Filmografia Grety Garbo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Greta Garbo (1939)

Greta Garbo (1905–1990) w trwającej 21 lat karierze występowała w filmach i na scenie. Zagrała w 29 produkcjach fabularnych[1]. Trzykrotnie wyróżniana była nominacją do nagrody Akademii Filmowej. Garbo uznawana jest przez biografów i historyków za jedną z największych i najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii kinematografii[2] oraz jedną z legend i ikon okresu „Złotej Ery Hollywood[3].

Karierę rozpoczęła w 1920, gdy została zaangażowana przez Johna W. Bruniusa do roli statystki w niemych filmach En lyckoriddare (1921) i Kärlekens ögon (1922)[4]. Po udziale w krótkometrażowej komedii Petter włóczęga (1922, reż. Erik A. Petschler)[5], zagrała pierwszą ważną rolę w melodramacie Gdy zmysły grają (1924, reż. Mauritz Stiller) u boku Larsa Hansona[6]. Kreacja Elizabeth Dohny uczyniła z niej wschodzącą gwiazdę[7]. Rok później wystąpiła w niemieckim dramacie Zatracona ulica (reż. Georg Wilhelm Pabst)[8].

Pod koniec czerwca 1925 Garbo przeniosła się do Stanów Zjednoczonych[9], gdzie podpisała trzyletnią umowę z Metro-Goldwyn-Mayer[10]. Jej występy w dramacie Słowik hiszpański (1926, reż. Monta Bell)[11] i melodramacie Kusicielka (1926, reż. Fred Niblo)[12] uzyskały entuzjastyczne recenzje amerykańskich krytyków[13]. Rola Felicitas w melodramacie Symfonia zmysłów (1926, reż. Clarence Brown)[14] uczyniła z niej międzynarodową gwiazdę[15]. Po występie we Władczyni miłości (1928, reż. Clarence Brown) z Johnem Gilbertem[16], Garbo była najbardziej dochodową aktorką MGM sezonu 1928–1929 w amerykańskim box offisie[17].

W 1930 zagrała w swoim pierwszym filmie dźwiękowym – dramacie Anna Christie[18], a także w Romansie (oba w reżyserii Clarence’a Browna)[19]. Za udział w nich otrzymała nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej[20]. W następnych latach wystąpiła w melodramacie szpiegowskim Mata Hari (1931, reż. George Fitzmaurice) z Ramónem Novarro[21], melodramacie Ludzie w hotelu (1932, reż. Edmund Goulding)[22], biograficznym dramacie historycznym Królowa Krystyna (1933, reż. Rouben Mamoulian)[23], po którym zaczęto nazywać ją „królową Hollywood”[24], remake’u Anny Kareniny (1935, reż. Clarence Brown)[25] oraz w Damie kameliowej (1936, reż. George Cukor)[26] (za występ w której otrzymała drugą nominację do nagrody Akademii Filmowej)[27]. Pod koniec lat 30. Garbo zrezygnowała z wcielania się w postacie historyczne i skupiła się na gatunku komediowym[28], występując w Ninoczce (1939, reż. Ernst Lubitsch)[29] (otrzymując ostatnią nominację do nagrody Akademii Filmowej)[30] i Dwulicowej kobiecie (1941, reż. George Cukor)[31].

W 1932 Garbo notowana była w pierwszej dziesiątce najbardziej dochodowych amerykańskich aktorek[32]. Jedenaście produkcji z jej udziałem zestawianych było w pierwszej dziesiątce podsumowań roku w box offisie. Sześć filmów, w których wzięła udział, nominowanych było przynajmniej do jednego Oscara w każdej kategorii. Również sześć produkcji z udziałem aktorki, po uwzględnieniu inflacji, przekroczyło sumę stu milionów dolarów dochodu z biletów na rynku krajowym[33].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Gerda Lundequist i Greta Garbo w filmie Gdy zmysły grają (1924)
Greta Garbo i Marie Dressler w filmie Anna Christie (1930)
Rok[a] Tytuł Rola Uwagi Źr
1921 En lyckoriddare dziewica filmy zaginione[4] [34]
1922 Kärlekens ögon statystka
Herr och fru Stockholm manekin film krótkometrażowy (reklama), tytuł alt.: How Not to Dress
Konsum Stockholm Promo dziewczyna zajadająca się ciastkami film krótkometrażowy (reklama), tytuł alt.: Our Daily Bread
Petter włóczęga Greta Nordberg film krótkometrażowy, tytuł oryg.: Luffar-Petter [35]
1924 Gdy zmysły grają hrabina Elżbieta Dohna tytuł oryg.: Gösta Berlings saga, tytuł alt.: The Saga of Gösta Berling
1925 Zatracona ulica Greta Rumfort tytuł oryg.: Die Freudlose Gasse, tytuł alt.: Joyless Street
1926 Słowik hiszpański Leonora Moreno (aka La Brunna) tytuł oryg.: Torrent [36]
Kusicielka Elena de Torre Bianca tytuł oryg.: The Temptress
Symfonia zmysłów Felicitas tytuł oryg.: Flesh and the Devil
1927 Anna Karenina Anna Karenina tytuł oryg.: Love [37]
1928 Boska kobieta Marianne tytuł oryg.: The Divine Woman; film zaginiony[b]
Żar miłości Tania Fiedorova tytuł oryg.: The Mysterious Lady
Władczyni miłości Diana Merrick tytuł oryg.: A Woman of Affairs
1929 Dzikie orchidee Lillie Sterling tytuł oryg.: Wild Orchids [40]
A Man’s Man ona sama [37]
Pokusa Arden Stuart tytuł oryg.: The Single Standard [40]
Pocałunek Irene Guarry tytuł oryg.: The Kiss
1930 Anna Christie Anna „Christie” Christopherson pierwszy film dźwiękowy Garbo[41]
Romans Rita Cavallini tytuł oryg.: Romance
Anna Christie Anna „Christie” Christopherson niemieckojęzyczna wersja filmu z 1930[42] [43]
1931 Natchnienie Yvonne Valbret tytuł oryg.: Inspiration
Zuzanna Lenox Helga / Zuzanna Lenox tytuł oryg.: Susan Lenox: Her Fall and Rise, tytuł alt.: The Rise of Helga
Mata Hari Mata Hari
1932 Ludzie w hotelu balerina Jelizawieta Gruzińska tytuł oryg.: Grand Hotel [44]
Jaką mnie pragniesz Zara / hrabina Maria Varelli tytuł oryg.: As You Desire Me
1933 Królowa Krystyna Krystyna Wazówna tytuł oryg.: Queen Christina
1934 Malowana zasłona Katrin Koerber tytuł oryg.: The Painted Veil
1935 Anna Karenina Anna Karenina remake filmu z 1927[45] [46]
1936 Dama kameliowa Marguerite Gautier tytuł oryg.: Camille
1937 Pani Walewska Maria Walewska tytuł oryg.: Marie Walewska, tytuł alt.: Conquest
1939 Ninoczka Nina Iwanowa „Ninoczka” Jakuszowa tytuł oryg.: Ninotchka
1941 Dwulicowa kobieta Karin Borg tytuł oryg.: Two-Faced Woman [47]

Scena[edytuj | edytuj kod]

Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie, gdzie Garbo uczyła się i występowała w latach 1922–1924
Rocznik 1922–1924, od lewej: Lena Cederqvist, Karl-Magnus Thulstrup, Mona Mårtenson, Mimi Pollak, Vera Schmiterlöw, Greta Garbo, Alf Sjöberg i Håkan Westergren

Erik A. Petschler, reżyser komedii Petter włóczęga (1922), zachęcił Garbo do podjęcia nauki w Królewskim Teatrze Dramatycznym w Sztokholmie[48]. Na egzamin wstępny Signe Enwall przygotowała początkującej aktorce trzy fragmenty sztuk: monolog z trzeciego aktu Piskląt Selmy Lagerlöf, scenę z pierwszego aktu Madame Sans-Gêne autorstwa Victoriena Sardou i monolog Elidy z Oblubienicy morza Henrika Ibsena[49]. Wygłosiwszy wszystkie trzy fragmenty została przyjęta[50], choć według Davida Breta Garbo zdołała zaprezentować jeden fragment, po czym jej przerwano, a trzy dni później poinformowano, że została wybrana wraz z dziesiątką innych studentów, spośród trzystu kandydatów[51]. W ciągu kilku pierwszych miesięcy nauki Garbo stała się prekursorką metody Stanisławskiego[52]. Lubiła zajęcia z deklamacji oraz te aspekty ruchu scenicznego, które wymagały odzwierciedlenia emocji[53].

W 1922 debiutowała jako Madam de Ligneray w sztuce The Beautiful Adventure Gastona Armana de Caillaveta i Roberta de Flersa, wypowiadając kwestię liczącą sześć słów[54]. Na pierwszym roku zagrała również rolę prostytutki w inscenizacji Abschiedssouper Arthura Schnitzlera, służącą damy w sztuce J.M. Barriego Nieporównany Crichton, Hermionę w Zimowej opowieści Williama Szekspira[52][55] i Katri w fińskiej sztuce Daniel Hjort[54][55]. Barry Paris kreację Hermiony w wykonaniu Garbo opisywał jako „czarującą”[54]. Zagrawszy główną rolę kobiecą w filmie Gdy zmysły grają (1924) w reżyserii Mauritza Stillera, aktorka powróciła do Królewskiego Teatru Dramatycznego, gdzie zwiększono jej stypendium o 30 dolarów (150 koron) miesięcznie[56][57]. Występowała w rosyjskim dramacie Jesienne skrzypce i Niewidzialnym człowieku Pära Lagerkvista, wcielając się w prostytutkę[58]. Drobna rola Mariette, recepcjonistki lekarza w farsie pióra Jules’a Romainsa Knock, czyli triumf medycyny, była jej ostatnią kreacją teatralną[58]. W marcu Garbo zrezygnowała z kontynuowania nauki na rzecz kariery filmowej i dalszej edukacji pod kierownictwem Stillera[56].

Najbardziej lubiła role męskie w rosyjskich dziełach klasycznych: „Choć nie lubię mężczyzn przebierających się za kobiety, jest coś szczególnie ekscytującego w oglądaniu kobiety przebranej za mężczyznę” – argumentowała[52].

Rok Tytuł Rola Teatr Źr
1922 The Beautiful Adventure Madam de Ligneray Królewski Teatr Dramatyczny [54][59]
1923 Nieporównany Crichton Fisher, służąca damy [52][60]
Zimowa opowieść[c] Hermiona [52][55]
Abschiedssouper[d] prostytutka
Zmartwychwstanie[c] Amman [55]
Daniel Hjort[c] Katri
1924 Szylkretowy grzebień pani von Brandt [57][61]
Mother’s Rival wiejska dziewczyna [62]
Madame Sans-Gêne Madam de Vintermille
Min vän Teddy Mathilde [63]
Jesienne skrzypce „Guest” [58][64]
Niewidzialny człowiek prostytutka
Knock, czyli triumf medycyny głos Mariette, recepcjonistki lekarza [55][58]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jest to rok premiery. O ile to możliwe, data premiery narzuca kolejność filmów w tej tabeli.
  2. Do współczesnych czasów zachował się jedynie dziewięciominutowy fragment filmu, który odnaleziono w Moskwie, zawierający napisy wykonane cyrylicą[38]. Według innych źródeł ocalał tylko jego zwiastun[39].
  3. a b c Projekt studencki[55].
  4. Spektakl zrealizowany przez stały zespół teatralny[52].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bret 2015 ↓, s. 519–527.
  2. Paris 2007 ↓, s. 9, 14; Bret 2015 ↓, s. 488.
  3. Vieira 2005 ↓, s. 6.
  4. a b Bret 2015 ↓, s. 31.
  5. Paris 2007 ↓, s. 41; Bret 2015 ↓, s. 37.
  6. Paris 2007 ↓, s. 559–560; Bret 2015 ↓, s. 50, 59.
  7. Bret 2015 ↓, s. 64.
  8. Paris 2007 ↓, s. 560; Bret 2015 ↓, s. 76.
  9. Paris 2007 ↓, s. 84–85; Bret 2015 ↓, s. 83.
  10. Bret 2015 ↓, s. 90.
  11. Paris 2007 ↓, s. 94–97; Bret 2015 ↓, s. 96.
  12. Paris 2007 ↓, s. 97–98; Bret 2015 ↓, s. 105.
  13. Paris 2007 ↓, s. 97, 103; Bret 2015 ↓, s. 103–104, 117–118.
  14. Paris 2007 ↓, s. 561; Bret 2015 ↓, s. 120.
  15. Vieira 2005 ↓, s. 38.
  16. Paris 2007 ↓, s. 135, 562; Bret 2015 ↓, s. 179.
  17. Swenson 1997 ↓, s. 193.
  18. Paris 2007 ↓, s. 173, 176; Bret 2015 ↓, s. 232–233.
  19. Paris 2007 ↓, s. 179, 564; Bret 2015 ↓, s. 244.
  20. Paris 2007 ↓, s. 181; Bret 2015 ↓, s. 253.
  21. Paris 2007 ↓, s. 564–565; Bret 2015 ↓, s. 275.
  22. Paris 2007 ↓, s. 565; Bret 2015 ↓, s. 291.
  23. Paris 2007 ↓, s. 565–566; Bret 2015 ↓, s. 316, 321.
  24. Bret 2015 ↓, s. 338.
  25. Paris 2007 ↓, s. 566; Bret 2015 ↓, s. 349, 351.
  26. Paris 2007 ↓, s. 566–567; Bret 2015 ↓, s. 362–363.
  27. Paris 2007 ↓, s. 312; Bret 2015 ↓, s. 372.
  28. Paris 2007 ↓, s. 334; Bret 2015 ↓, s. 389.
  29. Paris 2007 ↓, s. 567; Bret 2015 ↓, s. 397.
  30. Paris 2007 ↓, s. 341; Bret 2015 ↓, s. 407.
  31. Paris 2007 ↓, s. 567–568; Bret 2015 ↓, s. 421–422.
  32. QP Money Making Stars All Years (ang.). [dostęp 2019-04-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-06)].
  33. Greta Garbo Movies – Ultimate Movie Rankings (ang.). [dostęp 2019-04-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-12)].
  34. Bret 2015 ↓, s. 519.
  35. Bret 2015 ↓, s. 520.
  36. Bret 2015 ↓, s. 521.
  37. a b Bret 2015 ↓, s. 522.
  38. Bret 2015 ↓, s. 164.
  39. Paris 2007 ↓, s. 131.
  40. a b Bret 2015 ↓, s. 523.
  41. Swenson 1997 ↓, s. 220.
  42. Vieira 2005 ↓, s. 118; Paris 2007 ↓, s. 176–177, 563; Bret 2015 ↓, s. 255.
  43. Bret 2015 ↓, s. 524.
  44. Bret 2015 ↓, s. 525.
  45. Bret 2015 ↓, s. 349.
  46. Bret 2015 ↓, s. 526.
  47. Bret 2015 ↓, s. 527.
  48. Paris 2007 ↓, s. 42; Bret 2015 ↓, s. 38.
  49. Swenson 1997 ↓, s. 43; Paris 2007 ↓, s. 43; Bret 2015 ↓, s. 39.
  50. Paris 2007 ↓, s. 44.
  51. Bret 2015 ↓, s. 39–40.
  52. a b c d e f Bret 2015 ↓, s. 41.
  53. Paris 2007 ↓, s. 46.
  54. a b c d Paris 2007 ↓, s. 47.
  55. a b c d e f Swenson 1997 ↓, s. 71.
  56. a b Paris 2007 ↓, s. 59.
  57. a b Bret 2015 ↓, s. 61.
  58. a b c d Paris 2007 ↓, s. 63.
  59. Swenson 1997 ↓, s. 47.
  60. Swenson 1997 ↓, s. 62.
  61. Swenson 1997 ↓, s. 51.
  62. Swenson 1997 ↓, s. 65.
  63. Swenson 1997 ↓, s. 66.
  64. Swenson 1997 ↓, s. 70.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]