Fortuna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy mitologii rzymskiej. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Fortuna
bogini losu
Ilustracja
Występowanie mitologia rzymska
Atrybuty róg obfitości, koło, gałąź oliwna, patera
Teren kultu starożytny Rzym
Odpowiednik Tyche (grecki)

Fortuna – w mitologii rzymskiej bogini kierująca ludzkimi losami jako bóstwo zarazem szczęścia i nieszczęścia.

Jako pierwiastek Losu jej męskim odpowiednikiem był Fors; niekiedy łączono ich w jedno bóstwo Fors Fortuna i wtedy występowali w podwójnej postaci[1]. U Rzymian była odpowiednikiem greckiej bogini przypadku Tyche. Według sprzecznych danych o jej pochodzeniu była siostrą nereid i córką Nereusa albo tytana Okeanosa[2] bądź Prometeusza lub samego Zeusa (Jowisza)[3]. Wprowadzenie jej kultu w Rzymie już w VI wieku p.n.e. przypisywano Serwiuszowi Tuliuszowi, który dzięki jej przychylności miał się stać z niewolnika królem[4]. Podobnie jak cześć dla Tyche na greckojęzycznym wschodzie, kult Fortuny żywy już w czasach republiki, nasilił się jeszcze i rozpowszechnił w epoce cesarstwa. „Ślepej losów szafarce” (Naruszewicz) oddawano cześć w wielu miastach imperium jako ich opiekunce (co zwykle symbolizowała corona muralis na jej głowie), zwłaszcza portowych – jako patronce żeglarzy[5].

Jako opiekunkę narodu rzymskiego (populus Romanus) otaczano ją kultem w świątyni wzniesionej na Kwirynale, osobny posąg wystawiono jej na Kapitolu[6]. August po zakończeniu wojen na wschodzie ufundował jej ołtarz jako bóstwu „dobrego (szczęśliwego) powrotu” (Fortuna Redux), któremu zarazem powierzono patronat na osobą panującego (cesarza). Co roku odbywały się tam 12 października uroczystości dziękczynne z udziałem arcykapłana i westalek, dodatkowo uświetnione ośmiodniowymi igrzyskami, zwanymi Augustalia[7]. Wzywano jej też pod innymi imionami (Fortuna Publica, Fortuna Huiusce Dei, czyli patronki dnia bieżącego)[8]. Bardzo okazałe, sławne z wyroczni sanktuarium Fortuny Primigenii , z którego pozostały ruiny, zbudowano w Praeneste (dzisiejsza Palestrina)[9]. W czasach cesarstwa stopniowo utożsamiano ją z innymi bóstwami, przede wszystkim z Izydą[10].

W sztuce Fortunę przedstawiano siedzącą bądź stojącą z rogiem obfitości i nierzadko z zawiązanymi oczami (ślepą)[11]. Na rewersach rzymskich monet ukazywana jest najczęściej ze sterem (jako sternik życia ludzkiego) i rogiem obfitości, często z kołem (rota Fortunae) u boku, czasem z gałązką oliwną i paterą[12].

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy

  1. P. Grimal: Słownik mitologii…, dz. cyt., s. 106.
  2. L. Stankiewicz: Ilustrowany słownik mitologii…, dz. cyt., s. 140.
  3. W wypadkach wątpliwych za ojca zawsze uważano Zeusa jako wspólnego ojca bogów i ludzi (J. Parandowski: Mitologia, dz. cyt., s. 121).
  4. Miał być też przez nią odwiedzany jako kochanek (P. Grimal, dz. cyt., s. 106).
  5. J. Parandowski, dz. cyt., s. 122.
  6. L. Stankiewicz, dz. cyt., s. 140.
  7. J. Parandowski, dz. cyt., s.122.
  8. P. Grimal, dz. cyt., s. 106.
  9. L. Stankiewicz, dz. cyt., s. 140.
  10. P. Grimal, dz. cyt., s. 106.
  11. Słownik kultury antycznej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 160.
  12. B. Ralph Kankelfitz: Römische Münzen von Pompejus bis Romulus. Augsburg: Battenberg, 1996, s. 27.

Bibliografia[edytuj kod]