Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki
Ilustracja
portret pędzla Marie Prévot Gomier
Herb
Druck
Rodzina Druccy-Lubeccy
Data i miejsce urodzenia 16 grudnia 1779
Pohost koło Pińska
Data i miejsce śmierci 28 maja 1846
Sankt Petersburg
Odznaczenia
Order Orła Białego Orderu Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów) Order Świętego Włodzimierza III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie)
Kasztanowiec posadzony w 1827 przez ministra skarbu Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Kasztanowiec znajduje się w podwórku przy Urzędzie Miar na ul. Elektoralnej w Warszawie, naprzeciwko budynku XVII LO im. A. Frycza Modrzewskiego w Warszawie przy ul. Elektoralnej 5/7
Tabliczka przy kasztanowcu posadzonym w 1827 r., przez Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego w Warszawie.JPG
Tablica upamiętniająca Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego i Ludwika Jelskiego na gmachu dawnej Giełdy i Banku Polskiego na Placu Bankowym w Warszawie

Franciszek Ksawery książę Drucki-Lubecki herbu Druck (ur. 16 grudnia 1779 w Pohoście na Polesiu, zm. 28 maja 1846 w Sankt Petersburgu)[1], polski polityk, minister skarbu Królestwa Polskiego w latach 1821–1830, członek Rządu Tymczasowego Królestwa Polskiego w 1815 roku[2], założyciel Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego (1825) i Banku Polskiego (1828).

Zwany był "Małym Księciem".

Biografia[edytuj]

Wychowywał się w podupadłej rodzinie magnackiej. Syn księcia Franciszka Druckiego-Lubeckiego i Genowefy z Olizarów-Wołczkiewiczów. Miał siedmioro rodzeństwa:

  • Onufrego, marszałka powiatowego pińskiego, żonatego z Apolinarią Żabą h. Kościesza
  • Teresę zamężną za Józefem Scipio del Campo h. wł.
  • Karola Józefa Idziego, marszałka powiatowego pińskiego, żonatego z Nimfą Ślizień h. Świat
  • Hieronima, marszałka powiatowego pińskiego, żonatego z Krystyną Niemirowicz-Szczytt h. Jastrzębiec
  • Annę za Józefem Strutyńskim
  • Józefę za Wojciechem Pusłowskim h. Szeliga
  • Teklę za Józefem Niemirowiczem-Szczyttem h.Jastrzębiec[3]

W wieku siedmiu lat, razem z młodszym o rok bratem Hieronimem, został oddany przez ojca do Korpusu Kadetów w Petersburgu. Według przekazu rodzinnego stało się tak z powodu rozkazu lub na życzenie potężnego rosyjskiego feldmarszałka Potiomkina[4]. W 1797 r. ukończył naukę w kuźni kadr rosyjskiego imperium ze stopniem podchorążego i przeszedł do nizowskiego pułku muszkieterów. Nauka i brutalna tresura w petersburskim korpusie zaważyła na poglądach o Rosji i dalszym życiu księcia. Poza perfekcyjną znajomością języka rosyjskiego z akcentem petersburskim zaowocowała osobistymi znajomościami z Rosjanami, którzy w późniejszych latach objęli wiele istotnych stanowisk w instytucjach Petersburga. Będąc oficerem w armii rosyjskiej w latach 1798-1799 służył pod komendą feldmarszałka Suworowa, brał udział w czteromiesięcznej kampanii włoskiej przeciw Francji, nie walczył jednak bezpośrednio przeciw legionom Dąbrowskiego. Według opinii na temat służby siedmiokrotnie brał udział w walce, a za męstwo wykazane w starciu z wojskami francuskimi w okolicach Alessandrii w czerwcu 1799 roku został mianowany kawalerem Orderu św. Anny 3 klasy. Z powodu kontuzji żebra w grudniu 1800 zwolnił się z wojska i po kilkunastu latach powrócił na Litwę. Osiadł w Czerlonie na Grodzieńszczyźnie, po ślubie ze swoją czternastoletnią siostrzenicą Marią 20 czerwca 1814 r. przeniósł się do Szczuczyna.

W 1806 roku został wybrany członkiem komitetu gubernialnego do spraw żydowskich. W styczniu 1809 roku, w wieku 30 lat, został wybrany przez szlachtę na marszałka powiatu grodzieńskiego. W latach 1813-1815 był członkiem Rady Najwyższej Tymczasowej Księstwa Warszawskiego. Zwolennik polityki prorosyjskiej na Litwie. Wiązał nadzieje na odbudowę Polski z Aleksandrem I.

Będąc w latach 1821-1830 ministrem skarbu Królestwa Polskiego, wprowadził politykę oszczędnościową, egzekwował bezwzględnie zaległości podatkowe, nałożył podatek pośredni na niektóre artykuły pierwszej potrzeby, rozbudował monopol państwowy na sól i wyroby tytoniowe, a także wspierał program poszukiwań soli. W ten sposób zlikwidował deficyt budżetowy oraz zapewnił budżetowi nadwyżkę, która mogła być przeznaczana na inwestycje. Zapewnił także Polsce zewnętrzne rynki zbytu i zabezpieczył ją przed obcą konkurencją. Wydał decyzję o budowie rządowej warzelni soli w Ciechocinku. Przed podjęciem decyzji zabiegał o poparcie i zgodę namiestnika, księcia Józefa Zajączka i przychylność króla Polski i cesarza Rosji. Inicjator założenia Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w 1825 roku i Banku Polskiego w 1828. Jego dziełem była wstępna industrializacja ziem Królestwa, rozwój starych gałęzi przemysłu jak hutnictwo w Zagłębiu Staropolskim oraz nowych jak górnictwo w Zagłębiu Dąbrowskim czy włókiennictwo w Łodzi. Dzięki swoim wpływom w Sankt Petersburgu i argumentacji politycznej doprowadził do zniesienia bariery celnej między Rosją i Polską, co zapewniło wyrobom polskim nieograniczoną niemal możliwość zbytu na terenie Rosji i tranzyt przez Rosję dalej na wschód. Chroniąc kraj od konkurencji wyrobów pochodzących z krajów niemieckich, wprowadził protekcyjne cła przywozowe na granicy z Prusami. Spowodowało to tzw. wojnę celną z Prusami. Widocznym efektem tych wydarzeń jest Kanał Augustowski, mający umożliwić transport rzeczny z obszaru Królestwa na Bałtyk bez potrzeby przekraczania granicy pruskiej. Zbudował w Polsce nowoczesne drogi.

Jako zwolennik polityki ugody z Rosją wystąpił przeciwko powstaniu listopadowemu. W grudniu 1830 roku zawiózł, wraz z Janem Jezierskim, petycję do cara, żądając przestrzegania konstytucji, wyprowadzenia wojsk rosyjskich z obszaru Królestwa oraz włączenia w jego skład tzw. Ziem zabranych. Po odrzuceniu petycji i wybuchu wojny polsko-rosyjskiej zdecydował się pozostać w Rosji.

Od 1832 był członkiem rosyjskiej Rady Państwa. W 1816 odznaczony Orderem Orła Białego, w 1785 kawaler Orderu Świętego Stanisława, w 1815 odznaczony rosyjskim Orderem św. Włodzimierza[5]. Był członkiem honorowym Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk[6].

Z małżeństwa z Marią Scipio del Campo pozostawił dwóch synów i pięć córek:

  • Augustę (ur. 1808) za Leonem Siemieńskim
  • Julię (ur. 1811) za Ksawerym hr. Pusłowskim
  • Józefa Gabriela Gustawa (ur. 1817)
  • Genowefę Paulinę Emilię (ur. 1821) za Władysławem Pusłowskim
  • Sewerynę (ur. 1824) za Achillesem Zaleskim
  • Aleksandra Medarda Franciszka (ur. 8 VII 1827) żonatego z Marią Szemiot
  • Jadwigę (ur. 1836) za Stanisławem Bychowcem.

Wizerunek Ksawerego Druckiego-Lubeckiego został umieszczony na złotej monecie okolicznościowej o nominale 200 zł wyemitowanej 30 marca 2009 roku z okazji 180. rocznicy założenia pierwszego banku centralnego w Polsce[7].

Działalność masońska[edytuj]

W XVIII wieku był członkiem loży wolnomularskiej Świątynia Izis, członkiem honorowym lóż: Doskonała Jedność w 1820 roku, Przyjaciele Ludzkości, Zum Gutten Hirten w 1821 roku[8].

Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. Lubecki-Drucki Franciszek Ksawery. W: Encyklopedia [on-line]. PWN. [dostęp 2016-01-04].
  2. Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 572.
  3. A. Boniecki, Herbarz polski, t. XV, s. 20; hasło: Lubeccy książęta h. wł.
  4. Stanisław Smolka, Polityka Lubeckiego, Tom 1, Warszaw,a
  5. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 284.
  6. Aleksander Kraushar, Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800-1832 : monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Ks. 4, Czasy polistopadowe : epilog : 1831-1836, 1906, s. 491.
  7. Folder emisyjny
  8. Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 248.

Zobacz też[edytuj]