Florian Czarnyszewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Florian Czarnyszewicz
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 2 lipca 1900
Przesieka koło Bobrujska
Data i miejsce śmierci 18 sierpnia 1964
Villa Carlos Paz
Narodowość polska
Język polski
Dziedzina sztuki literatura piękna
Epoka literatura emigracyjna
Ważne dzieła

Florian Czarnyszewicz (ur. 2 lipca 1900[1] w Przesiece koło Bobrujska[2][3], zm. 18 sierpnia 1964 w Villa Carlos Paz) – polski prozaik emigracyjny opisujący dzieje polskiej szlachty zagrodowej znad Berezyny w kontekście kulturowym wschodnich Kresów Rzeczypospolitej z początków XX w. Jego pierwszą i najważniejszą powieścią są Nadberezyńcy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja Nadberezyńców. Zaznaczone są min. Bobrujsk, zaścianek Przesieka, gdzie dorastał pisarz (powieściowa Smolarnia) oraz prawdopodobna lokalizacja chutoru, w którym się urodził (powieściowe Rogi zaznaczone kółkiem). Na podstawie mapy z 1934 roku.
Nazwisko rodziny Czarnyszewicz w Spisie rodzin szlachty guberni mińskiej z 1903 roku.

Pisarz pochodził z okolic Bobrujska. Swoją młodość spędził w zaścianku Przesieka (ros. Пересека, Pieriesieka), leżącym kilka kilometrów na wschód od Kliczewa w guberni mińskiej[4][5]. Jego rodzina potwierdziła swoje szlachectwo w 1859 roku[6]. Czarnyszewiczowie należeli do szlachty zagrodowej osiadłej od wieków na ziemiach pomiędzy Berezyną a Dnieprem wchodzących w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, które w okresie zaborów powszechnie były zwane ziemiami zabranymi, a po traktacie ryskim znalazły się po stronie sowieckiej.

Ukończył 4-klasową rosyjską powszechną szkołę miejską (городскоеучилище), prawdopodobnie w Kliczewie (lub Bobrujsku). Naukę polskiej pisowni zawdzięczał, jak wspominał, „domorosłym nauczycielom tajnych polskich szkółek”, w których też później nauczał[7]. Najstarszym zachowanym utworem literackim z czasów szkolnych jest wydrukowany w 1911 roku w „Naszej Niwie”, w języku białoruskim, wiersz pt. Chrystos Uwaskros (Chrystus Zmartwychwstał).

Jego dzieciństwo i młodość przypadły na czasy polskiego odrodzenia narodowego, które nastąpiło po ukazie carskim z 1906 r. znoszącym zakaz nabywania ziemi przez Polaków na ziemiach zabranych oraz zakaz nauczania języka polskiego (również we własnym domu) i przywróciły swobody religijne w stosunku do dyskryminowanych katolików. Szybko jednak odrodzenie narodowe przerwał wybuch wojny w 1914 r., a przede wszystkim rewolucji w 1917 r. Ostateczną zagładę „świata szlachty zagrodowej” przyniosła operacja polska NKWD w latach 19371938.

Uczestniczył jako wywiadowca w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku, z której przeżycia zostały wykorzystane w autobiograficznych wątkach późniejszych Nadberezyńców. Po traktacie ryskim, gdy jego mała ojczyzna znalazła się pod władzą bolszewicką przeniósł się do Wilna i pracował w policji.

W 1924 r. wyemigrował do Argentyny gdzie pracował przez 30 lat jako robotnik w rzeźni w miasteczku Berisso w pobliżu miasta La Plata. Dużym wysiłkiem wybudował dom w Villa Carlos Paz w malowniczej górskiej okolicy prowincji Córdoba, w którym zamieszkał w 1956 r. wraz z żoną i córką. Był działaczem Związku Polaków w Argentynie[8].

Literacko debiutował późno, jako czterdziestolatek, wydaną w 1942 r. autobiograficzną powieścią Nadberezyńcy. Książka pomimo znakomitych recenzji (m.in. używano porównań typu »Wojna i Pokój« naszych polskich kresów), z powodu II wojny światowej i cenzury wprowadzonej przez powojenną władzę komunistyczną, nigdy nie weszła do kanonu literatury polskiej.

Nadberezyńcami, książką która była debiutem autora zachwycali się tacy krytycy jak: Melchior Wańkowicz, Michał Kryspin Pawlikowski, Czesław Miłosz, Jerzy Stempowski i Józef Czapski.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • 1942 – Nadberezyńcy
  • 1953 – Wicik Żywica
  • 1958 – Losy pasierbów
  • 1963 – Chłopcy z Nowoszyszek

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Wnukiem brata Floriana Czarnyszewicza, Feliksa, jest wokalista zespołu rockowego Aerosmith, Steven Tyler. Feliks Czarnyszewicz wyemigrował w 1914 roku do USA, gdzie zmienił nazwisko na Blancha (fr. blanche – biały). Jego córką była Susan Ray Blancha (1925–2008), która wyszła za pianistę Victora Tallarico[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. Tom 10, Warszawa 2008
  2. Bartosz Bajków, Florian Czarnyszewicz: przyczynek do biografii, w: „Arcana” (nr 138), str. 107
  3. Antoni H. Wróbel "Materiały do bibliografii polonijnej w Argentynie " [w:] "Przegląd Polsko – Polonijny" nr 3 z 2012
  4. Syn ziemi kresowej, „Głos Polski” z 24.09.1965, nr 2998, Buenos Aires
  5. Bartosz Bajków, Florian Czarnyszewicz: przyczynek do biografii, w: „Arcana” (nr 138), str. 107
  6. Alfabetyczny spis rodzin szlachty guberni mińskiej na dzień 1 lipca 1903 roku, Drukarnia Guberniana, Mińsk, 1903 r.
  7. Maciej Urbanowski, Arcydzieło nieznane, http://www.rp.pl/artykul/502706.html?p=1
  8. http://www.upranet.com.ar/_pol/
  9. I've Got a Crush on Steven Tyler's Grandfather | HuffPost, www.huffingtonpost.com [dostęp 2017-11-23] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]