Franciszek Kleeberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Kleeberg
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1888
Tarnopol, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 5 kwietnia 1941
Weisser Hirsch, III Rzesza
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).pngArmia Austro-Węgier
Orzełek legionowy.svg Polska Siła Zbrojna
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 29 Dywizja Piechoty
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr III
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr IX
SGO „Polesie”
Stanowiska dowódca dywizji piechoty
dowódca okręgu korpusu
dowódca grupy operacyjnej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa pod Kockiem
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa) Komandor Orderu Orła Białego (Serbia) Krzyż Zasługi Wojskowej Signum Laudis (w czasie wojny) Signum Laudis (w czasie wojny)
Symboliczny grób generała Kleeberga na Cmentarzu Powązkowskim
Pomnik gen. Kleeberga w Kocku

Franciszek Kleeberg (ur. 1 lutego 1888 w Tarnopolu, zm. 5 kwietnia 1941 w Weisser Hirsch k. Drezna) – generał brygady Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Emiliana, powstańca styczniowego i Józefiny Kuschée (Couschée). Był starszym bratem Juliusza, generała brygady Wojska Polskiego. Według tradycji rodzinnej Kleebergowie wywodzili się od szwedzkiego żołnierza, który przybył do Polski z wrogą armią w XVII wieku, dostał się do niewoli, spolszczył się i w końcu został założycielem rodu rycerskiego. Ojciec generała był długoletnim oficerem c. i k. 11 Pułku Dragonów w Stockerau, w którym po awansie na podpułkownika (1 maja 1901) objął komendę nad 2 dywizjonem. Później pełnił służbę w Komendzie Placu Wiedeń. W 1908 roku został spensjonowany.

Po ukończeniu szkoły realnej w Hranicach i złożeniu matury w Wiedniu w 1905 r., kontynuował naukę w Technicznej Akademii Wojskowej w Mödling. W 1911 ukończył Szkołę Strzelecką Artylerii w Hajmasker. Pełnił służbę w 2 Pułku Haubic Polowych w Wiedniu. 1 września 1908 roku został mianowany podporucznikiem (niem. Leutnant), a 1 maja 1913 roku – porucznikiem (niem. Oberleutnant) w korpusie oficerów artylerii. W tym samym roku został przyjęty do Szkoły Wojennej (niem. Kriegsschule) w Wiedniu[1][2]. Wybuch I wojny światowej uniemożliwił mu kontynuowanie studiów.

W maju 1915 roku otrzymał przydział do Legionów Polskich. W tym też roku powierzono mu funkcję szefa sztabu II Brygady Legionów, którą pełnił przez miesiąc. Następnie przez kilka miesięcy był zastępcą szefa sztabu, a czasowo także szefem sztabu Komendy Legionów Polskich. 1 listopada 1915 roku został mianowany kapitanem (niem. Hauptmann) w korpusie oficerów artylerii. Jego oddziałem macierzystym był 25 Pułk Haubic Polowych (były 2 Pułk Haubic Polowych)[3]. W czerwcu 1916 roku został szefem sztabu III Brygady Legionów. W 1916 roku otrzymał tytuł „oficer przydzielony do Sztabu Generalnego”. W 1917 roku jego oddziałem macierzystym był 125 Pułk Artylerii Polowej[4].

W okresie od lutego do lipca 1917 podczas prowadzenia szkolenia Legionów Polskich przez Niemców w Królestwie był m.in. zastępcą dowódcy 1 Pułku Artylerii w Górze Kalwarii i jednocześnie komendantem Zjednoczonych Szkół Artylerii, po czym do końca 1917 służył w Inspektoracie Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej. W lipcu 1917 roku został mianowany majorem[5]. Do kwietnia 1918 pełnił funkcję komendanta Kursu Wyszkolenia Artylerii w Garwolinie. W związku z prośbą o zmianę obywatelstwa austriackiego na polskie, w czerwcu 1918 został karnie przeniesiony do armii austro-węgierskiej i skierowany na front włoski, na stanowisko oficera sztabu 54 Brygady Piechoty.

18 listopada 1918 roku, wezwany przez generała Tadeusza Rozwadowskiego, wrócił do kraju i objął obowiązki szefa sztabu Armii „Wschód”. Na tym stanowisku wziął udział w bitwie o Lwów. 19 marca 1919 roku został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Generalnego „Kraków” w Krakowie na stanowisko zastępcy szefa sztabu[6]. Z dniem 15 kwietnia został przydzielony do Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[7]. W ministerstwie powierzono mu obowiązki szefa Sekcji Organizacyjnej, dwa miesiące później – zastępcy szefa Departamentu I Mobilizacyjno-Organizacyjnego. 7 maja 1919 roku został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podpułkownika[8]. 10 marca 1920 roku, po reorganizacji ministerstwa, został mianowany pomocnikiem szefa Oddziału I Organizacyjno-Mobilizacyjnego Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych[9]. 29 maja 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu pułkownika, w artylerii, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[10]. W lipcu 1920 roku został szefem sztabu 1 Armii, a 15 sierpnia – szefem sztabu Grupy Operacyjnej gen. Kazimierza Raszewskiego, mającej na celu obronę zachodnich województw przed bolszewikami[11].

7 października 1920 roku wyznaczony został na stanowisko szefa sztabu w Dowództwie Okręgu Generalnego „Poznań” w Poznaniu, które w następnym roku zostało przeformowane w Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII)[12]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 28. lokatą w korpusie oficerów artylerii, a jego oddziałem macierzystym był 14 Pułk Artylerii Polowej w Poznaniu[13]. 6 października 1922 roku został wybrany przewodniczącym rady nadzorczej Hurtowni Spółdzielni Żołnierskich Okręgu Korpusu Nr VIII w Poznaniu[14]. Również w pierwszej dekadzie października 1922 roku został odkomenderowany do pełnienia obowiązków dowódcy piechoty dywizyjnej 14 Dywizji Piechoty na czas choroby pułkownika Aleksandra Załęskiego[15]. 7 listopada 1922 roku został mianowany dowódcą 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu. Obowiązki miał objąć z dniem 1 stycznia 1923 roku[16]. Dywizją dowodził do maja 1924 roku. W międzyczasie ukończył kurs informacyjny dla wyższych dowódców. Od czerwca 1924 roku do października 1925 roku przebywał we Francji, gdzie studiował w Wyższej Szkole Wojennej (fr. École Supérieure de Guerre) i Centrum Wyszkolenia Piechoty w Wersalu oraz w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Metzu. Po powrocie do kraju został II dyrektorem nauk w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W czasie przewrotu majowego 1926 roku opowiedział się po stronie władz legalnych[17]. 17 marca 1927 roku został mianowany dowódcą 29 Dywizji Piechoty w Grodnie[18]. 1 stycznia 1928 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem od dnia 1 stycznia 1928 roku i 12. lokatą w korpusie generałów[19]. Przyjaźnił się z Władysławem Sikorskim[20]. W poniedziałek 3 sierpnia 1936 roku Prezydent RP mianował go dowódcą Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie[21]. Dwa lata później został dowódcą Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu. Stanowisko to zajmował do 8 września 1939 roku[22].

9 września 1939 przystąpił do organizacji oddziałów bojowych z podległych mu ośrodków zapasowych. W korespondencji urzędowej występował w dalszym ciągu jako dowódca Okręgu Korpusu Nr IX. 27 września zarządził reorganizację podległych mu wojsk oraz ustanowił we Włodawie władze cywilno-administracyjne. Od tego dnia występował jako dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” (SGO).

Pod Jabłoniem i Milanowem pobił wysunięte kolumny oddziałów Armii Czerwonej. 6 października 1939, po czterodniowych walkach z Wehrmachtem pod Kockiem, został zmuszony do kapitulacji z powodu braków w zaopatrzeniu i amunicji. Złożył broń jako ostatni polski generał. Kleeberg pozostał jedynym dowódcą SGO bez porażki – przeciwnik pod Kockiem został pobity. Po bitwie dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w Oflagu IVB w twierdzy Königstein koło Drezna. W niewoli przebywał półtora roku. Poważnie zachorował na serce[23] i 5 kwietnia 1941 zmarł w szpitalu wojskowym w Weißer Hirsch. Został pochowany na cmentarzu w Neustadt.

Pośmiertnie został mianowany generałem dywizji ze starszeństwem z 1 stycznia 1943 roku w korpusie generałów. W 1969 prochy gen. Franciszka Kleeberga przewieziono do kraju i 6 października złożono na cmentarzu Wojennym w Kocku pomiędzy poległymi żołnierzami z dowodzonej przez niego SGO „Polesie”.

16 kwietnia 1918 roku Franciszek Kleeberg zawarł związek małżeński z Wandą Paszkowską. 19 lipca 1920 roku urodził się im syn Zbigniew Tadeusz.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

austro-węgierskie

  • Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną i mieczami
  • Signum Laudis Srebrny Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej
  • Signum Laudis Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej
  • Signum Laudis Brązowy Medal Zasługi Wojskowej na czerwonej wstążce[34]
  • Jubileuszowy Krzyż Wojskowy (niem. Militär-Jubiläumskreuz)[34]

Upamiętnienie gen. Franciszka Kleeberga[edytuj | edytuj kod]

W 2007 r. nakręcono film dokumentalny o walkach gen. Kleeberga i Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie w kampanii wrześniowej pt.: Kleeberg odszedł kleeberczycy zostali w reż. Mirosława Gronowskiego[35].

Na jego cześć wzniesiono wiele pomników a jego nazwiskiem nazwano ulice m.in. w Białymstoku, Bydgoszczy, Szczecinie, Lublinie, Sosnowcu, Krakowie, Żywcu, Częstochowie, Piekarach Śląskich, Radzyniu Podlaskim, Warszawie[36] i w Nowym Sączu. W Ząbkach pod Warszawą Szkoła Podstawowa nr 1 nosi imię Generała Franciszka Kleeberga.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1909 ↓, s. 842, 924.
  2. Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 759, 832, 1061.
  3. Lista starszeństwa c. i k. Armii 1916 ↓, s. 642, 741.
  4. Lista starszeństwa c. i k. Armii 1918 ↓, s. 88, 1036, 1218.
  5. Mierzwiński 1990 ↓, s. 91.
  6. Piwowarski 1989 ↓, s. 396.
  7. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 55 z 20 maja 1919 roku, s. 1734.
  8. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 53 z 15 maja 1919 roku, poz. 1652.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 27 marca 1920 roku, s. 227.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 9 czerwca 1920 roku, s. 399.
  11. Wojciech Zawadzki Pomorze 1920, Bellona 2015, s. 123
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 20 października 1920 roku, s. 1075.
  13. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 185.
  14. Hurtownia ↓.
  15. Zmiany ↓.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 47 z 25 listopada 1922 roku, s. 851.
  17. Stanisław Haller, Wypadki warszawskie od 12 do 15 maja 1926 r., Kraków 1926, s. 23.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 94.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 2 stycznia 1928 roku, s. 1.
  20. Włodzimierz Wójcikowski: Śladami ostatniej bitwy gen. Kleeberga. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 14. ISBN 83-03-01102-2.
  21. „Polska Zbrojna”, nr 212, 4 sierpnia 1936, s. 1.
  22. Mierzwiński 1990 ↓, s. 92.
  23. Mierzwiński 1990 ↓, s. 96.
  24. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 208–209.
  25. Krzysztof Filipow: Order Virtuti Militari 1972–1945. Warszawa: Bellona, 1990, s. 141.
  26. a b c d e f g h Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr.. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 340.
  27. M.P. z 2010 r. Nr 28, poz. 304
  28. List z okazji 70. rocznicy bitwy pod Kockiem. prezydent.pl, 4 października 2009. [dostęp 2012-05-12].
  29. M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410
  30. Odznaczenia w dniu Święta Niepodległości. „Gazeta Lwowska”, s. 3, 13 listopada 1937. 
  31. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 25.
  32. M.P. z 1937 r. Nr 64, poz. 96
  33. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r., „Dziennik Personalny”, nr 29, poz. 1208, 1921.
  34. a b Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 1061.
  35. Kleeberg odszedł Kleberczycy zostali w bazie filmpolski.pl
  36. Uchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, "Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]