Franciszek Bartkowiak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Franciszek Bartkowiak (ur. 1894 w Gorzyczkach, zm. 10 grudnia 1958 w Poznaniu[1]) – polski kupiec, powstaniec wielkopolski, żołnierz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Będąc uczniem szkoły ludowej uczestniczył w strajku szkolnym w 1906. Potem został członkiem Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". W 1914 został powołany do armii pruskiej. Walczył zarówno na froncie we Francji, jak i w Rosji. W sierpniu 1916 wzięto go do niewoli pod Stanisławowem. W październiku 1918 powrócił do domu. Za niestawiennictwo do armii osadzony został w areszcie w Głogowie, z którego uciekł i przedostał się do Kościana, gdzie utworzył oddział złożony z czternastu ochotników. Wyłożył własne środki finansowe na częściowe umundurowanie i uzbrojenie tej formacji, którą zgłosił do udziału w kompanii kościańskiej powstańców wielkopolskich. Walczył w bitwach oraz potyczkach pod Lipnem, Kąkolewem oraz Włoszakowicami. Na początku 1919 wcielono go do 6. Pułku Strzelców Wielkopolskich w ramach Armii Wielkopolskiej. W ramach tej formacji walczył pod Kaszczorem i Osieczną. W styczniu 1920 uczestniczył w walkach o Pomorze, a w kwietniu 1920 przerzucono go do walki z bolszewikami. W trakcie wyprawy kijowskiej został ciężko raniony w twarz i nogę. W grudniu 1920 przeszedł do cywila jako kapral[1].

W okresie międzywojennym aktywnie działał w organizacjach kombatanckich. Mieszkał przy ul. Działowej . Miał sklep spożywczy na placu Sapieżyńskim (obecnie Wielkopolskim). W 1939 wybudował dom na poznańskich Winiarach, przy ul. Obornickiej 123 (obecnie Piątkowskiej). Niemcy w 1939 wysiedlili całą jego rodzinę do Sochaczewa (przez obóz przesiedleńczy na Głównej)[1].

4 lutego 1945 w domu Bartkowiaka doszło do krwawej potyczki między oddziałem radzieckim, któremu towarzyszyli polscy ochotnicy, a żołnierzami Wehrmachtu. Z 25 członków oddziału radzieckiego przy życiu pozostało tylko dwóch zdolnych do walki ludzi. Na pomoc przyszli wtedy polscy cywile w liczbie sześciu osób, tworząc drużynę bojową. Pod ogniem niemieckim z okrążenia wydostała się Helena Mroczyńska, która dotarła do pozostałych Rosjan i sprowadziła odsiecz. Wydarzenia te stały się potem kanwą sztuki telewizyjnej Dom, którą napisał Zbigniew Szumowski, a którą kręcono w połowie lat 60. XX wieku[1] w domu Bartkowiaka[2].

W 1945 powrócił do Poznania, na Winiary, do zniszczonego w 60% budynku (jego dom na ul. Działowej był całkowicie zburzony). Otworzył sklep spożywczy, który w początku lat 50. XX wieku został znacjonalizowany. Po 1956 podjął wysiłki celem reaktywacji związku powstańców wielkopolskich. Po niepowodzeniu tego zamysłu wstąpił do ZBOWiD-u. Nie dożył wręczenia przyznanego mu Wielkopolskiego Krzyża Powstańczego[1].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Miał żonę Klarę i dwójkę dzieci: syna Władysława (1925-2011) oraz córkę Renatę (1928-2009)[1].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony m.in.:

  • Medalem Niepodległości (1938),
  • Srebrnym Krzyżem Zasługi (1938),
  • Medalem Polska Swemu Obrońcy (1921),
  • Odznaką Wojsk Wielkopolskich,
  • Odznaką Grupy "Leszno",
  • Odznaką Frontu Litewsko-Białoruskiego,
  • Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym (1958)[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Taki Poznań pamiętamy... Życie na Winiarach w XX wieku, Wagros, Poznań, 2018, s.126-127, ​ISBN 978-83-63685-93-5
  2. Tadeusz Świtała, przedmowa do: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s.20, ​ISBN 83-232-0322-9