Filtry Lindleya

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. A-813, A-788 z 1 marca 1973, 26 marca 2008
Jedna z hal filtrów powolnych
Jedna z hal filtrów powolnych
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Koszykowa 81
Architekt William Lindley
Ukończenie budowy 1886, 1933
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Zespół Stacji Filtrów w Warszawie
Ziemia52°13′18″N 20°59′43″E/52,221667 20,995278
Strona internetowa
Budowa osadników wody surowej, lata 90. XIX wieku
Stacja Filtrów ok. 1908
Teren Filtrów współczesnie
Wieża ciśnień wzniesiona w latach 1885–1886
Wnętrze wieży ciśnień
Budynek techniczny nr 1
Budynek techniczny nr 2, siedziba Muzeum Wodociągów i Kanalizacji
Wejścia do hal filtrów powolnych
Wnętrze Zakładu Filtrów Pospiesznych
Muzeum Wodociągów i Kanalizacji na poziomie –1

Zespół Stacji Filtrów[1]warszawskie filtry wody znajdujące się przy ul. Koszykowej 82. Zajmują teren między ulicami: Koszykową, Krzywickiego, Filtrową i Raszyńską.

Zespół należy do systemu wodociągów warszawskich zaprojektowanych i wybudowanych w latach 1883–1886 według projektu Williama Lindleya. W XX i XXI wieku został rozbudowywany i uzupełniany o nowe obiekty.

W latach 1973 i 2008 wpisany do rejestru zabytków. W 2012 cały kompleks został uznany za pomnik historii[2].

Początki warszawskich wodociągów[edytuj | edytuj kod]

Na początku XVII w. zbudowano drewniany wodociąg zaopatrujący Stare Miasto w wodę ze źródła przy ul. Długiej, a potem z posesji przy ul. Rymarskiej. W tym samym czasie uregulowano źródła znajdujące się na rogu ulicy Długiej i Leszna, ale w innych rejonach miasta korzystano z zanieczyszczonej wody wiślanej. W początkach XIX w. pojawiały się różne projekty skanalizowania miasta, ale pozostawały na wczesnych etapach.

W połowie lat 1840. inżynier Feliks Pancer zaprojektował w samym korycie rzeki murowaną studnię w celu czerpania wody, pompy parowe na brzegu i wodozbiór na placu Zamkowym[3].

Po śmierci Pancera projekt zaktualizował Henryk Marconi, który zaprojektował sześć studni nad brzegiem. Z powodu warunków terenowych zdecydowano ostatecznie o czerpaniu wody z rzeki i przystąpiono niezwłocznie do budowy. Już w 1862 r. instalacja była niewydolna, ponieważ wzrost liczby mieszkańców miasta spowodował, że było ono większe niż planowana wydolność systemu[4], w dodatku woda była źle oczyszczana. W tym samym roku zaproszony przez miasto Thomas Hawksley zaprojektował własną sieć, ale z powodu wybuchu powstania do jej budowy nie doszło[5].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Budowę zlecił Sokrates Starynkiewicz (1820-1902), generał rosyjski, prezydent Warszawy.

W 1879 roku Starynkiewicz zapoznał się z projektem wodociągów i kanalizacji przedstawionym przez Lindleya i rozesłał go do warszawskich gazet, zachęcając do publicznej dyskusji[6]. W 1881 r. Starynkiewicz zatwierdził projekt w Petersburgu i od tego roku do 1886 budowano pierwszą sieć wodociągów i kanalizacji w Warszawie.

Projekt Williama Lindleya zakładał budowę Stacji Pomp Rzecznych na lewym brzegu Wisły oraz Stacji Filtrów z urządzeniami uzdatniającymi wodę do picia. Projekt realizował i rozbudowywał jego syn, William Heerlein Lindley.

Podczas budowy wykorzystano najnowocześniejsze ówczesne rozwiązania techniczne. Duży nacisk położono na dopracowanie szczegółów. Przy budowie wszystkich, nawet najmniejszych, obiektów użyto materiałów najwyższej jakości, które poddawano kilkustopniowej kontroli. Podstawowym materiałem budowlanym była specjalnie wypalana, odporna na wilgoć cegła licówka i cegła glazurowana białą polewą. Na wielką skalę stosowano bloki granitowe i z piaskowca.

Pierwsza oczyszczona woda popłynęła do mieszkańców Warszawy 3 lipca 1886 r. z filtrów posiadających jedną grupę filtrów powolnych, jeden zbiornik wody czystej, jedną halę pomp i wieżę ciśnień.

System wodociągów[edytuj | edytuj kod]

W czasach Lindleya sieć wodociągowa Warszawy dzieliła się na:

  • Górne Miasto – zasilane w wodę z wykorzystaniem wieży ciśnień znajdującej się na terenie stacji filtrów.
  • Dolne Miasto, czyli Powiśle i Praga – zasilane w wodę wypływającą bezpośrednio z filtrów powolnych.

Na system wodociągów warszawskich składały się Stacja Filtrów – filtry Lindleya – oraz Stacja Pomp Rzecznych Zakładu Wodociągu Centralnego, gdzie z Wisły czerpano wodę i przewodami przesyłowymi kierowano na Stacje Filtrów (Zakład Wodociągu Centralnego).

Urządzenia Stacji Filtrów zostały przykryte ziemią. Pod nasypami znajdują się obecnie cztery osadniki wody surowej, sześć grup filtrów powolnych oraz dziewięć zbiorników wody czystej. W miejscu siódmej grupy filtrów powolnych został wybudowany Zakład Ozonowania oraz filtry węglowe.

Rozbudowa i modernizacja systemu filtrów[edytuj | edytuj kod]

W początkowym okresie woda ze Stacji Pomp Rzecznych była kierowana do filtrów powolnych, których niektóre komory pełniły funkcję krytych osadników. Przefiltrowana woda była kierowana do zbiorników wody czystej, a następnie do hal pomp, skąd była tłoczona do wieży ciśnień, gdzie rozpoczynała się sieć wodociągowa Górnego Miasta.

W kilka lat po uruchomieniu filtrów konieczne było dodanie krytych osadników przed skierowaniem wody do filtrów powolnych, gdyż przeprowadzone badania wykazały złą jakość wody. W tym celu po 1890 r. powiększono teren stacji i rozpoczęto budowę osadników.

Zwiększające się zapotrzebowanie na wodę doprowadziło do wybudowania w latach 1930-1933 Zakładu Filtrów Pospiesznych, który uzdatnia wodę z czterech ujęć poddennych PU1, PU2, PU3 i PU4. Po jego uruchomieniu woda ze Stacji Pomp Rzecznych była tłoczona do zbiorników wyrównawczych (dawnych krytych osadników) i dalej do filtrów pośpiesznych, a z nich do filtrów powolnych.

W 1931 wprowadzono chlorowanie wody opuszczającej filtry powolne.

W latach 2008–2010 wybudowano stację ozonowania pośredniego i filtrowania na węglu aktywnym. Znajdują się w niej 3 generatory ozonu i 18 komór filtrów węglowych[7]. Architektonicznie nawiązuje ona starszych obiektów stacji – materiał budowlany (cegła klinkierowa, piaskowiec) i stylizacja ornamentów do dziewiętnastowiecznych budowli stacji, a płaskorzeźby do reliefów w stylu art deco z międzywojennej stacji filtrów pospiesznych[8]. Stacja w wyniku konkursu otrzymała nazwę „Socrates”[9].

Zakład Wodociągu Centralnego[edytuj | edytuj kod]

Zakład Wodociągu Centralnego to najstarszy z trzech warszawskich wodociągów. Dostarcza mieszkańcom Warszawy wodę od 3 lipca 1886 r. Jako jedyny posiada dwa ciągi technologiczne:

  • Pierwszy ciąg technologiczny – zaprojektowany przez Williama Lindleya i jego syna Williama Heerleina Lindleya, wzbogacony w 1933 roku o Zakład Filtrów Pospiesznych uzdatnia obecnie wodę infiltracyjną czerpaną spod dna Wisły przez 4 ujęcia brzegowe i Ujęcie Zasadnicze Wodociągu Praskiego „Grubą Kaśkę”. W procesie uzdatniania woda filtrowana jest przez filtry pospieszne i filtry powolne, dezynfekowana dwutlenkiem chloru. Filtry powolne w ramach realizowanego w MPWiK Programu Poprawy Jakości Wody wyposażone zostały w ostatnich latach w węgiel aktywny.
  • Drugi ciąg technologiczny – uruchomiony w 1972 r. oczyszcza wodę pobraną z Osadnika Czerniakowskiego wykorzystując proces wstępnego utleniania, koagulacji z użyciem siarczanu glinowego, filtracji pospiesznej i dezynfekcji dwutlenkiem chloru. Odczyn wody korygowany jest wodą wapienną. Zakład Wodociągu Centralnego posiada laboratorium, które bada wodę we wszystkich etapach uzdatniania oraz w sieci przewodów rozprowadzających ją do odbiorców. Oprócz kontroli jakości wody wykonywanej przez laboratorium wybrane parametry są monitorowane przez urządzenia pomiarowe w systemie on-line.

Zieleń[edytuj | edytuj kod]

Teren stacji filtrów ma charakter zabudowy przemysłowej i urządzeń komunalnych, jednak w dużej mierze stanowi obszar zieleni miejskiej. Pełni on funkcję klina nawietrzającego centrum miasta[10].

Na jego terenie znajduje się aleja platanowa leżąca na linii Drogi Królewskiej (fragmentu Osi Stanisławowskiej)[11] oraz dwa pomniki przyrody: wielopniowy cis pospolity (nazywany Cisem Starynkiewicza, przy wieży ciśnień) oraz kasztanowiec zwyczajny (od strony ul. Raszyńskiej)[12].

Zabytek[edytuj | edytuj kod]

Filtry Lindleya obejmowano ochroną jako zabytek stopniowo. 1 marca 1973 roku do rejestru zabytków (pod numerem A-813) wpisano następujące obiekty[13]:

  • budynek mieszkalny (dawny dom dyrektora),
  • hale filtrów powolnych z przedsionkami (2, 4, 6, 8, 10, 12),
  • hale filtrów powolnych z przedsionkami (1, 3, 5, 7, 9, 11),
  • portiernia przy bramie głównej (wschodnia),
  • portiernia przy bramie głównej (zachodnia),
  • wieża ciśnień.

26 marca 2008 roku listę tę uzupełniono o kolejne obiekty (numer A-788)[13]:

  • budynek techniczny nr 1, tj. maszynownia – pompy parowe, kotłownia, skład węgla, elektropompy ABC, magazyn,
  • budynek techniczny nr 2, tj. maszynownia – pompy parowe, kotłownia, skład węgla, elktropompy, Muzeum Wodociągów i Kanalizacji
  • dawne stajnie (budynek socjalny),
  • hale filtrów powolnych z przedsionkami (14, 16, 18, 20, 22, 24) IV grupy,
  • hale filtrów powolnych z przedsionkami (13, 15, 17, 19, 21, 23) III grupy,
  • hale filtrów powolnych z przedsionkami (25, 27, 29, 31, 33, 35) V grupy,
  • hale filtrów powolnych z przedsionkami (26, 28, 30, 32, 34, 36) VI grupy,
  • komora „A”,
  • komora „C”,
  • komora wodomierza Venturiego,
  • ogrodzenie wraz z czterema bramami,
  • Zakład Filtrów Pośpiesznych,
  • zbiornik wody czystej nr 1A, 1B,
  • zbiornik wody czystej nr 2
  • zbiornik wody czystej nr 3,
  • zbiorniki wody surowej (nr 1 i 3),
  • zbiorniki wody surowej (nr 2 i 4),
  • zieleń Stacji Filtrów i Wodociągów.

18 stycznia 2012 roku na mocy rozporządzenia prezydenta RP cały zespół filtrów uznano za pomnik historii. Status ten przyznano obiektom na całej działce – zarówno dziewiętnasto- i dwudziestowiecznym, wpisanym do rejestru zabytków, jak i świeżo wybudowanym budynkom oraz zieleni miejskiej[2].

Pozostałe obiekty[edytuj | edytuj kod]

W 1907 w pobliżu wieży ciśnień odsłonięto popiersie Sokratesa Starynkiewicza[14].

Muzeum i dni otwarte[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Stacji Filtrów, w budynku technicznym nr 2, znajduje się Muzeum Wodociągów i Kanalizacji.

W lipcu oraz sierpniu każdego roku Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji organizuje cyklicznie Dni Otwarte Filtrów Warszawskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 30 września 2017 r. Woj. mazowieckie (Warszawa). W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. [dostęp 2017-12-21]. s. 7.
  2. a b Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 stycznia 2012 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Warszawa – Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya” Dz.U. z 2012 r. poz. 64
  3. Stanisław Milewski, Sokrat Starynkiewicz. Jak Rosjanin Warszawę cywilizował... - Histmag.org, 29 marca 2013 [dostęp 2017-08-26].
  4. Stanisław Milewski, Sokrat Starynkiewicz. Jak Rosjanin Warszawę cywilizował... - Histmag.org, 29 marca 2013 [dostęp 2017-08-26].
  5. Stanisław Milewski, Sokrat Starynkiewicz. Jak Rosjanin Warszawę cywilizował... - Histmag.org, 29 marca 2013 [dostęp 2017-08-26].
  6. Stanisław Milewski, Sokrat Starynkiewicz. Jak Rosjanin Warszawę cywilizował... - Histmag.org, 29 marca 2013 [dostęp 2017-08-26].
  7. Smaczna woda prosto z kranu (pol.). Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m. st. Warszawa S.A., 2010-10-20. [dostęp 2012-02-06].
  8. Jerzy S. Majewski. Seksowna, długonoga dziewczyna. To symbol stolicy. „Gazeta Wyborcza”, 2011-10-12. Agora SA (pol.). 
  9. Stacja ozonowania i filtracji na węglu aktywnym ma już nową nazwę! (pol.). Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m. st. Warszawa S.A., 2010-11-23. [dostęp 2012-02-06].
  10. Jarosław Zieliński. Z dziejów Ochoty – Stacja Filtrów (2). „Ochotnik”, s. 2, październik 2005. ISSN 1734-5510 (pol.). 
  11. Jerzy S. Majewski: Plac Narutowicza (pol.). W: Spacerowniki 2006 [on-line]. gazeta.pl. [dostęp 2012-02-06].
  12. Pomniki przyrody na terenie m.st. Warszawy. Pomniki przyrody na terenie dzielnicy Ochota. W: Urząd m.st. Warszawy [on-line]. bip.warszawa.pl. [dostęp 2017-12-13].
  13. a b Zabytki nieruchome – rejestr i ewidencja (pol.). W: Rejestr i ewidencja zabytków [on-line]. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie, grudzień 2011. [dostęp 2012-02-06].
  14. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 59. ISBN 83-88973-59-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]