Florian Czarnyszewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Florian Czarnyszewicz
Data i miejsce urodzenia 2 lipca 1900
Bobrujsk
Data i miejsce śmierci 18 sierpnia 1964
Villa Carlos Paz
Narodowość polska
Język polski
Dziedzina sztuki literatura piękna
Epoka literatura emigracyjna
Ważne dzieła

Nadberezyńcy

Florian Czarnyszewicz (ur. 2 lipca 1900[1] w Bobrujsku, zm. 18 sierpnia 1964 w Villa Carlos Paz) – polski prozaik emigracyjny opisujący dzieje polskiej szlachty zagrodowej znad Berezyny w kontekście kulturowym wschodnich Kresów Rzeczypospolitej z początków XX w. Jego pierwszą i najważniejszą powieścią są Nadberezyńcy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z drobnej szlachty zagrodowej osiadłej od wieków na ziemiach pomiędzy Berezyną a Dnieprem wchodzących w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, które w okresie zaborów powszechnie były zwane ziemiami zabranymi, a po traktacie ryskim znalazły się po stronie sowieckiej. Ukończył 4 klasy szkoły powszechnej w Bobrujsku, a naukę polskiej pisowni zawdzięczał, jak wspominał, „domorosłym nauczycielom tajnych polskich szkółek”[2]. Jego dzieciństwo i młodość przypadły na czasy polskiego odrodzenia narodowego, które nastąpiło po ukazie carskim z 1906 r. znoszącym zakaz nabywania ziemi przez Polaków na ziemiach zabranych oraz zakaz nauczania języka polskiego (również we własnym domu) i przywróciły swobody religijne w stosunku do dyskryminowanych katolików. Szybko jednak odrodzenie narodowe przerwał wybuch wojny w 1914 r., a przede wszystkim rewolucji w 1917 r. Ostateczną zagładę „świata szlachty zagrodowej” przyniosła operacja polska NKWD w latach 19371938.

Uczestniczył jako wywiadowca w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku, z której przeżycia zostały wykorzystane w autobiograficznych wątkach późniejszych Nadberezyńców. Po traktacie ryskim, gdy jego mała ojczyzna znalazła się pod władzą bolszewicką przeniósł się do Wilna i pracował w policji.

W 1924 r. wyemigrował do Argentyny gdzie pracował przez 30 lat jako robotnik w rzeźni w miasteczku Berisso w pobliżu miasta La Plata. Dużym wysiłkiem wybudował dom w Villa Carlos Paz w malowniczej górskiej okolicy prowincji Córdoba, w którym zamieszkał w 1956 r. wraz z żoną i córką. Był działaczem Związku Polaków w Argentynie[3].

Literacko debiutował późno, jako czterdziestolatek, wydaną w 1942 r. autobiograficzną powieścią Nadberezyńcy. Książka pomimo znakomitych recenzji (m.in. używano porównań typu »Wojna i Pokój« naszych polskich kresów), z powodu II wojny światowej i cenzury wprowadzonej przez powojenną władzę komunistyczną, nigdy nie weszła do kanonu literatury polskiej.

Nadberezyńcami, książką która była debiutem autora zachwycali się tacy krytycy jak: Melchior Wańkowicz, Michał Kryspin Pawlikowski, Czesław Miłosz, Jerzy Stempowski i Józef Czapski.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Wnukiem brata Floriana Czarnyszewicza, Feliksa, jest wokalista zespołu rockowego Aerosmith, Steven Tyler. Feliks Czarnyszewicz wyemigrował w 1914 roku do USA, gdzie zmienił nazwisko na Blancha (fr. blanche – biały). Jego córką była Susan Ray Blancha (1925–2008), która wyszła za pianistę Victora Tallarico[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. Tom 10, Warszawa 2008
  2. Maciej Urbanowski, Arcydzieło nieznane, http://www.rp.pl/artykul/502706.html?p=1
  3. http://www.upranet.com.ar/_pol/
  4. I've Got a Crush on Steven Tyler's Grandfather | HuffPost, www.huffingtonpost.com [dostęp 2017-11-23] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]