Franciszek Jan Smolka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Jan Smolka
Franciszek Smolka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 5 listopada 1810
Kałusz
Data i miejsce śmierci 5 listopada 1899
Lwów
Zawód prawnik
Grób Franciszka Smolki na cmentarzu Łyczakowskim

Franciszek Jan Smolka (ur. 5 listopada 1810 w Kałuszu, zm. 5 listopada 1899 we Lwowie) – polski prawnik, polityk liberalny, działacz społeczny, prezydent parlamentu austriackiego; twórca Kopca Unii Lubelskiej we Lwowie.

Dzieciństwo, nauka i działalność węglarska[edytuj]

Franciszek Smolka pochodził z mieszanej rodziny austriacko-węgierskiej osiadłej w Galicji. Ojciec Wincenty Schmolke był oficerem armii austriackiej, przybyłym do Lwowa ze Śląska, matka Anna Nemethy była Węgierką. W 13. roku życia stracił ojca.

Nauki odbył we Lwowie w gimnazjum dominikanów i na Uniwersytecie Lwowskim. W 1832 ukończył studia prawnicze, wstępując na praktykę do prokuratorii skarbu. W 1834 przyjęty przez Hugona Wiśniowskiego do tajnego związku Przyjaciół Ludu, rzucił jednocześnie służbę rządową. Pracował jako kandydat adwokacki w biurze adwokata Rodakowskiego. W 1835 został członkiem zarządu Węglarstwa Polskiego, a następnie zboru powstałego z Węglarstwa – Stowarzyszenia Ludu Polskiego. Oddawał na jego potrzeby prawie całe swoje dochody, żyjąc bardzo skromnie. Był sekretarzem zboru. Ukrywał u siebie zagrożonych konspiratorów.

Od 1837 siedziba główna spisku została przeniesiona do Lwowa. Stowarzyszenie, kierowane przez Smolkę, Goszczyńskiego i Heferna, wywierało olbrzymi wpływ w całym kraju, gdyż w gronie swym liczyło, prócz znacznego zastępu młodzieży akademickiej, przedstawicieli inteligencji galicyjskiej, prawników, właścicieli dóbr ziemskich, nauczycieli, księży i młodszych urzędników rządowych. W czerwcu 1837, w obliczu mnożących się aresztowań i represji, Smolka rozwiązał Stowarzyszenie, jednak działalność rewolucyjna rozwijała się nadal.

Aresztowanie i uwięzienie[edytuj]

Nowa fala aresztowań objęła również Franciszka Smolkę, który w międzyczasie uzyskał pozwolenie na otwarcie kancelarii adwokackiej, ożenił się z Leokadią Bekerówną (Leokadia Bäcker von Salzheim) z Czerniowiec i został ojcem syna Władysława. Aresztowany 29 sierpnia 1841 roku Smolka przez dwa lata siedział sam w małej celi ciężkiego więzienia w pokarmelickim klasztorze i dopiero w trzecim roku więzienia dostał za towarzysza Floriana Ziemiałkowskiego. 21 stycznia 1845 odczytano Smolce wyrok skazujący go wraz z 12 towarzyszami na karę śmierci przez powieszenie. Równocześnie jednak (przy wstawiennictwu prezydenta Lwowa – Franza Kriega) ogłoszono mu monarszą amnestię, dzięki której odzyskał natychmiast wolność, jednak bez możliwości wykonywania praktyki adwokackiej oraz z pozbawieniem stopnia doktorskiego.

Rada Narodowa i Parlament[edytuj]

W rewolucji 1846 Smolka nie brał udziału. Edward Dembowski zaoferował mu kierowanie ruchem we Lwowie, zaś otrzymawszy odpowiedź odmowną, zagroził Smolce szubienicą. Gdy wybuchła Wiosna Ludów we Lwowie, w marcu 1848 wraz z Florianem Ziemiałkowskim, Agenorem Gołuchowskim i Hefernem zaliczał się do głównych autorów adresu do cesarza, w którym wysunięto żądania ludności, zasiadał w Radzie Narodowej, uczestniczył w obradach kongresu słowiańskiego w Pradze i był pełnomocnikiem Rady Narodowej w Wiedniu. Otrzymawszy z Lubaczowa mandat poselski do Sejmu konstytucyjnego, zasiadł Smolka na lewicy parlamentu wiedeńskiego, którego pierwszym wiceprezesem wybrano go 14 września 1848. 12 października 1848 został wybrany prezydentem całej Izby. Nie zgodził się ani na kuszące materialne propozycje austriackie, ani z drugiej strony na nierozważną propozycję detronizacji Habsburgów. Leszek Borkowski w swej rozprawie o Sejmie rakuskim, napisał o nim: „Jego pewność w zasadach, jego krew zimna, jego wytrwałość, zahartowana w przeciwnościach, wrażały poważanie nawet u ludzi przeciwnych przekonań. Liberalność jego nie zastraszała najwsteczniejszych, a jego umiarkowanie nie było w podejrzeniu u najzagorzalszych”.

Stanął na czele delegacji witającej w Ołomuńcu nowego władcę, cesarza Franciszka Józefa I, a po gwałtownym rozwiązaniu Sejmu 8 marca 1849 odważnym wystąpieniem zaznaczył, że parlament ustępuje jedynie wobec militarnej przewagi.

Wycofanie się z polityki i wybór do Rady Państwa[edytuj]

Kolejne 10 lat przeżył Smolka w zaciszu życia prywatnego, oddany pracy zawodowej, gdyż adwokaturę przywrócono mu w 1848. Pozostawał jednak pod nadzorem policji i bez jej zezwolenia nie mógł się oddalać ze Lwowa. 5 kwietnia 1861 został wybrany posłem do Sejmu z miasta Lwowa, którego obywatelstwo honorowe otrzymał w dniu 11 lipca 1861, przyjął też mandat do Rady Państwa, gdzie stał się najgorętszym rzecznikiem idei autonomii i wolności. Po kilku miesiącach, zniechęcony bezowocną walką w parlamencie usunął się na kilka lat z życia publicznego. Wrócił do niego w latach 1870–1893, zasiadając w parlamencie wiedeńskim (kadencje III-VIII). W 1879 wybrany pierwszym wiceprezydentem parlamentu, zaś w latach 1881–1893 jego prezydentem.

Kopiec Unii Lubelskiej i starość[edytuj]

Lwów zawdzięcza mu, oprócz znakomitych, długoletnich zasług, dzieło pamiątkowe – Kopiec Unii Lubelskiej, który rozpoczęty 11 sierpnia 1869, został wzięty w 1875 pod opiekę przez lwowską Radę Miejską. Z magnacką hojnością zaofiarował Smolka na ten cel przeszło siedemdziesiąt tysięcy złotych i własną, fizyczną pracę nad sypaniem kopca.

Nie dane mu było doczekać się chwili ukończenia dzieła. Zmarł 5 listopada 1899, otoczony miłością i szacunkiem współobywateli. Został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim, zaś na jednym z głównych placów Lwowa wystawiono mu okazały pomnik, dziś już nieistniejący.

Jest autorem studium społeczno-politycznego Ludy Austrii (1848).

Był ojcem Stanisława (1854–1924), polskiego historyka, profesora uniwersytetu lwowskiego i krakowskiego, przedstawiciela krakowskiej szkoły historycznej.

Honorowy obywatel miast Krakowa, Lwowa, Nowego Sącza[1], Rzeszowa, Jasła[2].

Jego imieniem zostały nazwane ulice w Warszawie, Krakowie, Bytomiu, Iławie, Przemyślu, Lesku i plac w centrum Bielska-Białej.

Przypisy

  1. Honorowi Obywatele Nowego Sącza. nowysacz.pl. [dostęp 17 lutego 2011].
  2. Honorowi Obywatele Miasta. jaslo.pl, 2014-07-04. [dostęp 2016-07-10].

Literatura[edytuj]

  • S. Kieniewicz, Smolka Franciszek Jan (1810–1899), w: Polski Słownik Biograficzny, Warszawa–Kraków: Polska Akademia Nauk, Polska Akademia Umiejętności 1999, tom XXXIХ/2, zeszyt 161, s. 314–318.