Finał Pucharu Anglii w piłce nożnej (1876)
| |||
 Trofeum Pucharu Anglii przyznane w 1876 roku | |||
| Dyscyplina | |||
|---|---|---|---|
| Turniej | |||
| Finał | |||
| |||
| |||
| Obiekt | |||
| Data |
11 marca 1876 | ||
| Sędzia | |||
| Powtórka | |||
| |||
| |||
| Obiekt | |||
| Data |
18 marca 1876 | ||
| Sędzia | |||
Finał Pucharu Anglii 1876 – mecz piłki nożnej pomiędzy Wanderers a Old Etonians, który odbył się 11 marca 1876 roku na Kennington Oval w Londynie. Był to piąty finał najstarszych na świecie rozgrywek piłkarskich, Football Association Challenge Cup (obecnie znanego jako FA Cup). Wanderers, triumfatorzy edycji z lat 1872 i 1873, dotarli do finału, tracąc w czterech poprzednich rundach zaledwie jednego gola – w półfinale pokonali Swifts. Old Etonians wystąpili w drugim finale z rzędu; w 1875 roku przegrali z Royal Engineers po powtórce. Także oni przed finałem 1876 utracili tylko jednego gola, eliminując w półfinale Oxford University – zwycięzcę rozgrywek z 1874 roku.
Pierwsze spotkanie zakończyło się remisem 1:1 – był to drugi z rzędu finał Pucharu Anglii, który wymagał powtórki. Bramkę dla Wanderers zdobył John Hawley Edwards. Wyrównujące trafienie Old Etonians przypisuje się współcześnie Alexandrowi Bonsorowi, choć ówczesne relacje prasowe nie wskazują jednoznacznie autora gola. Old Etonians przystąpili do niej w zmienionym składzie z powodu nieobecności kilku ważnych zawodników. Zespół ten nie zdołał skutecznie przeciwstawić się Wanderers i przegrał 0:3. Bramki zdobyli Charles Wollaston oraz Thomas Bridges Hughes – pierwsze dwa gole padły jeszcze przed przerwą w krótkim odstępie czasu, a trzecie trafienie Hughesa nastąpiło wkrótce po zmianie stron.
Tło
[edytuj | edytuj kod]Football Association Challenge Cup (współcześnie znany jako FA Cup) stanowi pierwszą formalną rozgrywkę w historii piłki nożnej[1][2]. Pomysł utworzenia turnieju zgłosił w 1871 roku Charles William Alcock, sekretarz The Football Association (FA), który stwierdził, że „pożądane jest ustanowienie Challenge Cup związanego z Association, w którym mogłyby rywalizować wszystkie kluby należące do tej organizacji”[3]. Inspiracją dla niego był system rywalizacji między domami szkolnymi (houses), znany mu z czasów nauki w Harrow School[3][4]. Pierwsza edycja rozgrywek ruszyła w sezonie 1871/72 z udziałem 15 klubów[4]. Zwycięzcą zostali Wanderers, którzy pokonali w finale Royal Engineers[5]. Kapitanem zwycięskiej drużyny był sam Charles Alcock[6]. Wanderers tworzyli zamożni dżentelmeni – absolwenci renomowanych angielskich szkół publicznych, m.in. Harrow School i Eton College. Old Etonians, zespół założony wyłącznie dla byłych uczniów Eton College[7], po raz pierwszy zgłosili się do rozgrywek w sezonie 1873/74, ale wycofali się przed rozegraniem meczu[8]. W następnym sezonie dotarli do finału, jednak po remisie 1:1 w pierwszym spotkaniu przegrali powtórkę z Royal Engineers[9]. Z kolei Wanderers, po zwycięstwach w 1872 roku i 1873 roku, w dwóch następnych sezonach nie potrafili przebić się dalej niż do ćwierćfinałów[10].
Droga do finału
[edytuj | edytuj kod]
W rozgrywkach Pucharu Anglii w sezonie 1875/76 uczestniczyły 32 drużyny, rozpoczynając rozgrywki od pierwszej rundy. W losowaniu do pierwszej rundy zarówno Wanderers, jak i Old Etonians otrzymali prawo gry na własnym terenie. Wanderers pokonali 1st Surrey Rifles, reprezentującą pułk wojskowy o tej samej nazwie, 5:0, natomiast Old Etonians zwyciężyli Pilgrims 4:1[10][11]. Mecze drugiej rundy z udziałem obu klubów rozegrano 11 grudnia na Kennington Oval. Najpierw Old Etonians wygrali z Maidenhead 8:0 (1:0 do przerwy, siedem goli w drugiej połowie[12]), po czym tego samego dnia Wanderers pokonali Crystal Palace[a] 3:0[12][15]. W ćwierćfinale Wanderers wyeliminowali Sheffield – jedyną drużynę z południowej Anglii, która dotarła do tego etapu – wynikiem 2:0, natomiast Old Etonians pokonali Clapham Rovers 1:0[16]. Oba półfinały rozegrano na Kennington Oval: 19 lutego Old Etonians wygrali 1:0 z Oxford University, a 26 lutego Wanderers pokonali klub ze Slough, Swifts, 2:1, zapewniając sobie udział w finale[17].
Mecz
[edytuj | edytuj kod]Przebieg
[edytuj | edytuj kod]
Finał rozegrano na stadionie Kennington Oval[18]. W meczu wystąpiły trzy pary braci: w barwach Wanderers grali Francis Heron i Hubert Heron natomiast w drużynie Old Etonians znaleźli się Edward Lyttelton wraz z bratem Alfredem Lytteltonem oraz Albert Meysey-Thompson i Charles Meysey-Thompson. Ta ostatnia para nosiła pierwotnie nazwisko Thompson; zmiana została dokonana prawnie w 1874 roku. W samym finale Albert występował jeszcze pod nazwiskiem Thompson, natomiast Charles już jako Meysey[19]. Osiągnięcie to pozostaje jedynym finałem Pucharu Anglii, w którym zagrały dwie lub więcej pary braci[20]. W składzie Etonians znalazł się również Julian Sturgis, urodzony w Stanach Zjednoczonych – był to pierwszy zawodnik, który wystąpił w finale Pucharu, nie będąc urodzonym ani w Wielkiej Brytanii, ani jako dziecko brytyjskich rodziców mieszkających na terytoriach zamorskich Imperium Brytyjskiego[21]. Arthur Kinnaird, który jako kapitan poprowadził Wanderers do zwycięstwa w finale z 1873 roku, tym razem był kapitanem drużyny Etonians[22]. Prasa szacowała frekwencję na 3500 widzów – była to największa publiczność na finale Pucharu Anglii do tamtego czasu[23].
Wanderers wystąpili w formacji z dwoma bocznymi obrońcami, dwoma środkowymi obrońcami i sześcioma napastnikami, natomiast Old Etonians wybrali ustawienie z jednym bocznym obrońcą, dwoma środkowymi obrońcami i siedmioma napastnikami[19][24]. Wanderers wygrali rzut monetą i zdecydowali o wyborze strony boiska na pierwszą połowę, obierając obronę bramki od strony Harleyford Road. Mecz rozegrano przy silnym wietrze; podczas jednego z rzutów rożnych wykonywanych przez Fredericka Maddisona porywisty podmuch zdmuchnął piłkę z powrotem poza linię boczną[19]. W początkowej fazie spotkania Wanderers wywalczyli trzy rzuty rożne, ale żaden z nich nie przyniósł efektu. Old Etonians odpowiedzieli atakiem prowadzonym przez Alfreda Lytteltona, który został jednak skutecznie zatrzymany przez obrońców Wanderers – Francisa Birleya i Williama Lindsaya[24]. Relacja zamieszczona w „The Observer” podkreśla, że przez pierwsze 35 minut „gra toczyła się z dużym zaangażowaniem obu stron, bez wyraźnej przewagi którejkolwiek z drużyn”. Przełom nastąpił po akcji Charlesa Wollastona, który minął Thompsona i podał piłkę do Johna Hawleya Edwardsa. Ten oddał – jak określił to korespondent „The Daily Telegraph” – „bardzo precyzyjny strzał” i zdobył bramkę dla Wanderers[18][25]. Napastnicy Wanderers mieli kolejne okazje do ataku, jednak brakowało im szybkości. Do przerwy wynik nie uległ zmianie[24]. Korespondent „The Daily Telegraph” wyróżnił bramkarza Old Etonians, Quintina Hogga, chwaląc go za „zimną krew i odwagę” przejawiane w pierwszej połowie[25].
Po zmianie stron Old Etonians rozpoczęli drugą połowę z wiatrem – który w międzyczasie się nasilił[24] – za plecami, co pozwoliło im przejąć inicjatywę[19]. Około piątej minuty po przerwie nieprecyzyjne wybicie jednego z obrońców Wanderers umożliwiło Old Etonians wywalczenie rzutu rożnego[24]. Po jego rozegraniu doszło do scrimmage – walki o piłkę w bezpośrednim polu bramkowym przeciwnika (współcześnie określane jako kotłowanina podbramkowa; goalmouth scramble). W wyniku tego zamieszania piłka, wraz z kilkoma zawodnikami obu drużyn, została wepchnięta za linię bramkową, wyrywając przy tym słupki bramki[18][19]. Współczesne źródła przypisują tę bramkę Alexandrowi Bonsorowi[26], jednakże relacje prasowe z tamtego czasu nie wskazują konkretnego strzelca, odnotowując jedynie, że gol padł „z tłoku”[18][27]. Po uzyskaniu wyrównania Old Etonians przez krótki czas utrzymywali przewagę w grze. Szybko jednak inicjatywę odzyskali Wanderers, których napastnicy precyzyjnie wymieniali podania[24]. Żadna z drużyn nie zdołała już zdobyć bramki i spotkanie zakończyło się remisem 1:1. Był to drugi z rzędu finał Pucharu Anglii, w którym wystąpiła konieczność rozegrania powtórki w celu wyłonienia zwycięzcy[26]. Mimo że regulamin dopuszczał zarządzenie 30-minutowej dogrywki, sędzia nie skorzystał z tej możliwości ze względu na liczne kontuzje odniesione przez zawodników obu zespołów[25].
Szczegóły
[edytuj | edytuj kod]| 11 marca 1876 | Wanderers |
1:1 | Old Etonians |
Kennington Oval, Londyn[19] Widzów: 3500[19] Sędzia: Walter Buchanan (Clapham Rovers)[19] |
        Wanderers[29]
|
Old Etonians[29]
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Powtórka
[edytuj | edytuj kod]Przebieg
[edytuj | edytuj kod]
Powtórka finału odbyła się tydzień później na tym samym stadionie. Wanderers przystąpili do spotkania w niezmienionym składzie. Old Etonians zmuszeni byli natomiast do licznych zmian kadrowych. Charles Meysey nie mógł wystąpić z powodu kontuzji, a trzech innych zawodników było nieosiągalnych z powodu zobowiązań pozasportowych. Wśród zastępców znalazł się Edgar Lubbock, który niedawno powrócił do zdrowia po chorobie i według relacji prezentował się poniżej poziomu swojej najlepszej dyspozycji. Alfred Kinnaird nadal odczuwał dolegliwości po urazie odniesionym w pierwszym spotkaniu[30]. Z powodu nieobecności bramkarza Quintina Hogga między słupkami stanął Francis Wilson, zawodnik zazwyczaj występujący jako napastnik lub obrońca. Część ówczesnych relacji prasowych błędnie wskazywała Hogga jako bramkarza w powtórce[31][32][33]. Na trybunach zgromadziło się ponownie 3500 widzów[30]. Sędzią był William Rawson, który sam wystąpił w finale Pucharu Anglii w 1874 roku w barwach Oxford University. Zastąpił on W.S. Buchanana, sędziego pierwszego finału[34]. Panował silny mróz, a nad boiskiem utrzymywało się zagrożenie opadami śniegu[30].
Old Etonians wygrali rzut monetą, a Wanderers rozpoczęli mecz od strony Harleyford Road[33]. Old Etonians rozpoczęli spotkanie agresywnie[30]. Wielokrotnie dochodziło do odwołań o zagranie ręką, co skutkowało przyznaniem serii rzutów wolnych, które zakończyły się jednak bez zmiany wyniku. W jednej z akcji John Hawley Edwards przeprowadził zdecydowany bieg i oddał strzał, ale Julian Sturgis i Alfred Lyttelton obronili bramkę. Old Etonians odpowiedzieli kontratakiem, lecz bramkarz Wanderers, W.D.O. Greig, skutecznie interweniował. Kolejne rzuty wolne przyznane Wanderers za zagrania ręką również zostały wybronione przez Old Etonians[33]. Po upływie około 30 minut gry napastnicy Wanderers ruszyli w stronę bramki przeciwnika. Charles Wollaston oddał strzał, przez który piłka minęła Francisa Wilsona[28][31][33]. Bezpośrednio po wznowieniu gry Wanderers ponownie przeszli do ataku, dzięki któremu drugą bramkę zdobył Thomas Bridges Hughes[28][31][35]. Do przerwy wynik meczu wynosił 2:0 dla Wanderers[33][35].
Tuż po przerwie Charles Wollaston podjął próbę ataku dla Wanderers, jednak został zatrzymany[33]. Niedługo później John Hawley Edwards, Francis Heron i Jarvis Kenrick przeprowadzili precyzyjną akcję, w wyniku której Thomas Hughes zdobył swoją drugą bramkę w meczu[28][31][35]. Po tym, jak odnotował „The Daily Telegraph”, William Kenyon-Slaney z Old Etonians „pięknie poprowadził piłkę przez boisko", doprowadzając do pierwszego rzutu rożnego w spotkaniu. Rozpoczął się następnie okres dynamicznej wymiany ataków. Wanderers szybko przenieśli piłkę na przeciwległą stronę boiska i wywalczyli własny rzut rożny. Zaraz potem Herbert Alleyne z Old Etonians przeprowadził kontratak i oddał strzał na bramkę przeciwnika, który jednak okazał się niecelny. W dalszej części spotkania sędzia nadal przyznawał rzuty wolne za zagrania ręką zarówno jednej, jak i drugiej drużynie. W jednej z akcji Sturgis, Alleyne i Alexander Bonsor połączyli siły w ataku Old Etonians, ale akcja została przerwana przez decyzję sędziego o spalonym Bonsora[33]. W końcowej fazie spotkania Hubert Heron z Wanderers przeprowadził kilka indywidualnych akcji, natomiast Old Etonians podejmowali jeszcze kolejne próby ataku. Żadna z tych akcji nie przyniosła jednak zmiany wyniku. Mecz zakończył się ostatecznym zwycięstwem Wanderers 3:0[33][35]. Prasa wyróżniła kapitana zwycięskiej drużyny, Francisa Birleya, za znakomity występ, a po stronie pokonanych pochwały zebrało obu braci Lyttelton[30].
Szczegóły
[edytuj | edytuj kod]| 18 marca 1876 | Wanderers |
3:0 | Old Etonians | Kennington Oval, Londyn[19] Widzów: 3500[19] Sędzia: William Rawson (Oxford University)[19] |
Wanderers[29]
|
Old Etonians[29]
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Po meczu
[edytuj | edytuj kod]Zgodnie z tradycją obowiązującą każdego roku aż do 1882, zwycięska drużyna nie otrzymywała trofeum na stadionie w dniu finału. Puchar wręczano później podczas corocznej kolacji klubu[36]. Oprócz trofeum każdy z zawodników Wanderers otrzymał złoty medal ufundowany przez komitet Surrey County Cricket Club, głównego najemcy Kennington Oval. Sekretarzem tego klubu był wówczas Charles Alcock – były kapitan Wanderers[37]. Charles Wollaston, który wystąpił w obu poprzednich triumfach Wanderers w finałach Pucharu Anglii, po tym zwycięstwie stał się pierwszym zawodnikiem w historii, który zdobył trofeum trzykrotnie[38]. Wollaston zakończył piłkarską karierę z pięcioma triumfami w Pucharze Anglii – rekord ten został pobity dopiero w 2010 roku[39][40]. Tydzień po rozegraniu powtórki czterech zawodników zwycięskiej drużyny Wanderers znalazło się w składzie reprezentacyjnej drużyny Londynu. Zespół ten rozegrał spotkanie z drużyną z Sheffield. Mimo obecności tych graczy londyńczycy ponieśli porażkę 0:6[41].
Wanderers odnieśli kolejne zwycięstwa w Pucharze Anglii w dwóch następnych sezonach, stając się tym samym pierwszą – i do 2024 roku jedną z zaledwie dwóch – drużyn w historii rozgrywek, która zdobyła trofeum w trzech kolejnych edycjach[42]. Upadek klubu nastąpił jednak bardzo szybko. Jedną z przyczyn był odpływ czołowych zawodników do nowo powstających klubów absolwentów elitarnych szkół publicznych. Wanderers ostatni raz wzięli udział w rozgrywkach Pucharu Anglii w sezonie 1879/80[43], a do połowy lat 80. XIX wieku klub całkowicie zaprzestał działalności[29][44]. Old Etonians zdobyli trofeum w 1879 roku, pokonując w finale Clapham Rovers[45]. Dotarli do finału ponownie cztery lata później, ale przegrali z Blackburn Olympic, pierwszym klubem z klasy robotniczej, który zdobył Puchar Anglii[46][47]. Zwycięstwo to uznawane jest za koniec dominacji zamożnych, amatorskich drużyn. Od tego momentu żaden taki klub nigdy więcej nie triumfował w rozgrywkach. Old Etonians wycofali się z Pucharu Anglii po sezonie 1887/88[48].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Drużyna Crystal Palace, pokonana przez Wanderers 3:0 w drugiej rundzie rozgrywek 1875/76, nie jest uznawana za tę samą organizację co współczesny Crystal Palace F.C. W 2020 roku klub stwiedził jednak, że jest bezpośrednim kontynuatorem wcześniejszej drużyny Crystal Palace funkcjonującej w drugiej połowie XIX wieku. Stanowisko to oparto na wynikach nowych badań historycznych przeprowadzonych przez historyków klubu[13]. Przedstawiona argumentacja spotkała się z krytyką ze strony innych badaczy historii piłki nożnej i nie została uznana przez The Football Association[14].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Soar i Tyler 1983 ↓, s. 12.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 16.
- ↑ a b Soar i Tyler 1983 ↓, s. 19.
- ↑ a b Collett 2003 ↓, s. 17.
- ↑ Soar i Tyler 1983 ↓, s. 154.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 40.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 21.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 468.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 528.
- ↑ a b Collett 2003 ↓, s. 630.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 467.
- ↑ a b Football – Yesterday. „The Observer”, s. 6, 1875-12-12. (ang.).
- ↑ Crystal Palace claim they are oldest professional football club in existence. Sky Sports, 2020-04-21. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-01-14)]. (ang.).
- ↑ Tomás Hill López-Menchero: Crystal Palace claim they are oldest professional football club in existence. The Times, 2022-04-16. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-04-16)]. (ang.).
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 394.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 238, 537.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 479, 596.
- ↑ a b c d Football (yesterday). „The Observer”, s. 6, 1876-03-12. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Warsop 2004 ↓, s. 45.
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 792–793.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 128.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 93.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 40–45.
- ↑ a b c d e f The Football Association Challenge Cup. „Sheffield and Rotherham Independent”, s. 4, 1876-03-12. (ang.).
- ↑ a b c The Association Challenge Cup. „The Daily Telegraph”, s. 3, 1876-03-13. (ang.).
- ↑ a b Stuart Barnes: Nationwide Football Annual 2009–2010. SportsBooks Limited, 2009, s. 132. ISBN 978-1-899807-81-9. (ang.).
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 33.
- ↑ a b c d Warsop 2004 ↓, s. 34.
- ↑ a b c d e Warsop 2004 ↓, s. 20.
- ↑ a b c d e Warsop 2004 ↓, s. 46.
- ↑ a b c d Wanderers v Old Etonians. „The Sportsman”, s. 4, 1876-03-20. (ang.).
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 136.
- ↑ a b c d e f g h Association Challenge Cup. „The Daily Telegraph”, s. 2, 1876-03-20. (ang.).
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 120.
- ↑ a b c d The Association Football Challenge Cup. „The Daily News”, s. 3, 1876-03-20. (ang.).
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 53.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 19, 46.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 40–46.
- ↑ Warsop 2004 ↓, s. 93, 137.
- ↑ Jonathan Stevenson: FA Cup final as it happened. BBC Sport, 2010-05-15. [dostęp 2026-01-17]. (ang.).
- ↑ Sheffield Association v London: Victory for Sheffield. „Sheffield and Rotherham Independent”, s. 4, 1876-03-27. (ang.).
- ↑ FA Cup. Association of Football Statisticians. [dostęp 2026-01-17]. (ang.).
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 19.
- ↑ Will Buckley: The forgotten story of ... the first ever FA Cup winners. The Guardian, 2009-10-30. [dostęp 2026-01-17]. (ang.).
- ↑ Soar i Tyler 1983 ↓, s. 156.
- ↑ Scott Murray: A brief history of ... the rise and fall of the FA Cup, England's Super Bowl. The Guardian, 2015-05-29. [dostęp 2026-01-17]. (ang.).
- ↑ Conor Pope: Why the real history behind The English Game matters – and what it tells us about modern football. FourFourTwo, 2020-04-10. [dostęp 2026-01-17]. (ang.).
- ↑ Collett 2003 ↓, s. 21, 469.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mike Collett: The Complete Record of the FA Cup. SportsBooks Limited, 2003. ISBN 1-899807-19-5. (ang.).
- Phil Soar, Martin Tyler: Encyclopedia of British Football. CollinsWillow, 1983. ISBN 0-002-18049-9. (ang.).
- Keith Warsop: The Early FA Cup Finals and the Southern Amateurs. SoccerData, 2004. ISBN 1-89946-878-1. (ang.).