Franciszek Chrapkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

François Chapeville (ur. 2 stycznia 1924 w Godowej jako Franciszek Chrapkiewicz) – polski i francuski biochemik.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w dawnym województwie lwowskim jako syn Józefa i Stanisławy z domu Wnęk. W 1951 zawarł związek małżeński z malarką Renée Bouvier.

Przed II wojną światową ukończył szkołę podstawową i trzy klasy gimnazjum w Strzyżowie. Należał do harcerstwa. Okres okupacji niemieckiej spędził w Godowej, pomagając ojcu w garbowaniu skór. Pracował też w niemieckiej firmie budującej tunel w Żarnowskiej Górze. Jego rodzice zostali zamordowani w 1944 we własnym domu przez niezidentyfikowaną bojówkę AK podejrzewającą Chrapkiewiczów o kolaborację z Niemcami. Franciszek Chrapkiewicz wyjechał do Chabówki i Poronina, gdzie pracował w tartakach. Trafił do Krakowa zaraz po jego wyzwoleniu. Tam został aresztowany przez funkcjonariuszy UB w trakcie akcji odbicia więźniów politycznych. W 1945 objęła go amnestia. W 1946 uciekł przez Szczecin i Berlin do Niemiec Zachodnich, na tereny okupowane przez dywizję pancerną generała Stanisława Maczka. Tam ukończył szkołę średnią, po czym wyjechał do Francji. Podjął studia weterynaryjne na École nationale vétérinaire d'Alfort, a po ich ukończeniu w 1951 studia w dziedzinie biochemii i biologii molekularnej na Sorbonie. W 1952 obronił doktorat z weterynarii, a w 1960 z nauk przyrodniczych. W 1953 przyjął francuskie obywatelstwo i zmienił nazwisko na François Chapeville, podejmując zatrudnienie w Centre national de la recherche scientifique.

W dziedzinie farmakologii odkrył i opisał właściwości hirudyny. Prowadził badania nad metabolizmem związków siarki. Odkrycia w tej dziedzinie wzbudziły zainteresowanie m.in. Fritza Lipmanna, który zaprosił Franciszka Chrapkiewicza w 1961 do współpracy w jego laboratorium na Uniwersytecie Rockefellera w Nowym Jorku. Tam Franciszek Chrapkiewicz dokonał kolejnego odkrycia: wyjaśnił mechanizm informowania tworzących się białek o tym, jaka ma być struktura powstającego organizmu. W 1962 wrócił do Francji, gdzie Jacques Monod doprowadził do mianowania go profesorem Sorbony i przydzielenia laboratorium badawczego. Tam rozszerzył swoje badania na mechanizmy funkcjonowania genomu, jak również na wirusologię roślin i embriologię. Odszedł na emeryturę w 1991.

Prowadził wykłady w Paryżu, Orsay, Cambridge, Nowym Jorku, Lagos i Tokio. Pełnił różne funkcje w około 20 komitetach i radach naukowych, udzielał się jako ekspert i doradca na szczeblach ministerialnych. Autor i współautor ponad 200 publikacji.

Do Polski mógł przyjechać dopiero w 1989. Założył Towarzystwo na Rzecz Rehabilitacji Zdrowotnej w Strzyżowie. Został członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk[1].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Wybrane publikacje[edytuj]

  • François Chapeville, Biochimie d'hérédité, Paryż 1970
  • François Chapeville, Hubert Clauser (red.), Biochimie, Paryż 1974
  • François Chapeville, Anne-Lise Haenni, Biosynthèse de protéines, Paryż 1982

Przypisy

  1. Franciszek Chrapkiewicz w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2015-04-18].
  2. Honorowi obywatele. strzyzow.pl. [dostęp 2015-04-18].
  3. M.P. z 2013 r. poz. 860

Bibliografia[edytuj]

  • Józef Nowakowski, Stanisław Urbanik (red.), Z Godowej w świat. Materiały do biografii prof. Franciszka Chrapkiewicza-Chapeville, Rzeszów 2006