Filokalia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wybór z I tomu Filokalii pt. Pseudo-Antoni Wielki, Izajasz Anachoreta. Publikacja powstała w ramach projektu FILOKALIA, którego głównym zadaniem jest wydanie pierwszego, polskiego przekładu pism duchowych (IV-XV w.) pt. Filokalia.

Filokalia (gr. Φιλοκαλία) – zbiór tekstów około 36 autorów, z długiego okresu od IV do XV w., z zakresu ascetyki i duchowości w tradycji prawosławnej. Teksty zebrali i chronologicznie uporządkowali, mnich Nikodem z góry Athos, nazywany Hagiorytą (1749-1809) i biskup Makary z Koryntu (1731-1805) pozbawiony biskupstwa, żyjący jako eremita. Obaj spotykali się czasem na Górze Atos. W chronologii tekstów można wyróżnić cztery główne okresy: ojców pustyni, tradycji synajskiej, duchowości studyckiej oraz okres Góry Atos.

Zbiór jest zatytułowany Filokalia ton hieron neptikon, a pełny tytuł to: Filokalia świętych ojców neptyckich, ułożona z pism świętych i teoforycznych ojców, w której przez duchową filozofię działania i kontemplacji, umysł zostaje oczyszczony, oświecony i udoskonalony. W tytule "ojcowie neptyccy" oznacza mistrzów duchowych nauczających, jak osiągnąć stan wewnętrznej, duchowej czujności (gr. nepsis), a wybrani oni zostali spośród większej liczby pism "ojców teoforycznych", czyli "noszących Boga", co określa tych, którzy doświadczyli Bożej obecności. W tytule należy zauważyć jeszcze dwa aspekty: zarówno działanie, jak i kontemplację. Filokalię opublikowano w 1782 r. w Wenecji, gdyż Grecja była okupowana przez Turków. Tytuł zbioru nawiązuje do wyciągu (czyli również filokalii) z tekstów Orygenesa (Umiłowanie Boskiego piękna), który powstał w IV w. pod opieką Bazylego Wielkiego i Grzegorza z Nazjanzu.

Dzieło to przetłumaczono w 1793 na język cerkiewnosłowiański, a w 1877 na rosyjski pod tytułem Dobrotolubije (Добротолюбие) przez świętego mnicha Teofana Pustelnika. Miało ono wielki wpływ na świat prawosławny i na powrót do hezychazmu.

Duchowość Filokalii stawia w centrum oczyszczenie serca, modlitwę Jezusową (zwaną także modlitwą serca), praktykowanie cnót z jednoczesnym podkreśleniem rzeczywistego uczestnictwa w życiu bożym.

Pierwszy, całościowy przekład na język polski Filokalii realizowany jest w ramach projektu filokalia.pl przez Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC. Dostępny jest na niej wybór z I tomu Filokalii pt. Pseudo-Antoni Wielki, Izajasz Anachoreta[1]

Cytaty[edytuj | edytuj kod]

 Pseudo-Antoni Wielki // Filokalia, tom 1
W niewłaściwy sposób nazywa się ludzi rozumnymi. Nie są bowiem rozumni ci, którzy wyuczyli się rozpraw i ksiąg dawnych mędrców, lecz ci, którzy mają rozumną duszę i potrafią rozróżnić, co jest dobre, a co złe. Unikają bowiem tego, co jest niegodziwe i niszczy duszę, a to, co jest dobre i dla duszy korzystne, osiągają dzięki gorliwym ćwiczeniom duchowym. A robią to z wielką wdzięcznością wobec Boga. Tacy jako jedyni powinni być nazywani prawdziwie rozumnymi ludźmi.
 Pseudo-Antoni Wielki // Filokalia, tom 1
Jak sternicy prowadząc statek korzystają z pomocy oka, aby nie osiąść na jakiejś podmorskiej czy przybrzeżnej skale, tak i ci, którzy pragną wieść cnotliwe życie, niech starannie rozważają, co powinni czynić, a czego unikać. I niech sądzą, wycinając z duszy niegodziwe myśli, że prawdziwe i boskie prawa są dla nich korzystne.
 Izajasz Anachoreta // Filokalia, tom 1
Niech twoje serce nie cieszy się, ilekroć stawisz czoła wrogości i spostrzeżesz, że osłabiona ucieka do tyłu, ponieważ zło duchów jest za nimi. Przygotowują one bój gorszy od tego pierwszego, zachowują go poza miastem i rozkazują mu się nie ruszać. Kiedy się przeciwstawiasz, wychodząc im naprzeciw, uciekają sprzed twojego oblicza w słabości. Gdy natomiast wywyższy się twoje serce, ponieważ je przepędziłeś, oraz porzucisz miasto, jedne powstaną z tyłu, inne staną z przodu, a nieszczęsna dusza pozostanie między nimi, bez drogi ucieczki . Miastem jest modlitwa, przeciwstawieniem się jest odparcie demona w Jezusie Chrystusie, a podstawa to gwałtowność.
 Izajasz Anachoreta // Filokalia, tom 1
Demony w swojej przebiegłości oddalają się na jakiś czas, a wtedy człowiek puszcza swoje serce samopas, myśląc, że osiągnął już spokój. A one na powrót wkraczają do nieszczęsnej duszy i porywają ją, jak wróbla. I gdy staną się od niej silniejsze, będą ją niemiłosiernie poniżać we wszelkim grzechu, gorszym od tych popełnionych uprzednio, w sprawie których człowiek modlił się o przebaczenie. Stańmy więc w bojaźni Bożej i ustrzeżmy naszego serca, dokonując naszych praktyk i strzegąc cnót, które powstrzymują zło naszych wrogów.
 Św. Hezychiusz z Synaju // Filokalia, tom 1
Ten, kto stał się ślepy, nie widzi światła słońca. Tak samo ten, kto nie podąża w trzeźwości, nie widzi w dużej ilości blasków łaski z góry, ani też nie zostanie uwolniony od niegodziwych i nienawistnych dla Boga czynów, słów i namysłów. Tacy ludzie w chwili zejścia z tego świata nie miną wolni piekielnych władców.
 Św. Hezychiusz z Synaju // Filokalia, tom 1
Trzeźwość to trwałe skupienie myśli oraz ustawienie jej w bramie serca, żeby widziała przychodzące myśli-złodziei oraz słyszała zarówno to, co mówią, jak i to, co robią zabójcze myśli, a także rozpoznała, co to jest za forma, wyrzeźbiona i ustawiona jako pomnik przez demony, która usiłuje poprzez siebie zwieść umysł w przedstawieniach. Takie starania, jeśli będziemy chcieli, dają nam doświadczenie w biegłym prowadzeniu umysłowej wojny.
 Św. Hezychiusz z Synaju // Filokalia, tom 1
Rozum, który stoi pewnie, woła Chrystusa przeciwko wrogom i ucieka do Niego, jak jakieś osaczone przez liczne psy zwierzę, które okopało się w twierdzy, zapobiega umysłowo z oddali umysłowym zasadzkom niewidzialnych wrogów, a poprzez ciągłe trzymanie się przeciwko nim ze sprawiającym pokój Chrystusem, pozostaje przez nie niezraniony.
 Św. Hezychiusz z Synaju // Filokalia, tom 1
Modlitwa Jezusa, razem z trzeźwością, z natury usuwa z głębi namysłu serca myśli w sercu (nawet te, które powstały pomimo naszej woli), które wbiły się w nie i tam pozostają.
 Św. Hezychiusz z Synaju // Filokalia, tom 1
Tak jak w sytuacji, gdy niezdrowe jedzenie, ledwo co pochłonięte przez ciało, szkodzi, ale ten, kto je zjadł, gdy zauważa szkodę, przy użyciu jakiegoś środka zwymiotuje i pozostanie bez uszczerbku na zdrowiu, tak i umysł, gdy dopuściwszy niegodziwe myśli, pochłonie je, ale dostrzeże ich gorycz, intonując z głębi serca modlitwę Jezusową z łatwością je wydala i ostatecznie odrzuca. Ponieważ nauka wraz z Bogiem oraz płynące z niej doświadczenie pozwoliły trzeźwym zrozumieć to, o czym tu wspomniano.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pseudo-Antoni Wielki, Izajasz Anachoreta Wybór z I tomu "Filokalii". Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów. [dostęp 2017-07-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]