Francis Rogallo
| |
| Data i miejsce urodzenia |
1912-01-27 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
2009-09-01 |
| Zawód, zajęcie |
inżynier aeronautyczny, wynalazca |
Francis Rogallo (ur. 27 stycznia 1912 w Sanger, zm. 1 września 2009 w Kitty Hawk) – amerykański inżynier aeronautyczny i wynalazca polskiego pochodzenia, współtwórca elastycznego skrzydła znanego jako skrzydło Rogallo, protoplasta nowoczesnych lotni i paralotni; wieloletni pracownik NACA/NASA.[1][2]
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem polskiego emigranta, Mateusza Rogali.[3][4] Ukończył aeronautykę na Uniwersytecie Stanforda w 1935 roku, a od 1936 r. pracował jako inżynier w tunelach aerodynamicznych National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), poprzedniczki NASA.[1][2] W 1948 r. wraz z żoną Gertrude opracował elastyczne skrzydło‑kajt; pierwsze prototypy szyto z materiału zasłonowego, a następnie spopularyzowano wersję zabawkową Flexi‑Kite z tworzywa Mylar.[1][5]
Po starcie Sputnika w 1957 r. koncepcją Rogalla zainteresowała się NASA jako potencjalnym systemem lądowania kapsuł; małżonkowie udzielili rządowi USA bezpłatnej licencji patentowej.[5][2] Na początku lat 60. prowadzono intensywne prace nad tzw. paragliderem dla programu Gemini oraz testowano demonstratory Paresev; ostatecznie zdecydowano o pozostaniu przy klasycznych spadochronach, a Rogallo, rozczarowany, odszedł na wcześniejszą emeryturę.[6][7][3]
Wynalazek i jego wpływ
[edytuj | edytuj kod]Skrzydło Rogallo (ang. *flexible wing*, *parawing*) to nieusztywnione aerodynamicznie skrzydło, które pod naporem powietrza przyjmuje kształt nośny, umożliwiając przenoszenie ładunków i lot w konfiguracji lotniowej. Choć wynalazek nie został użyty w programie kosmicznym zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, szybko znalazł zastosowanie w sporcie, stając się fundamentem rozwoju lotniarstwa i paralotniarstwa w latach 60. i 70.[2][1][3]
W Polsce pierwsze informacje o wynalazku pojawiły się w latach 60., a pod koniec dekady podjęto pierwsze próby konstruowania miękkopłatów. W latach 70. lotniarstwo zyskało w kraju na popularności dzięki pionierskim lotom m.in. Jerzego Lutkowskiego i Jana Mirańskiego. Równolegle w Instytucie Lotnictwa prowadzono badania teoretyczne nad skrzydłami sprężystymi pod kierunkiem doc. Jerzego Wolfa.[3][8]
Rodzina i śmierć
[edytuj | edytuj kod]W 1939 r. poślubił Gertrude Sugden, nauczycielkę i współwynalazczynię elastycznego skrzydła; mieli czworo dzieci.[1][9] Gertrude zmarła 28 stycznia 2008 r., a Francis 1 września 2009 r. w swoim domu w Southern Shores (w pobliżu Kitty Hawk).[9][1]
Dziedzictwo
[edytuj | edytuj kod]Rogallo jest określany mianem ojca współczesnego lotniarstwa; jego elastyczne skrzydło wpłynęło także na paralotniarstwo, loty ultralekkie i sporty latawcowe.[1][10] Dziedzictwo jego prac dokumentują instytucje Smithsonian oraz organizacje branżowe związane z lotniarstwem na całym świecie.[6][7]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Francis Rogallo dies at 97; engineer invented flexible wing that enabled hang gliding. Los Angeles Times, 2009-09-09. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ a b c d Francis Rogallo. Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ a b c d Rogallo lotnia, lata 1960-te. samolotypolskie.pl. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ Lotnie – historia nie do końca znana. Polskie Stowarzyszenie Paralotniowe, 2006-03-13. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ a b The Paraglider That NASA Could Have Used, but Didn’t, to Bring Astronauts Back to Earth. Smithsonian Magazine. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ a b Parachutes Not Required. Air & Space Quarterly (Smithsonian), 2024-09-22. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ a b Wing, Rogallo Paraglider, Gemini (Test Tow Vehicle). Smithsonian National Air and Space Museum. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ Miękkopłaty Jerzego Wolfa - część I. dlapilota.pl, 2014-07-24. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ a b Gertrude Sugden Rogallo – obituary. Gallop Funeral Services, 2008-01-27. [dostęp 2025-10-02].
- ↑ Father Of Hang Gliding Remembered. NPR, 2009-09-06. [dostęp 2025-10-02].