Fort IXa w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort IXa
Zwischenwerk 9a
Obiekt zabytkowy nr rej. A-245 z 25 maja 1983[1][2]
Ilustracja
Koszary szyjowe Fortu IXa
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres ulicy 28 Czerwca 1956 r.[1]
ob. 60 ark. 20 dz. 1/4[3]
Typ budynku fort
Architekt Komitet Inżynieryjny Głównego Inspektoratu Twierdz
Rozpoczęcie budowy 1877
Ukończenie budowy 1881
Ważniejsze przebudowy lata 40. XX wieku
Właściciel Miasto Poznań[3]
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Fort IXa Zwischenwerk 9a
Fort IXa
Zwischenwerk 9a
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fort IXa Zwischenwerk 9a
Fort IXa
Zwischenwerk 9a
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Fort IXa Zwischenwerk 9a
Fort IXa
Zwischenwerk 9a
Ziemia52°21′52″N 16°54′08″E/52,364444 16,902222

Fort IXa (Witzleben, Wincentego Aksamitowskiego) (oryg. Zwischenwerk IXa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Dębcu przy ulicy 28 Czerwca 1956 r.[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany został w latach 1877–1881, w pierwszym etapie budowy twierdzy fortowej[4]. Jest to jedyny zachowany fort pośredni starego typu. Fort otrzymał nazwę Witzleben (do 1902 nazwę tę nosił Nadszaniec II Witzleben). W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort IXa otrzymał imię pułkownika Wincentego Aksamitowskiego[a].

15 kwietnia 1919 fort IXa (wraz z IX) został przeznaczony dla podoficerskiej szkoły piechoty[5].

Podczas bitwy o Poznań, 26 stycznia 1945 po godzinie 18, fort i lasek dębiński został ostrzelany ogniem artyleryjskim[6]. Dzięki temu Niemcy broniący linii kolejowej uciekli, a bataliony 226 i 240 pułku wdarły się na tereny wokół fortu[7]; 240 pułk oskrzydlił fort i późnym wieczorem próbował się dostać do wnętrza[6][8]. Nie udała się próba wejścia do fortu przez wysadzenie pancernych włazów. Saperzy wrzucili do kominów wentylacyjnych łatwopalną mieszankę i zapalili ją granatami ręcznymi. Załoga fortu ewakuowała się w panice. Część żołnierzy niemieckich uciekła, do niewoli zabrano 200[8][9].

Od 2007 fort wynajmuje firma organizująca w nim gry paintballowe[10].

Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005)[11].

Lokalizacja i konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie satelitarne fortu (1965).

Obiekt znajduje się w sąsiedztwie Zespołu Szkół Licealno-Technicznych oraz osiedli mieszkaniowych. Przy forcie, na zachodzie, linia kolejowa Poznań – Wrocław, w pobliżu przystanek Poznań Dębiec. Dojazd do fortu drogą forteczną (ul. 28 Czerwca 1956) i drogą rokadową (ul. Czechosłowacka); układ dróg wskazuje na planowaną przeprawę promową lub most pontonowy przez Wartę jako alternatywę dla mostu kolejowego na Starołęce[12].

Fort jest zbliżony układem do zbudowanego w podobnym okresie Fortu IVa, różnicę stanowią dwie kaponiery czołowe, które zostały zamienione stronami[13]. Wewnątrz fortu znajduje się jedyna zachowana forteczna ręczna pompa wodna[14].

Przebudowy[edytuj | edytuj kod]

Po 1892 zainstalowano dwa stanowiska obserwacyjne W.T.90[15]. Obiekt został przebudowany na początku lat czterdziestych XX wieku, spowodowane to było modernizacją trasy kolejowej Poznań-Wrocław[14]. Rozebrano wtedy prawy bark fortu wraz z kaponierą, a zamiast oryginalnej fosy postawiono prowizoryczne ogrodzenie[14].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Władze wojskowe proponowały gen. Kazimierza Dzierżanowskiego, jednak władze cywilne nalegały by nie nadawać fortom imion osób żyjących.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich (pol.). [dostęp 2013-06-24].
  2. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych województwa wielkopolskiego (31-03-2013) (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2013. s. 160. [dostęp 2013-06-28].
  3. a b Geopoz: Przeglądarka danych SIP (pol.). Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-24]., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  4. Maria Strzałko. Raport o stanie zabytków miasta Poznania. , 2007. Miasto Poznań. 
  5. Polak 1988 ↓, s. 167.
  6. a b Tadeusz Świtała. Styczeń 1945. Jak to się zaczęło?. „Kronika Miasta Poznania”. 1/1985, s. 79. Wydawnictwo Miejskie (pol.). 
  7. Szumowski 1985 ↓, s. 232-233, 238.
  8. a b Szumowski 1985 ↓, s. 243.
  9. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 313.
  10. KaT: Paintball w Forcie IXa. Zabytek jest bezpieczny? (pol.). epoznan.pl, 2011-04-11. [dostęp 2013-06-30].
  11. Instytut na rzecz ekorozwoju: Natura 2000: „Fortyfikacje w Poznaniu” (pol.). [dostęp 2013-06-25].
  12. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 223.
  13. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 142.
  14. a b c Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 226.
  15. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 156, 226.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 232-243., ryc.
  • Bogusław Polak: Poznańskie Fortyfikacje. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988.
  • Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]