Fort Sokolnickiego Cytadeli Warszawskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort Sokolnickiego
Obiekt zabytkowy nr rej. 59/8 z 1.07.1965[1]
Ilustracja
Fort Sokolnickiego: ceglana działobitnia od strony Cytadeli
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Rozpoczęcie budowy 1849
Ukończenie budowy 1851
Ważniejsze przebudowy 1864–1874
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Fort Sokolnickiego
Fort Sokolnickiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fort Sokolnickiego
Fort Sokolnickiego
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Fort Sokolnickiego
Fort Sokolnickiego
Ziemia52°16′05,948″N 20°59′23,611″E/52,268319 20,989892

Fort Sokolnickiego – jeden z fortów Cytadeli Warszawskiej. Znajduje się w parku im. Stefana Żeromskiego w dzielnicy Żoliborz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzniesiona w ogólnym zrębie w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku Cytadela spełniała głównie funkcje więzienne i policyjne, mając niewielkie możliwości rzeczywistej obrony miasta z powodu swojego umiejscowienia i konstrukcji. Z tego powodu bardzo szybko przystąpiono do budowy kolejnych umocnień, wysuniętych przed narys Cytadeli.

Fort Sokolnickiego, który w okresie zaboru rosyjskiego nosił nazwę fortu Siergieja, był jednym z sześciu obiektów, jakimi w połowie XIX wieku uzupełniono lewobrzeżną część Cytadeli. Fort wzniesiono w latach 1849–1851 oraz rozbudowano w latach 1864–1874. Pierwotnie wzniesiono dużą, ceglaną działobitnię z suchą fosą. W okresie późniejszym fort uzupełniono umocnieniem ziemnym o narysie lunety (dzieło z dwoma czołami i otwartą szyją). Umocnienie było wysunięte przed obrys Cytadeli o 500 metrów.

W okresie międzywojennym obszar i niektóre elementy fortu zostały włączone w skład parku Żeromskiego. Nie zachował się w całości oryginalny układ ziemny; jego pozostałości wkomponowano w układ parku.

Na podstawie umowy z władzami niemieckimi, od kwietnia 1944 do fortu zaczęto przewozić ok. 20% zbiorów Archiwum Głównego Akt Dawnych[2]. W listopadzie 1944, w ramach tzw. akcji pruszkowskiej, zespół polskich archiwistów załadował na ciężarówki, a następnie wywiózł z Warszawy do Częstochowy pięć wagonów dokumentów[3].

W czasie powstania warszawskiego w forcie mieścił się szpital powstańczy, co upamiętnia tablica[4].

W 1965 fort wraz z całym zespołem Cytadeli został wpisany do rejestru zabytków[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Zestawienie zabytków nieruchomych. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 czerwca 2020 r. Woj. mazowieckie (Warszawa). W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 69. [dostęp 2020-07-30].
  2. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Na Żoliborzu 1939–1945. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 275. ISBN 83-05-11180-6.
  3. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Na Żoliborzu 1939–1945. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 275–276. ISBN 83-05-11180-6.
  4. Jacek Olecki: Wojenne tajemnice Warszawy i Mazowsza. Cz. I. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2006, s. 15. ISBN 83-7339-036-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]