Fort Saint Angelo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort Saint Angelo
Ilustracja
Fort St. Angelo widziany z Upper Barrakka Gardens
Państwo  Malta
Lokalizacja Birgu
Część Fortyfikacji Malty
Typ Zamek, później fort z bastionami
Data budowy ~XIII w. - 1691
Data eksploatacji ~XIII w. - 1979
Bitwy Bitwa morska koło Malty (1283)
Atak w 1551
Wielkie Oblężenie Malty
Oblężenie Malty (1798–1800)
Oblężenie Malty (1940–1942)
Położenie na mapie Malty
Mapa lokalizacyjna Malty
Fort Saint Angelo
Fort Saint Angelo
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa lokalizacyjna Morza Śródziemnego
Fort Saint Angelo
Fort Saint Angelo
Ziemia35°53′31″N 14°31′06″E/35,891944 14,518333
Fort St. Angelo map.png

Fort Saint Angelo (malt. Forti Sant'Anġlu lub Fortizza Sant'Anġlu) jest wielkim fortem w Birgu na Malcie, w środku Grand Harbour. Zbudowany w czasach Średniowiecza jako zamek zwany Castrum Maris lub Castello al Mare. Został przebudowany w latach 1530. - 1630. przez Zakon św. Jana jako fort z bastionami, nazwany Fort Saint Angelo, i jest najbardziej znany jako główna kwatera Zakonu podczas Wielkiego Oblężenia Malty w roku 1565.

Fort zajmowany był przez garnizon brytyjski w latach 1800-1979, zakwalifikowany jako kamienna fregata, znana jako HMS Egmont, a później HMS St Angelo. Fort uległ poważnym zniszczeniom w czasie II wojny światowej, lecz został odnowiony. W roku 1998 górna część fortu została zwrócona Zakonowi Maltańskiemu. Fort umieszczony jest na maltańskiej wstępnej liście światowego dziedzictwa UNESCO od roku 1998, jako część „Knights' Fortifications around the Harbours of Malta” (Fortyfikacje Rycerzy wokół portów na Malcie)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieki średnie[edytuj | edytuj kod]

Data jego pierwotnej budowy jest nieznana. Jednakże jest duże prawdopodobieństwo istnienia budynków z okresu prehistorycznego lub klasycznego na tym miejscu, spowodowane znalezieniem kilku dużych bloków muru ciosowego oraz kolumn z egipskiego różowego granitu w górnej części fortu. Istnieją też wzmianki w rzymskich tekstach o świątyni dedykowanej Juno/Astarte, prawdopodobnie w pobliżu fortu. Istnieje też powszechne mniemanie o ufundowaniu budowli przez Arabów około roku 870 n.e., lecz nie jest to nic konkretnego, chociaż al-Himyarī wspomina, że Arabowie rozebrali hisn (fortecę), lecz nie ma właściwie żadnych wskazówek, aby ta 'forteca' była w Birgu[2][3].

Jest prawdopodobne, że początkiem fortyfikacji w tym miejscu jest późne Średniowiecze. Faktem jest, że w roku 1220 cesarz Fryderyk II Hohenstauf mianował swojego Castellani (kasztelan) na Malcie, który potrzebował miejsca do życia i zabezpieczania interesów cesarskich. Pozostałości wieży, datowanej na wiek XII, można zauważyć wśród najnowszych prac. Pierwsze wzmianki o Castrum Maris („Zamek nad morzem”) zostały znalezione w dokumentach z lat 1240., kiedy Paulinus z Malty był panem na Malcie, i później, kiedy Giliberto Abate zrobił spis ludności wysp. Inna wzmianka o zamku pochodzi z okresu krótkich rządów Andegawenów (1266-83), kiedy w dokumentach opisany jest znów jako Castrum Maris i wykazywanych jest 150 mężczyzn z bronią. Wydaje się również, że od roku 1274 w zamku znajdowały się już dwie kaplice, zachowane do dzisiaj. Zachował się również, pochodzący z tego samego roku, szczegółowy wykaz broni i wyposażenia zamku. Od roku 1283 wyspy maltańskie znajdowały się pod władzą Aragonów (jakkolwiek zamek pozostał jeszcze przez jakiś czas w rękach Andegawenów, podczas gdy reszta Malty była już pod władzą Aragonów), i fortyfikacje były głównie używane przez Castellani (m.in. rodzinę de Nava). Faktycznie, władza kasztelanów nie sięgała poza fosę fortu.

Okres Rycerzy Joannitów[edytuj | edytuj kod]

Kiedy Zakon Rycerzy Joannitów przybył na Maltę w roku 1530, zdecydowali się osiedlić w Birgu, a Fort St. Angelo został siedzibą Wielkiego Mistrza, który odnowił Castellan's House i kaplicę św. Anny. Rycerze uczynili fort swoją główną budowlą obronną i mocno go przezbroili i przebudowali, włączając w to odcięcie suchego rowu obronnego i zamienienie go w fosę oraz budowę D'Homedes Bastion w roku 1536. W roku 1547, na tyłach bastionu D'Homedesa zbudowany został duży nadszaniec, zaprojektowany przez Antonio Ferramolino, a na cyplu fortu, na poziomie morza - De Guiral Battery, aby ochraniać wejście do Dockyard Creek. Te prace zmieniły fort w potężne umocnienie. Fort St. Angelo powstrzymał Turków podczas Wielkiego Oblężenia Malty, podczas którego udało się zdezintegrować turecki atak na Sengleę 15 sierpnia 1565 roku[4]. W następstwie oblężenia, na cyplu Sciberras po przeciwnej stronie Grand Harbour, Rycerze zbudowali ufortyfikowane miasto Valletta i przenieśli tam swoje centrum administracyjne.

W roku 1644 Giovanni de’Medici zaproponował budowę nowego fortu na Orsi Point (na miejscu, gdzie później zbudowano Fort Ricasoli) i przeniesienie tam nazwy i garnizonu wojskowego Fortu St. Angelo. Plany nowego fortu zostały nawet sporządzone, lecz nigdy ich nie zrealizowano[5].

Dopiero w latach 1690. w forcie wykonano duże prace remontowe. Dzisiejszy wygląd fortu jest pochodną tych prac, których projektodawcą był Carlos de Grunenbergh, który także opłacił budowę czterech baterii dział, skierowanych w stronę wejścia do Grand Harbour. Ponad główną bramą fortu można zobaczyć jego herb.[6] Zatem po przybyciu w roku 1798 Francuzów, fort stał się bardzo silną fortyfikacją, dysponującą 80 działami, z których 48 skierowanych było w stronę wejścia do portu. Podczas krótkiego, dwuletniego okresu okupacji Malty przez Francuzów, fort był główną kwaterą ich armii.

Okres brytyjski[edytuj | edytuj kod]

Z przybyciem Brytyjczyków na Maltę fort został przejęty przez wojsko, utrzymując swoją pozycję jako budowla militarna. W roku 1800 dwa bataliony 35. regimentu zostały osadzone w forcie. Na początku XX wieku fort został przejęty przez Royal Navy i został wpisany na listę okrętów, pierwotnie w roku 1912 jako HMS Egmont[7], kiedy stał się bazą dla Royal Navy na Morzu Śródziemnym, lecz w roku 1933 przemianowany na HMS St Angelo. Brytyjczycy nie przeprowadzili w forcie żadnych większych modyfikacji, aczkolwiek w latach 1860. przebudowali Baterię nr 2 na baterię z kazamatami dla trzech 9-calowych dział RML oraz na początku XX wieku zbudowali kino i zakład destylacji wody.

Podczas II wojny światowej fort ponownie przetrzymał oblężenie, uzbrojony jedynie w trzy działa Boforsa (obsługiwane przez Royal Marines, a później przez Royal Malta Artillery). Ogółem, w latach 1940-1943, fort został trafiony bezpośrednio 69 razy. Kiedy w roku 1979 Royal Navy opuściła Maltę, fort został przekazany w ręce rządu maltańskiego, i od tego czasu został częściowo zaniedbany, zwłaszcza w latach 1980., kiedy projektowano przekształcić go w hotel.

Historia bieżąca[edytuj | edytuj kod]

Flagi Malty oraz Zakonu Maltańskiego na forcie.

5 grudnia 1998 roku została podpisana umowa pomiędzy Maltą a Suwerennym Rycerskim Zakonem Szpitalników Świętego Jana, w myśl której Zakon otrzymał górną część Fortu Saint Angelo, włączając w to Dom Wielkiego Mistrza (Grand Master's House) i kaplicę św. Anny (Chapel of St Anne), z ograniczoną eksterytorialnością. Celem tego jest „danie Zakonowi możliwości lepszego wykonywania swoich działań humanitarnych jako Rycerze Szpitalnicy z Saint Angelo, jak również w celu lepszego określenia stanu prawnego Saint Angelo, niepodlegającego władzy państwa maltańskiego nad nim”.

Umowa ta została ratyfikowana 1 listopada 2001 roku[8]. Została zawarta na 99 lat, ale dokument pozwala rządowi Malty rozwiązać ją w każdym czasie po upływie 50 lat.[9][10] W myśl umowy, flaga Malty może powiewać razem z flagą Zakonu na widocznym miejscu ponad Fortem Saint Angelo. Zakon nie może udzielać nikomu azylu i sądy maltańskie mają pełną jurysdykcję z zastosowaniem prawa Malty. Dodatkowo, w drugim obustronnym traktacie wymieniono szereg immunitetów i przywilejów.

Pozostałe części fortu zostały oddane w leasing prywatnemu konsorcjum Cottonera Waterfront Group[11][12].

5 marca 2012 roku potwierdzono, że Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego przeznaczył 13,4 mln euro na odnowienie, konserwację i ponowne wykorzystanie tego miejsca[13][14].

Odnowa fortu, koordynowana przez Heritage Malta, została zakończona we wrześniu 2015 roku[15]. Otwarty po renowacji fort jest główną atrakcją turystyczną dla zwiedzających, ukazując swoją historię i rolę na przestrzeni wieków oraz pełniąc funkcję miejsca programów edukacyjnych i imprez kulturalnych oraz doświadczeń historycznych „na żywo”[13][14].

Fort był wykorzystywany podczas Commonwealth Heads of Government Meeting 2015, który miał miejsce 27-29 listopada 2015 roku[16].

Wygląd fortu[edytuj | edytuj kod]

Widok Fortu St. Angelo, z czterema bateriami, zbudowanymi przez Grunenburgh'a, po lewej stronie.

W czasie przybycia Zakonu na Maltę w roku 1530, Castrum Maris składał się z donżonu otoczonego murami, otaczającymi różne budynki, w tym Castellan's House i kaplicę św. Marii (później ponownie dedykowanej św. Annie) oraz zewnętrznego kasztelu. W zamku znajdowała się też kaplica dedykowana św. Aniołowi, która została później ponownie dedykowana Narodzeniu NMP.[17]

W czasie Wielkiego Oblężenia Malty w 1565 roku, fort ciągle posiadał większość swoich średniowiecznych budowli, lecz Zakon wykonał też wiele modyfikacji, włączając w to:

  • D'Homedes Bastion (Bastion D'Homedesa) - zbudowany podczas rządow Juana de Homedes. W okresie od XVI wieku został mocno przebudowany, zwłaszcza podczas zamiany na magazyn prochu (polverista). Część bastionu została zburzona podczas II wojny światowej, lecz zostało to odbudowane w latach 1990.[18]
  • Ferramolino's Cavalier (Nadszaniec Ferramolina) - wysoki nadszaniec obok Bastionu D'Homedesa, zbudowany w latach 1542-1547.[19] Na jego dachu znajdowało się osiem strzelnic. Nadszaniec posiadał też różne magazyny oraz boję świetlną (beacon)[20].
  • De Guiral Battery (Bateria De Guirala) - mała bateria na poziomie morza, po zachodniej stronie fortu[21]. Otrzymała imię na cześć Francesco De Guirala, który dowodził nią w czasie Wielkiego Oblężenia. Bateria została zmodyfikowana w XVII i XVIII wieku, a następnie przez Brytyjczyków[19].

Większa część współcześnie istniejącego układu fortu została ukształtowana podczas jego przebudowy w latach 1690. Poza elementami dodanymi przez Grunenbergha, znajdowały się tam cztery baterie, skierowane ku wejściu do Grand Harbour. Baterie nr 1, nr 2 i nr 4 zostały mocno zmodyfikowane przez Brytyjczyków, kiedy bateria nr 3 pozostała w większości niezmieniona[22][23][24][25].

Pochówki w forcie[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie w kaplicy fortu St. Angelo pochowano czterech Wielkich Mistrzów:

Pod koniec XVI wieku ich szczątki zostały przeniesione do krypty w konkatedrze św. Jana w Valletcie[26].

Historia z duchami[edytuj | edytuj kod]

Fort był rzekomo nawiedzany przez Grey Lady, kochankę kasztelana De Nava. Przekaz mówi, że wyrzucała ona kasztelanowi, że nie ma takiej samej pozycji, jak jego żona. Ten, obawiając się upublicznienia romansu, kazał strażnikom pozbyć się jej z zamku. Ci zabili ją, a jej ciało zamurowali w zamkowych lochach. Kiedy De Nava dowiedział się, że strażnicy uśmiercili jego kochankę, zamiast ją odesłać z zamku, rozkazał ich też zgładzić.

Duch Grey Lady widziany był po raz pierwszy we wczesnych latach 1900, była ona bardzo wulgarna i agresywna. Po odprawieniu egzorcyzmów duch zniknął na szereg lat[27]. Pojawił się ponownie w czasie II wojny światowej, kiedy podobno uratował żołnierzom życie w czasie bombardowania[28]. Według powszechnych przekazów, otwarto zamurowany korytarz i znaleziono szkielety Grey Lady i dwóch strażników. W żadnych oficjalnych zapiskach nie zanotowano jednak tego przypadku[29].

Według opowieści miejscowych rybaków, fort jest również nawiedzany przez zjawy tureckich żołnierzy, straconych podczas Wielkiego Oblężenia w 1565 roku[28].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Fort Saint Angelo.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Knights' Fortifications around the Harbours of Malta”. UNESCO Tentative List. Dostęp 15 Lip 2015.
  2. Joseph M. Brincat „New Light on the Darkest Age in Malta’s History”. melitensiawth.com. Zarchiwizowano z oryginału 6 Cze 2015 (ang.)
  3. "A hand book, or guide, for strangers visiting Malta", s. 81.
  4. Stephen C. Spiteri „Fort St Angelo during the Great Siege”. MilitaryArchitecture.com (26.07.2010). Dostęp 16 Wrz 2014 (ang.)
  5. Anton Quintano. Fortifications: Fort Ricasoli. „Heritage: An encyclopedia of Maltese culture and civilization”. 4, s. 1101–1107. Midsea Books Ltd (ang.). 
  6. „Interview: Fort St Angelo - Bringing An icon back to life”. The Malta Independent (12.03.2012). Dostęp 16 Lip 2015 (ang.)
  7. Fort St Angelo (ang.). Lonely Planet. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  8. „Agreement between the Government of Malta and the Government of the Sovereign Hospitalier Order of Saint John of Jerusalem, of Rhodes and of Malta for the restoration and utilisation of parts of Fort St. Angelo”. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Malty. Dostęp 16 Wrz 2014 (ang.)
  9. „The Order and its Institutions - Mission”. Zakon Maltański. Dostęp 26 Gru 2011 (ang.)
  10. two centuries, the Order of Malta flag flies over Fort St. Angelo, beside the Maltese flag”. Zakon Maltański (13.03.2001). Zarchiwizowano 22 Lip 2015. Dostęp 16 Wrz 2014 (ang.)
  11. „Heritage Malta wants to transform Fort St Angelo into a cultural experience”. Times of Malta (03.09.2010). Dostęp 30 Lip 2011 (ang.)
  12. „Restoration of Fort St Angelo underway”. Military Architecture (08.09.2010). Dostęp 16 Wrz 2014 (ang.)
  13. a b „Funds available at last for Fort St Angelo restoration”. Times of Malta (05.03.2012). Dostęp 5 Mar 2012 (ang.)
  14. a b „Progress being made in Fort St Angelo restoration”. Times of Malta (02.04.2013). Dostęp 16 Wrz 2014 (ang.)
  15. Mario Micallef „Fort St Angelo restoration completed”. TVM (20.09.2015). Zarchiwizowano z oryginału 14 Lut 2016 (ang.)
  16. „UN chief to attend CHOGM”. Times of Malta (28.09.2015). Dostęp 29 Wrz 2015 (ang.)
  17. John Scerri „Birgu”. Malta-Canada.com. Dostęp 27 Cze 2015 (ang.)
  18. „D'Homedes Bastion – Fort St Angelo” (PDF).National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  19. a b „De Guiral Battery spared a restaurant”. MilitaryArchitecture.com. Dostęp 27 Cze 2015 (ang.)
  20. „Cavalier – Fort St Angelo” (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  21. „De Guiral Battery – Fort St Angelo” (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  22. „Sea-level (no1 ) battery – Fort St Angelo” (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  23. „No. 2. Battery – Fort St Angelo” (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  24. „No. 3 Battery – Fort St Angelo” (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  25. „No. 4 Battery – Fort St Angelo” (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands (28.06.2013). Dostęp 13 Lip 2015 (ang.)
  26. Victor Mallia-Milanes: The Military Orders: History and heritage. Aldershot: Ashgate Publishing Limited, 2008, s. 62. ISBN 978-0-7546-6290-7. (ang.) Dostęp 31 Paź 2014.
  27. „Malta’s most haunted”. Times of Malta (16.03.2009). Dostęp 24 Cze 2015 (ang.)
  28. a b Daniela Frendo „The Grey Lady”. Vox Humana. Dostęp 27 Cze 2015 (ang.)
  29. „Lady Of The Castle – True Ghost Story”. The Horror Movies Blog. Dostęp 27 Cze 2015 (ang.)