budynek, odbudowany według projektu Eugeniusza Szparkowskiego i Henryka Białobrzeskiego, utracił swój pierwotny bogato zdobiony wystrój elewacji na rzecz stylistyki architektury socrealizmu[13][2]. Częściowo odtworzono jedynie salę koncertową pierwotnego budynku, wykorzystując zachowane ściany, ale bez rekonstrukcji wystroju[3]. Dla poprawy komunikacji wewnętrznej główne wejście do budynku przeniesiono na stronę ul. Sienkiewicza[6.3].

Fasada mieszcząca wejście główne do Filharmonii Narodowej z widocznymi rzeźbami Fryderyka Chopina i Stanisława Moniuszki w 2020 roku

Sala koncertowa Filharmonii Narodowej w Warszawie ma 1072 miejsca. Sala kameralna dysponuje 378 miejscami[3].

W listopadzie 2001 roku w ramach uroczystości wieńczącej obchody 100. rocznicy powstania Filharmonii Narodowej odsłonięto przywrócone na fasadę gmachu Filharmonii ocalałe ze zniszczeń II wojny światowej rzeźby przedstawiające Fryderyka Chopina i Stanisława Moniuszkę, będące jedynymi zachowanymi fragmentami dekoracji przedwojennego budynku[8][3]. Noszące widoczne uszkodzenia rzeźby są wykonane z piaskowca i przez prawie 50 lat przechowywane były w lapidarium warszawskiego Muzeum Ziemi. Niegdyś zdobiły elewację boczną od strony ulicy Jasnej, obecnie znajdują się nad wejściem głównym do Filharmonii[8].

W 2021 Filharmonia Narodowa została odznaczona przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[14][15].

W 2022 roku mazowiecki wojewódzki konserwator zabytków Jakub Lewicki wpisał budynek Filharmonii Narodowej do rejestru zabytków[16].

Dyrektorzy artystyczni

[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej dyrektorami artystycznymi Filharmonii Narodowej byli[1]

  1. Olgierd Straszyński (1945-1946),
  2. Andrzej Panufnik (1946-1947),
  3. Jan Maklakiewicz (1947-1948),
  4. Witold Rudziński (1948-1949),
  5. Władysław Raczkowski (1949-1950),
  6. Witold Rowicki (1950-1955),
  7. Bohdan Wodiczko (1955-1958),
  8. Witold Rowicki (1958-1977),
  9. Kazimierz Kord (1977-2001),
  10. Antoni Wit (2002-2013),
  11. Jacek Kaspszyk (2013-2019),
  12. Andrzej Boreyko (2020-2024),
  13. Krzysztof Urbański (od 2024)

Orkiestra Filharmonii Narodowej

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Orkiestra Filharmonii Narodowej.
Sala koncertowa Filharmonii Narodowej podczas Konkursu Chopinowskiego w 2005 roku

Pierwszy koncert w wykonaniu Filharmoników Warszawskich odbył się 5 listopada 1901 roku w nowo wybudowanym gmachu.

Orkiestra koncertowała z wieloma najsłynniejszymi artystami tamtej doby. Dyrygowali nią m.in. Edvard Grieg, Siergiej Prokofjew, Siergiej Rachmaninow, Maurice Ravel, Camille Saint-Saëns, Richard Strauss i Igor Strawinski.

Soliści

[edytuj | edytuj kod]

Na estradzie Filharmonii Narodowej w Warszawie wystąpili także soliści tej miary, co Martha Argerich, Kathleen Battle, Teresa Berganza, Rafał Blechacz, Nelson Freire, Nigel Kennedy, Evgeny Kissin, Midori Gotō, Arturo Benedetti Michelangeli, Shlomo Mintz, Anne-Sophie Mutter, Garrick Ohlsson, Dawid Ojstrach, Murray Perahia, Jean-Pierre Rampal, Swiatosław Richter, Mstisław Rostropowicz, Henryk Szeryng, Emmanuel Pahud, Ingolf Wunder i Krystian Zimerman.

Chór Filharmonii Narodowej

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Chór Filharmonii Narodowej.

Zespół rozpoczął profesjonalną działalność artystyczną w 1953 roku pod kierunkiem Zbigniewa Soi. Kolejnymi kierownikami byli: Roman Kuklewicz (1955-71), Józef Bok (1971-74), Antoni Szaliński (1974-78), Henryk Wojnarowski (1978-2016). W styczniu 2017 roku kierownictwo objął Bartosz Michałowski.

Chór Filharmonii Narodowej koncertował w Austrii, Belgii, Danii, Finlandii, Grecji, Hiszpanii, Islandii, Izraelu, Niemczech, Rosji, Szwajcarii, Turcji, na Litwie, Łotwie, we Francji i Włoszech, w Wielkiej Brytanii. Zapraszany jest na wspólne koncerty przez orkiestry Berliner Philharmoniker, Muncher Philharmoniker, Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin, RIAS Symphonie-Orchester Berlin, Bamberger Symphoniker(inne języki), orkiestry symfoniczne w Tel Awiwie i Jerozolimie, Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia(inne języki), Orchestre Symphonique de la Monnaie(inne języki), Orchestra Sinfonica Siciliana(inne języki), Orchestra del Teatro alla Scala.

Repertuar

[edytuj | edytuj kod]

Repertuar Chóru Filharmonii Narodowej obejmuje ponad 400 dzieł oratoryjnych i utworów a cappella różnych epok – od średniowiecza do współczesności. Szczególne miejsce zajmuje w nim muzyka polska, a zwłaszcza twórczość Krzysztofa Pendereckiego.

Nagrody

[edytuj | edytuj kod]

2020 – Fryderyk za nagranie opery Hagith (wraz z Polską Orkiestrą Radiową pod dyrekcją Michała Klauzy).

2018 – Fryderyk za album z Litanią do Maryi Panny, Stabat Materi III Symfonią „Pieśń o nocy” (wraz z Orkiestrą Filharmonii Narodowej pod batutą Jacka Kaspszyka).

2017 – Grammy w kategorii Best Choral Performance za płytę z cyklu Penderecki conducts Penderecki (Dies illa, Psalmy Dawida i Hymny do św. Daniiła i Wojciecha).

2011 – Fryderyk za pochodzące z 1989 roku nagranie Requiem. Missa pro defunctis Romana Maciejewskiego.

2010 – „Złoty Orfeusz” francuskiej Academie du Disque Lyrique w kategorii „Najlepsza inicjatywa fonograficzna”, za jaką uznano promocję twórczości Stanisława Moniuszki.

2009 – Fryderyk w kategorii Album Roku – Muzyka Chóralna i Oratoryjna za płytę roku z mszami Stanisława Moniuszki (DUX).

2005 – Record Academy Award (przyznawana przez japoński magazyn „Record Geijutsu”)[17].

Wykonawcy gościnni

[edytuj | edytuj kod]

Przed I wojną światową i w okresie międzywojennym XX w. Filharmonia Warszawska stała się głównym ośrodkiem życia muzycznego w zaborze rosyjskim, a potem w Polsce oraz jedną z najbardziej liczących się instytucji muzycznych w Europie. Wystąpili tutaj niemal wszyscy słynni dyrygenci i soliści tamtych czasów, m.in.: Claudio Arrau, Edvard Grieg, Arthur Honegger, Vladimir Horowitz, Bronisław Huberman, Wilhelm Kempff, Otto Klemperer, Siergiej Prokofjew, Siergiej Rachmaninow, Maurice Ravel, Artur Rodziński, Artur Rubinstein, Pablo Sarasate, Richard Strauss.

Orkiestry

[edytuj | edytuj kod]
Organy w sali koncertowej Filharmonii Narodowej w 2011 roku, podczas XIV Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego
Tablica upamiętniająca Emila Młynarskiego na bocznej ścianie gmachu

W sali Filharmonii Narodowej w Warszawie gościnnie występowały najsłynniejsze orkiestry z całego świata, m.in.:

Organy

[edytuj | edytuj kod]

W 2001 roku w sali koncertowej stanęły nowe organy, wybudowane przez berlińską firmę organmistrzowską Karl Schuke, Berliner Orgelbau Werkstatt. Instrument muzyczny posiada 3 manuały z pedałem i 71 głosów. Wyposażony jest w mechaniczną trakturę gry i elektryczną trakturę rejestrów.

Inne informacje

[edytuj | edytuj kod]

Na bocznej ścianie gmachu Filharmonii znajduje się tablica upamiętniająca Emila Młynarskiego[18].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b O nas. [dostęp 2025-10-20]. (pol.).
  2. ↑ a b c d e f 120 lat Filharmonii Narodowej – historia wyjątkowej instytucji. [w:] Kultura i nauka [on-line]. bankomania.pkobp.pl, 2021-11-17. [dostęp 2025-10-09]. (pol.).
  3. ↑ a b c d e f g h Mateusz Markowski: Perły przedwojennej Warszawy: Filharmonia Narodowa kiedyś i dziś. whitemad.pl, 2021-03-24. [dostęp 2025-10-09]. (pol.).
  4. ↑ Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 195.
  5. ↑ a b c Historia [online], Filharmonia Narodowa [dostęp 2022-02-21].
  6. ↑ Grzegorz Mika. Dwa budynki, jedna Filharmonia. „Skarpa Warszawska”, listopad 2021. 
    1. ↑ a b S. 17.
    2. ↑ S. 18.
    3. ↑ S. 21.
  7. ↑ a b Maria Bychawska, Henryk Schiller, 100 lat Filharmonii w Warszawie 1901–2001, 2001, ISBN 83-912670-8-3.
  8. ↑ a b c Filharmonia – nad głównym wejściem znajdują się posągi Stanisława Moniuszki i Fryderyka Chopina. moniuszko200.pl. [dostęp 2025-10-09]. (pol.).
  9. ↑ Filharmonia Narodowa w Warszawie, [w:] Miejsca [online], Culture.pl, 2010 [dostęp 2025-04-07].
  10. ↑ Władysław Bartoszewski, Bogdan Brzeziński, Leszek Moczulski: Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 20.
  11. ↑ M.P. z 1949 r. Nr 82, poz. 1010.
  12. ↑ a b Krzysztof Jabłoński i in.: Warszawa: portret miasta. Warszawa: Arkady, 1984, s. strony nienumerowane (Kronika odbudowy, budowy i rozbudowy 1945−1982). ISBN 83-213-2993-4.
  13. ↑ Jerzy S. Majewski: Warszawa na starych pocztówkach. Warszawa: Agora, 2013, s. 129. ISBN 978-83-268-1238-5.
  14. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], gov.pl, 15 grudnia 2025 [dostęp 2026-03-03].
  15. ↑ Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” dla Filharmonii Narodowej na zakończenie jubileuszowego 120. sezonu artystycznego [online], gov.pl, 3 czerwca 2022 [dostęp 2026-03-03].
  16. ↑ Marta Stańczyk: Gmach Filharmonii Narodowej stał się zabytkiem. [w:] Dziedzictwo kulturowe [on-line]. dzieje.pl, 2022-12-12. [dostęp 2025-10-09]. (pol.).
  17. ↑ Chór Filharmonia Narodowa [online], filharmonia.pl [dostęp 2022-05-31].
  18. ↑ Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w. Warszawa: Argraf, 2004, s. 105. ISBN 83-912463-4-5.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Filharmonie w Polsce
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Filharmonia_Narodowa&oldid=79687174”