Franciszek Fiedler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Fiedler
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 12 września 1880
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 27 listopada 1956
Warszawa, Polska
Poseł I kadencji Sejmu PRL
Okres od 20 listopada 1952
do 20 listopada 1956
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy

Franciszek Fiedler, właśc. Efroim Truskier, pseud. Berent, Dżek, Leon Markiewicz, A. Szwarc, Keller, Winkler (ur. 12 września 1880 w Warszawie, zm. 27 listopada 1956 w Warszawie) – polski historyk ruchu robotniczego pochodzenia żydowskiego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek PAN, poseł na Sejm PRL I kadencji, członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Polski, Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z bogatej rodziny mieszczańskiej, był synem Beniamina Truskiera i Ewy Honsikalin; w młodości przyjął nazwisko Fiedler. Ukończył gimnazjum J. Pankiewicza w Warszawie (1898); w 1900 podjął studia w dziedzinie historii na uniwersytecie w Berlinie. Za działalność w polskich organizacjach narodowych i udział w demonstracji przeciwko wykładom jednego z profesorów, został usunięty z uczelni w 1901 i wydalony z Niemiec; w Warszawie aresztowany, został osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Ponownie studiował na uniwersytecie w Zurychu w latach 1903–1905 i 1906–1909. W 1905 został członkiem Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy; działał w Wydziale Zawodowym SDKPiL i w Komisji Socjaldemokratycznych Związków Zawodowych, brał udział w rewolucji 1905–1907. Współpracował z warszawskim pismem „Trybuna”, a także był współzałożycielem pisma „Młot”, lata 1911–1912 spędził w więzieniu. W 1912 wyjechał za granicę, po powrocie działał w Warszawie i Petersburgu, był redaktorem „Naszej Trybuny” w Petersburgu. W 1915 przebywał przez pewien czas we Włoszech, gdzie leczył chorobę płuc. Od 1916 wchodził w skład Zarządu Głównego SDKPiL, prowadził rozmowy nad zjednoczeniem tej partii oraz PPS-Lewicy. Od 1917 był redaktorem centralnego organu prasowego SDKPiL, „Czerwonego Sztandaru”. Od kwietnia do listopada 1917 był więziony przez władze niemieckie w obozach w Lubaniu i w Havelbergu.

W odrodzonej Polsce działał w Komunistycznej Partii Robotniczej Polski (KPRP), wchodził w skład jej Komitetu Centralnego (1918–1924). Aresztowany w lutym 1920 był więziony kolejno w więzieniu na Mokotowie, w X Pawilonie, we Wronkach, obozie w Dąbiu i na Pawiaku. Po wyjściu z więzienia w 1921 opracowywał politykę rolną KPP. „Tezy agrarne”, których był jednym z autorów, zostały przyjęte przez II Zjazd KPP. W 1924 usunięto go z partii pod zarzutem działalności prawicowej. Wyjechał wówczas do Moskwy, dwa lata później do Gdańska; w kolejnych latach przebywał w Berlinie (1928–1933), Brukseli (1933), Paryżu (1933–1935). Od 1935 kierował działalnością wydawniczą Komunistycznej Partii Polski. W 1938 osiedlił się we Francji, mieszkał początkowo we Paryżu, następnie na południu kraju i od 1942 w Grenoble. Był jednym z organizatorów kół PPR we Francji, współpracował z antyniemieckim ruchem oporu, wcześniej pomagał uchodźcom z wojny domowej w Hiszpanii.

Powrócił do Polski w 1945; wykładał historię ruchu robotniczego w Centralnej Szkole Partyjnej w Warszawie (1945–1948), później na Uniwersytecie Warszawskim (w 1953 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego). Był redaktorem naczelnym „Trybuny Wolności” (1945–1947) i „Nowych Dróg” (1947–1952); w latach 50. uczestniczył w pracach nad Konstytucją PRL. W 1945 został członkiem Komitetu Centralnego PPR, w 1948 – PZPR. Od 1952 pełnił mandat posła na Sejm. Brał udział w organizacji Polskiej Akademii Nauk i Instytutu Historii PAN, w 1952 został członkiem rzeczywistym PAN oraz członkiem Prezydium PAN. Uniwersytet Warszawski nadał mu doktorat honoris causa (1951)[1].

Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[2].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

22 lipca 1949 otrzymał jako jeden z pierwszych Order Budowniczych Polski Ludowej[3][4]. 11 września 1950 został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[5], uhonorowano go również dwukrotnie Orderem Sztandaru Pracy I klasy oraz Krzyżem Grunwaldu III klasy za udział w ruchu oporu we Francji.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

W pracy naukowej zajmował się dziejami ruchu robotniczego, historią gospodarczą średniowieczną i nowożytną, teorią myśli marksistowskiej oraz historią i teorią spółdzielczości. Ogłosił wiele prac naukowych, m.in.:

  • Tło gospodarcze przewrotu majowego (1927)
  • Luksemburgizm a kwestia chłopska (1932)
  • W sprawie chłopskiej (1933)
  • Historyczne znaczenie Konstytucji 3 Maja (1945)
  • W 28 rocznicę Rewolucji Październikowej (1945)
  • W sprawie granic wschodnich (1945)
  • Reakcyjna koncepcja dwóch wrogów (1947, ze Stefanem Jędrychowskim)
  • Sto lat „Manifestu Komunistycznego” (1948)
  • Uwagi w sprawie powstania i rozwoju państwa demokracji ludowej (1950)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Doktoraty honorowe. W: Uniwersytet Warszawski [on-line]. uw.edu.pl. [dostęp 2018-02-23].
  2. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 10.
  3. M.P. z 1950 r. nr 5, poz. 51.
  4. Nazwy do zmiany: ulica Fiedlera Franciszka. ipn.gov.pl. [dostęp 2017-07-24].
  5. M.P. z 1950 r. nr 104, poz. 1295

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]