Finnmark

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Finnmark fylkeskommune / Finnmárkku fylkkagielda
okręg
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Norwegia

Region

Nord-Norge

Siedziba

Vadsø

Kod ISO 3166-2

NO-20

Powierzchnia

48 618 km²

Populacja (2019)
• liczba ludności


75 863

• gęstość

1,56 os./km²

Położenie na mapie Norwegii
Położenie na mapie
Strona internetowa

Finnmark (norw. Finnmark; sam. Finnmárku; fiń. Finnmark) – dawny okręg, jednostka podziału administracyjnego Norwegii. Przestał istnieć 1 stycznia 2020, gdy na podstawie reformy z 2017 został włączony, wraz z okręgiem Troms, do nowo utworzonego okręgu Troms og Finnmark[1].

Położony był na północy kraju; graniczył z norweskim okręgiem Troms. Jego wschodnia granica stanowiła zewnętrzną granicę Norwegii z Rosją (obwód murmański), a południowa z Finlandią (Laponia). Zajmował powierzchnię 48 618 km², która zamieszkiwana była przez 75 863 osoby (2019). Ośrodkiem administracyjnym okręgu było miasto Vadsø[2].

Największymi miastami okręgu były: Alta, Hammerfest oraz Vadsø[2]. Na terytorium Finnmarku nakładają się kultury lapońska, fińska, rosyjska i norweska. Głównymi źródłami dochodów były rybołówstwo, turystyka (w tym Przylądek Północny, często odwiedzany przez turystów), hodowla reniferów.[potrzebny przypis]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi ludzie napłynęli do Finnmarku 10 000 lat temu. Należeli oni głównie do kultury Komsa, która prawdopodobnie przybyła z północy Norwegii, bądź też Finlandii. Pierwsze ślady tej kultury pojawiły się w Alcie oraz Nordkapp. Później Finnmark stał się ważną przystanią dla wikingów i zaistniał podczas ich ery. Pojawiły się szlaki handlowe z Rusią. Na wschodzie zdobywano także jedzenie, z kolonii ptaków nadmorskich. Na początku X wieku rozpoczęto kolonizację, na tereny Finnmarku napływali Norwegowie. Jednocześnie walczyli oni z Karelami i ostatecznie ich wyparli. Pierwsza znana forteca to Vardøhus, zbudowana przez króla Norwegii Haakona V Magnussona w roku 1306. Uważana była za najdalej wysuniętą na północ fortecę Europy. Dalej następuje długi okres białych plam w historii. W XVII wieku na stosach w Vardø spłonęło 88 młodych kobiet, podejrzewanych o uprawianie czarnej magii. To rekordowa liczba takich wyroków w tym regionie. W XVIII i XIX wieku Finnmark stał się oczkiem w głowie trzech państw – Norwegii, Finlandii i Rosji. Wszystkie rozpoczęły intensywną kolonizację. Jednak nie zmieniało to faktu, że Finnmark była oficjalną kolonią korony norweskiej. Ostatecznie w XIX wieku Finnmark został włączony do macierzystej Norwegii jako Amt. Nasilił się handel z Rosją, głównie z Półwyspem Kolskim.

Pod koniec II wojny światowej Finnmark został prawie doszczętnie zniszczony przez okupujące go wojska niemieckie. Hitlerowcy zastosowali taktykę spalonej ziemi, aby powstrzymać ofensywę Armii Czerwonej. Większość populacji przesiedlono do regionu Troms (po wojnie powróciła). Zrujnowane Kirkenes zostało wyzwolone przez Sowietów 25 października 1944 r. jako pierwsze miasto w Norwegii. Po zakończeniu walk region został pokojowo przekazany administracji norweskiej.

W okresie zimnej wojny Finnmark (będący obszarem położonym przy granicy z ZSRR) postrzegano jako szczególnie zagrożony ewentualną inwazją. Norwegia związała się z NATO, w regionie pojawiły się pierwsze bazy wojskowe. Czasy po wojnie to także okres wygasania kultury Lapończyków na rzecz kultury norweskiej.

Likwidacja okręgu[edytuj | edytuj kod]

W wyniku reformy administracyjnej wraz z okręgiem Troms 1 stycznia 2020 utworzył nowy okręg Troms og Finnmark[3]. Decyzja ta od początku spotykała się z protestami mieszkańców. W niewiążącym referendum, przeprowadzonym w Finnmarku w 2018 roku 87% głosujących opowiedziało się przeciwko połączeniu z Troms[4]. W maju 2022 rząd Norwegii zaproponował powrót do podziału na dwa osobne okręgi. Zmiana ta miałaby wejść w życie najwcześniej 1 stycznia 2024 roku[5].

Gminy[edytuj | edytuj kod]

Gminy okręgu Finnmark

Okręg podzielony był na 19 gmin[2].

Gminy okręgu Finnmark
Lp. Położenie Herb Gmina Powierzchnia
[km²]
Populacja
(2019 )
Gęstość
[osób/km²]
1. Alta 3849 20 665 5,37
2. Berlevåg 1120 981 0,88
3. Båtsfjord 1433 2270 1,58
4. Gamvik 1415 1169 0,83
5. Hammerfest 849 10 536 12,41
6. Hasvik 556 1045 1,88
7. Kárášjohka/Karasjok 5453 2673 0,49
8. Guovdageaidnu Kautokeino 9708 2924 0,3
9. Kvalsund 1844 988 0,54
10. Lebesby 3458 1328 0,38
11. Loppa 687 917 1,33
12. Måsøy 1134 1235 1,09
13. Unjárga/Nesseby 1436 941 0,66
14. Nordkapp 925 3218 3,48
15. Porsanger 4874 3944 0,81
16. Sør-Varanger 3968 10 156 2,56
17. Deatnu/Tana 4049 2900 0,72
18. Vadsø 1258 5894 4,69
19. Vardø 600 2081 3,47
Finnmark 48 616 75 865 1,56

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ole T. Berg i inni, Fylke, [w:] Store Norske leksikon [online] [dostęp 2022-03-20] (norw. bokmål).
  2. a b c Svein Askheim, Terje Dalfest, Geir Thorsnæs, Finnmark (tidligere fylke), [w:] Store Norske leksikon [online] [dostęp 2022-03-20] (norw. bokmål).
  3. Nye fylker, Regjeringen.no, 19 grudnia 2019 [dostęp 2020-01-12] (norw.).
  4. NRK, Folkeavstemningen i Finnmark: 87 prosent stemte nei, NRK, 16 maja 2018 [dostęp 2022-09-20] (norw. bokmål).
  5. Norway : Proposes to return to Troms county and Finnmark county., Mena Report, 13 maja 2022 [dostęp 2022-09-20] (ang.).