Fort VIa w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort VIa
Zwischenwerk VIa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-245 z 25 maja 1983[1]
Ilustracja
Magazyn prochu i pocisków
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres ul. Golęcińska[2]
ob. 20 ark. 15 dz. 4[3]
Typ budynku fort
Architekt Komitet Inżynieryjny Głównego Inspektoratu Twierdz
Rozpoczęcie budowy 1879
Ukończenie budowy 1882
Ważniejsze przebudowy po 1888, 1939
Zniszczono po II wojnie światowej
Właściciel Miasto Poznań[3]
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Fort VIaZwischenwerk VIa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Fort VIaZwischenwerk VIa”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Fort VIaZwischenwerk VIa”
Ziemia52°26′13″N 16°52′52″E/52,436944 16,881111

Fort VIa (Stockhausen, Ludwika Bogusławskiego) (oryg. Zwischenwerk VIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Golęcinie przy ulicy Golęcińskiej[1][2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany został w latach 1879–1882, w pierwszym etapie budowy twierdzy fortowej[4]. Fort otrzymał nazwę Stockhausen na cześć Augusta von Stockhausena (wcześniej nazwę tę nosił Nadszaniec V Stockhausen). W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort VIa otrzymał imię generała Ludwika Bogusławskiego.

Podczas bitwy o Poznań według raportu Karlheinza Enkego [5] "Fort na lewo od nas, Stockhausen, został zaatakowany. Musiało to być w nocy z 3 na 4 lub 4 na 5 lutego. Było bardzo zimno i my - razem około 6 ludzi - dostarczaliśmy na saniach amunicję do tegoż fortu. Fort został prawie okrążony. Po południu Rosjanie zaatakowali od południa biegnącą w tym miejscu linię kolejową z Poznania do Obornik. Wielu atakujących leżało teraz w otwartym przedpolu fortu. Na wale kolejowym rozstawiliśmy MG, a inni transportowali amunicję. Obsada fortu miała nadzieję, że będą mogli się poddać. Ale tego rozkazu nie przynieśliśmy. Nasze rozpoznanie podawało, że Rosjanie nie przebili się przez nasyp kolejowy w kierunku wschodnim. O załodze fortu VIa nie usłyszałem już nigdy więcej."Fort ten upadł najwcześniej pośród wszystkich włączonych w północny odcinek obrony.

W latach 90. w pobliżu fortu VIa ekshumowano około dwustu niemieckich i 40 węgierskich żołnierzy. Zdaniem Antona Szabadakai to tylko część. Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005)[6].

Lokalizacja i konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie satelitarne fortu (1965).

Dojazd do fortu drogą rokadową (ul. Lutycka)[7]. W pobliżu obiektu linia kolejowa Piła Główna – Poznań POD (na wschodzie) i jezioro Rusałka (na południu)[8].

Ze względu na swoją konstrukcję fort ten był unikatem w poznańskiej twierdzy. Środkowa część koszar szyjowych była załamana kleszczowo w stronę czoła, przez co narys obiektu był pięciokątny (pozostałe forty pośrednie mają narys trapezowy)[9].

Przebudowy[edytuj | edytuj kod]

W 1888 roku fort został zmodernizowany i wzmocniony. Rozebrano obie kaponiery czołowe, a w ich miejsce zbudowano nowe kaponiery rewersowe[8]. Po wojnie fort został wysadzony i w większości rozebrany[10][11]. Zachowane są obie kaponiery przeciwskarpowe, wyjścia z koszar na majdany oraz polskie schrony z 1939 roku[8].

Około 2005 na teren fortu nawieziono ziemię zasypując tym samym część koszar szyjowych, fosę, a także wnętrza zachowanych korytarzy. Operacja ta miała na celu uporządkowanie tego obszaru i przygotowanie pod rekultywację. Od tego czasu nie podjęto żadnych innych działań.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich (pol.). [dostęp 2013-06-24].
  2. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych województwa wielkopolskiego (31-03-2013) (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2013. s. 160. [dostęp 2013-06-28].Sprawdź autora:1.
  3. a b Geopoz: Przeglądarka danych SIP (pol.). Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-24]., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  4. Maria Strzałko, Raport o stanie zabytków miasta Poznania, Miasto Poznań, 2007.
  5. Krzyżaniak 2011 ↓, s. 65.
  6. Instytut na rzecz ekorozwoju: Natura 2000: „Fortyfikacje w Poznaniu” (pol.). [dostęp 2013-06-25].
  7. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 205.
  8. a b c Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 209.
  9. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 143, 209.
  10. Radosław Dzięciołowski, Sławomir Janyszek. Walory przyrodnicze poznańskich fortyfikacji. „Kronika Miasta Poznania”. 3/2002, s. 292. Wydawnictwo Miejskie. ISSN 0137-3552 (pol.). 
  11. Polak 1988 ↓, s. 282.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogusław Polak: Poznańskie Fortyfikacje. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988.
  • Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.
  • Michał Krzyżaniak: Festung Posen 1945. Pododcinek IV/ "Północ". Poznań: 2011.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]