Fort III w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort III
Fort 3
Obiekt zabytkowy nr rej. A-245 z 25 maja 1983[1]
Ilustracja
Koszary szyjowe Fortu III
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres ul. Krańcowa
ob. 3 ark. 16 dz. 29/2[2]
Architekt Hans Alexis von Biehler
Rozpoczęcie budowy 1877
Ukończenie budowy 1881
Ważniejsze przebudowy 1889
Właściciel Miasto Poznań[2]
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Fort III Fort 3
Fort III
Fort 3
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Fort III Fort 3
Fort III
Fort 3
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fort III Fort 3
Fort III
Fort 3
Ziemia52°24′00″N 16°59′49″E/52,400000 16,996944

Fort III (Graf-Kirchbach[1], Gröber[3], Józefa Niemojewskiego) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Malcie przy ul. Krańcowej[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Został zbudowany w latach 1877-1881[4]. Otrzymał nazwę Graf-Kirchbach[1][5]. W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort III otrzymał imię generała Józefa Niemojewskiego.

6 lutego 1945, podczas bitwy o Poznań, oddziały 117 dywizji piechoty wywalczyły wyłom pomiędzy Fortem IIa i Fortem III (współcześnie tereny os. Zodiak)[6].

W 2011 roku fort został udostępniony zwiedzającym przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji[5].

Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005)[7].

Lokalizacja i konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie satelitarne fortu (1965).

Obiekt znajduje się na terenie Nowego Zoo (wybudowane w latach 1970-1974)[8], w kierunku południowym znajduje się Cybina, na zachodzie – jezioro Maltańskie (od 1952 w wyniku spiętrzenia Cybiny). Dojazd drogą forteczną (ul. Krańcowa) i drogą rokadową (ul. Wileńska)[9].

Fort otoczony jest suchą fosą (długość 850 m, szerokość 9 m, wysokość 5,5 m), o murowanych skarpach i 5 kaponierach (czołowa, dwie barkowe, dwie izby bojowe w koszarach)[5]. Kąt między odcinkami czoła – 140°[10]. Pod barkami fortu znajdowały się 2 prochownie, zaprojektowane na zgromadzenie 35 ton prochu[5].

Przebudowy[edytuj | edytuj kod]

W 1889 dobudowano na barkach dodatkowe baterie[5]. W następnych latach zainstalowano pancerne stanowiska obserwacyjne piechoty W.T.90[11] oraz artylerii W.T.Neu[9][5].

Podczas II wojny światowej fosy zostały zadaszone, a na przeciwskarpie wybudowany został metalowy zbiornik o nieokreślonym przeznaczeniu[12].

W części koszarowej zostały rozebrane sklepione międzystropy[8][13][12]. Rozbiórka była przygotowaniem do budowy w forcie zooramy (dużego kompleksu wiwaryjnegoegzotarium), której jednak nie zrealizowano[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich (pol.). [dostęp 2013-06-24].
  2. a b Geopoz: Przeglądarka danych SIP (pol.). Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-24]., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  3. Szumowski 1985 ↓, s. 356.
  4. Maria Strzałko. Raport o stanie zabytków miasta Poznania. , 2007. Miasto Poznań. 
  5. a b c d e f Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji: Fort 3: O forcie (pol.). [dostęp 2013-06-26].
  6. Szumowski 1985 ↓, s. 355-356.
  7. Instytut na rzecz ekorozwoju: Natura 2000: „Fortyfikacje w Poznaniu” (pol.). [dostęp 2013-06-25].
  8. a b c Taborski ↓, s. 186.
  9. a b Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 187.
  10. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 132.
  11. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 156, 187.
  12. a b Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 188.
  13. Polak 1988 ↓, s. 283.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 354-356., ryc.
  • Adam Taborski. Stulecie ogrodu zoologicznego w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 3/1975, s. 178-190. Wydawnictwo Miejskie (pol.). , fot., rys.
  • Bogusław Polak: Poznańskie Fortyfikacje. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988.
  • Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]