Fort 49 „Krzesławice”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Fort 49 "Krzesławice")
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Twierdza Kraków
Fort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Obiekt zabytkowy nr rej. A-830 z10.XI.1995
Ilustracja
Widok na część fortu zaadaptowaną na potrzeby Młodzieżowego Domu Kultury
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres os. Na Stoku 27b
Typ budynku obiekt wojskowy
Inwestor Armia Austro-Węgier
Rozpoczęcie budowy 1881
Ukończenie budowy 1886
Pierwszy właściciel Armia Austro-Węgier
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Twierdza KrakówFort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Twierdza Kraków
Fort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Twierdza KrakówFort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Twierdza Kraków
Fort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Twierdza KrakówFort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Twierdza Kraków
Fort główny artyleryjski 49 Krzesławice
Ziemia50°05′54″N 20°03′20″E/50,098333 20,055556

Fort główny artyleryjski 49 „Krzesławice” – typowy jednowałowy fort artyleryjski stanowiący ważny element północno-wschodniego odcinka, tak zwanego III pierścienia austriackich umocnień Twierdzy Kraków. Zlokalizowany na obecnym terenie nowohuckiego osiedla Na Stoku przy ulicy Architektów. Otoczenie fortu stanowi rolę parku rekreacyjnego z alejkami i ławkami.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze prace budowlane (budowa dzieł półstałych - szańców drewnianoziemnych) przypadają na lata 1872–1878, natomiast w 1881–1886 nastąpiła całkowita przebudowa Fortu 49 „Krzesławice” na fort artyleryjski. (W początku XX wieku powstały dwa sąsiednie forty: na zachodzie pancerny Fort 49a „Dłubnia”, a na wschodzie Fort 49¼ „Grębałów”)

W lecie 1914 fort reprezentował już pełną gotowość bojową. W dniach 18-20 listopada tego samego roku artyleria fortu bierze udział w odparciu ataku Rosjan – I fazy tzw. Bitwy o Kraków.

W okresie międzywojennym fort znajdował się w posiadaniu Wojska Polskiego i pełnił funkcję magazynową. Dodatkowo w okolicach roku 1930 na forcie zamontowany został maszt nasłuchowy radiostacji polskiego kontrwywiadu, która zbierała m.in. materiał do rozszyfrowania Enigmy.

Na początku II wojny światowej fort przejęli Niemcy i wywieźli z niego całą zgromadzoną amunicję. Od 11 listopada 1939 roku do 15 października 1941 roku w forcie (a dokładniej w fortecznych fosach) miały miejsce egzekucje polskich patriotów – więźniów z Montelupich i więzienia w klasztorze św. Michała w Krakowie (przy ulicy Senackiej). Pod koniec 1945 roku (od 15 października do 6 grudnia) nastąpiła ekshumacja 440 zwłok z 29 grobów i przeniesienie ciał do zbiorowej mogiły na zapolu fortu.

Po zakończeniu wojny fort stosunkowo szybko został przekazany w użytkowanie cywilne. W latach 1949-52 był on hotelem robotniczym dla ekip budujących Nową Hutę).

Pomnik poległych w Krzesławicach

27 maja 1957 roku odsłonięto tablicę pamiątkową na zbiorowym grobie – jednak z nieprawdziwymi datami dokonywanych egzekucji. Rok później, ku czci krzesławickich ofiar hitlerowskiego terroru, w pobliżu fortu postawiono pomnik.

Przez kolejne 30 lat postępowała wyraźna dewastacja miejsca mordu. Na mocy decyzji władz Nowej Huty w połowie lat 70. kaponiery północną i wschodnią zasypano, a zachodnią wysadzono w powietrze, mimo że stanowiły one miejsca egzekucji. W roku 1978 teren ten został przekazany władzom osiedlowym i przeznaczony na ogródki działkowe.

W 1993 roku powstała koncepcja przekazania fortu na działalność pobliskiego MDK. Jej autorami byli Stanisław Owca – przewodniczący Rady Dzielnicy XVII m. Krakowa oraz Franciszek Dziadoń – dyrektor MDK. W maju 1994 roku oficjalnie przekazano Fort 49 „Krzesławice” Młodzieżowemu Domowi Kultury na Stoku. Do końca roku 1999 trwały prace zabezpieczające oraz remontowe i w końcu – 5 stycznia 2000 roku MDK rozpoczął działalność w prawej części koszar. Do grudnia 2003 roku włączono do użytkowania 356 m² po lewej stronie, a we wrześniu 2004 kolejne 171 m². W latach 2005-07 wyremontowano ostatni fragment lewej części koszar szyjowych (341 m²) oraz zrekonstruowano zachodnie wyjście. W 2008 wybudowano 75-metrowe ogrodzenie fosy (od strony płd.-wsch.) oraz zmodernizowano prawą stronę dachu budynku koszarowego. W latach 2009-10 nastąpiła przebudowa nawierzchni dawnego placu koszarowego oraz wewnętrznej kanalizacji opadowej. Od 2011 prowadzone są prace konserwatorskie związane z odsłonięciem i zabezpieczeniem ścian kaponiery wschodniej[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]